ലഖുമാൽ ഹിരാനന്ദ് ഹിരാനന്ദാനി

വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.
(Lakhumal Hiranand Hiranandani എന്ന താളിൽ നിന്നും തിരിച്ചുവിട്ടതു പ്രകാരം)
Jump to navigation Jump to search
ലഖുമാൽ ഹിരാനന്ദ് ഹിരാനന്ദാനി
Lakhumal Hiranand Hiranandani
ജനനംSeptember 1917
മരണം2013 സെപ്റ്റംബർ 05
മറ്റ് പേരുകൾLakhumal Hiranand Khiara
തൊഴിൽOtorhinolaryngologist
സജീവ കാലം1947–2013
അറിയപ്പെടുന്നത്Otorhinolaryngology
Social activism
Philanthropy
ജീവിതപങ്കാളി(കൾ)Kanta
കുട്ടികൾNavin Hiranandani
Niranjan Hiranandani
Surendra Hiranandani
പുരസ്കാരങ്ങൾPadma Bhushan
Dhanvanthari Award
AAO-HNS Golden Award
SAARC Millenium Award
FICCI Lifetime Achievement Award in Healthcare

ഒരു ഇന്ത്യൻ ഓട്ടോറിനോളറിംഗോളജിസ്റ്റ്, സോഷ്യൽ ആക്ടിവിസ്റ്റ്, മനുഷ്യസ്‌നേഹി എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു ലഖുമാൽ ഹിരാനന്ദ് ഹിരാനന്ദാനി (1917–2013). നിരവധി ശസ്ത്രക്രിയാ നടപടികൾക്ക് തുടക്കമിട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ രീതികൾ പിന്നീട് ഡോ. ഹിരാനന്ദാനിയുടെ ഓപ്പറേഷൻസ് എന്നറിയപ്പെട്ടു. [1] ഇന്ത്യയിൽ രണ്ട് സ്കൂളുകൾ നടത്തുന്ന ഹിരാനന്ദനി ഫൗണ്ടേഷൻ ട്രസ്റ്റിന്റെ സ്ഥാപക ചെയർമാനായിരുന്ന അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലെ അവയവ വ്യാപാരത്തിനെതിരായ സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനത്തിൽ സജീവമായിരുന്നുവെന്ന് റിപ്പോർട്ടുണ്ട്. [2] അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് ഒട്ടോളറിംഗോളജി-ഹെഡ് ആന്റ് നെക്ക് സർജറിയുടെ ഗോൾഡൻ അവാർഡിന് അർഹനായ അദ്ദേഹം, ഈ ബഹുമതി ലഭിച്ച ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യക്കാരനും അഞ്ചാമനും ആയിരുന്നു. [3] വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനും സമൂഹത്തിനും നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് 1972 ൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മൂന്നാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ പദ്മഭൂഷൻ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി. [4]

ജീവചരിത്രം[തിരുത്തുക]

ലഖുമാൽ ഹിരാനന്ദ് ഖിയാര എന്ന ജന്മനാമമുള്ള ജനിച്ച ലഖുമാൽ ഹിരാനന്ദ് ഹിരാനന്ദാനി 1917 സെപ്റ്റംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ സിന്ധ് പ്രവിശ്യയായ തട്ടയിൽ (നിലവിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ) പരിമിതമായ സാമ്പത്തിക മാർഗങ്ങളുള്ള ഒരു കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. [5] സിന്ധിലെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുശേഷം, 1937 ൽ മുംബൈയിലേക്ക് കുടിയേറിയ കുടുംബത്തോടൊപ്പം 1942 ൽ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി [6] മുംബൈയിലെ ടോപിവാല നാഷണൽ മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്ന്. [7] കിംഗ് എഡ്വേർഡ് മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റലിലും സേത്ത് ഗോർഡന്ദാസ് സുന്ദർദാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിലും ഇന്റേൺഷിപ്പ് നടത്തിയ ശേഷം [1] കൂടുതൽ പഠനത്തിനായി ലണ്ടനിലേക്ക് പോയി. അവിടെ നിന്ന് എഫ്‌ആർ‌സി‌എസ് ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങി തന്റെ പഴയ കോളേജായ ടോപിവാല നാഷണൽ മെഡിക്കൽ കോളേജിലും ബായ് യമുനബായ് ലക്ഷ്മൺ നായർ ചാരിറ്റബിൾ ഹോസ്പിറ്റലിലും ഓണററി ഇഎൻ‌ടി സർജനായി ചേർന്നു. 58 വയസ്സുവരെ അദ്ദേഹം ഈ സ്ഥാപനത്തിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അതിനുശേഷം ഗ്രേറ്റർ മുംബൈ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു . അവർ അദ്ദേഹത്തെ എമെറിറ്റസ് പ്രൊഫസറായും ഓട്ടോളറിംഗോളജി വകുപ്പിന്റെയും ഹെഡ് ആന്റ് നെക്ക്-ന്റെയും ഉപദേശകനാക്കി മാറ്റി. [8] ബ്രീച്ച് കാൻഡി ഹോസ്പിറ്റലിലും ജാസ്ലോക്ക് ഹോസ്പിറ്റലിലും കൺസൾട്ടന്റായി ജോലി ചെയ്തു. ടോപിവാല നാഷണൽ മെഡിക്കൽ കോളേജുമായി എമെറിറ്റസ് പ്രൊഫസറായി 83 വയസ്സ് വരെ ബന്ധം തുടർന്നു.

ഹിരാനന്ദാനി കാന്തയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. ദമ്പതികൾക്ക് മൂന്ന് ആൺമക്കളുണ്ടായിരുന്നു, നവീൻ ഹിരാനന്ദാനി ഒരു ഇഎൻ‌ടി സർജനും അറിയപ്പെടുന്ന മെഡിക്കൽ എഴുത്തുകാരനും, കൂടാതെ നിരഞ്ജൻ ഹിരാനന്ദാനിയും സുരേന്ദ്ര ഹിരാനന്ദാനിയും -രണ്ടുപേരും സംരംഭകരും ഹിരാനന്ദനി ഗാർഡൻസ്, ഹിരാനന്ദാനി എസ്റ്റേറ്റ് തുടങ്ങിയ ശ്രദ്ധേയമായ സംഭവവികാസങ്ങൾ.റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് ഡവലപ്പർമാരുള്ള ഹിരാനന്ദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാപകരും ആണ് [9]

96 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ പ്രായവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അസുഖങ്ങൾക്ക് അടിമപ്പെട്ട് 2013 സെപ്റ്റംബർ 5 ന് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.[1] [10] സുഭദ്ര ആനന്ദ് എഴുതിയ ഡോ. എൽ. എച്ച്. ഹിരാനന്ദാനി - ബോൺ ടു ഹീൽ എന്ന പുസ്തകത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിത കഥ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. [11]

ലെഗസി[തിരുത്തുക]

ഇന്റർവെൻഷണൽ മെഡിക്കൽ ചികിത്സയിലും മെഡിക്കൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിലും നിരവധി നേട്ടങ്ങൾ ഹിരാനന്ദനിക്ക് ലഭിച്ചു. [12] ഒട്ടോറിനോളറിംഗോളജിയിൽ നിരവധി പുതിയ ശസ്ത്രക്രിയാ രീതികൾ അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു, ഇത് ഡോ. ഹിരാനന്ദാനിയുടെ ഓപ്പറേഷൻസ് എന്നറിയപ്പെട്ടു. തൊണ്ടയിലെ ക്യാൻസറിനുള്ള ഒരു ചികിത്സാ പ്രോട്ടോക്കോൾ അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു, അതുവരെ ഒരു ഇഎൻ‌ടി ശസ്ത്രക്രിയാവിദഗ്ധന്റെ പരിധിക്ക് പുറത്തായിരുന്നു ഇത് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്, ഇത് തലയും കഴുത്തും ശസ്ത്രക്രിയകൾ ഇഎൻ‌ടിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. [3] BYL നായർ ചാരിറ്റബിൾ ഹോസ്പിറ്റലിൽ, തല, കഴുത്ത് ശസ്ത്രക്രിയകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ഇഎൻ‌ടി വകുപ്പ് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു, ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായാണ് ഒരു ഇഎൻ‌ടി ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിൽ തലയും കഴുത്തും ശസ്ത്രക്രിയാ ചികിത്സയും ചികിത്സാ പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.[5] ഡോ. ഹിരാനന്ദാനിയുടെ ഒട്ടോളറിംഗോളജി വകുപ്പ്, ഹെഡ് & നെക്ക് എന്നാണ് ഈ വകുപ്പിന് പിന്നീട് പേര് നൽകിയത്. [6] ബി‌വൈ‌എൽ ഹോസ്പിറ്റലിൽ പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇഎൻ‌ടി ഹോസ്പിറ്റൽ, സ്പീച്ച് ആൻഡ് ഓഡിയോളജി സ്കൂൾ, വെസ്റ്റിബുലാർ റിസർച്ച് യൂണിറ്റ് എന്നിവയും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. [13] സ്വകാര്യമേഖലയിൽ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഉപദേശക സമിതി അംഗമായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം സമിതിയിലെ ഭരണകാലത്താണ് മഹാരാഷ്ട്രയിൽ 14 മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതും മെഡിക്കൽ അക്കാദമിക് വിദഗ്ധരുടെ വിരമിക്കൽ പ്രായം സംസ്ഥാനം 58 ൽ നിന്ന് 65 ആയി ഉയർത്തിയതും.

അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഹെഡ് ആന്റ് നെക്ക് സർജറിയിൽ അംഗമായിരുന്നു ഹിരാനന്ദാനി, എഎച്ച്എൻ‌എസിൽ അംഗത്വം ലഭിച്ച ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യക്കാരൻ. [5] [14] [15] [16] രണ്ട് പുസ്തകങ്ങളുടെയും രചയിതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഹിസ്റ്റോപാത്തോളജിക്കൽ സ്റ്റഡി ഓഫ് മിഡിൽ ഇയർ ക്ലെഫ്റ്റും അതിന്റെ ക്ലിനിക്കൽ ആപ്ലിക്കേഷനുകളും ഹെഡ് ആൻഡ് നെക്ക് ക്യാൻസറും.[13] അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ഒട്ടോളറിംഗോളജിസ്റ്റ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ (എ‌ഒ‌ഐ) സ്ഥാപിക്കുകയും അതിന്റെ പ്രസിഡന്റായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്ത ഇഎൻ‌ടി ശസ്ത്രക്രിയാ സംഘത്തിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അക്കാലത്ത് എ‌ഒ‌ഐ എ‌ഒ‌ഐ റിസർച്ച് ആൻഡ് എഡ്യൂക്കേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ തുറന്നു. നിരവധി ഇന്ത്യൻ സർവകലാശാലകളിലായി വ്യാപിച്ച 15 ഗവേഷണ എൻ‌ഡോവ്‌മെൻറുകൾ‌ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ‌ അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു, ഓരോന്നിനും ഒരുലക്ഷം വീതവും വ്യക്തിപരമായി എൻ‌ഡോവ്‌മെൻറുകൾ‌ക്കായി കോർപ്പസ് ഫണ്ടിലേക്ക് മൂന്നുലക്ഷം രൂപയും.[8] ഒട്ടോറിനോളറിംഗോളജിയിലെ മികവ് തിരിച്ചറിഞ്ഞതിന് 20 പ്രസംഗങ്ങളും നിരവധി അവാർഡുകളും സമ്മാനങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചതിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. യൂണിയൻ പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷന്റെയും മഹാരാഷ്ട്ര പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷന്റെയും ഉപദേഷ്ടാവായി പ്രവർത്തിച്ചു. മെഡിക്കൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ മഹാരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ നോമിനിയായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ട അദ്ദേഹം 1990 മുതൽ 1995 വരെ ദേശീയ ബോർഡ് അംഗമായും എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ അംഗമായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ (ഐസിഎംആർ) ഗവേണിംഗ് കൗൺസിൽ അംഗമായിരുന്നു.

1972 ൽ മുംബൈയിൽ വരൾച്ചയുണ്ടായപ്പോൾ, വരൾച്ചബാധിതർക്ക് വൈദ്യസഹായവും രോഗപ്രതിരോധ ക്യാമ്പുകളും സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഹിരാനന്ദാനി തന്റെ വൈദ്യജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് ഓണററി മെഡിക്കൽ ഡയറക്ടറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. [5] അടുത്ത വർഷം ബീഹാറിലും ഒഡീഷയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ദുരിതമനുഭവിച്ച അദ്ദേഹം 1993 ലെ ബോംബെ കലാപത്തെത്തുടർന്ന് പരിക്കേറ്റവർക്ക് വൈദ്യസഹായം സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനായി പ്രവർത്തിച്ചു. [6] ഹിരാനന്ദനി ഫൗണ്ടേഷൻ ട്രസ്റ്റ് സ്ഥാപിച്ച അദ്ദേഹം 1990 ൽ പവായിയിലെ ഹിരാനന്ദാനി ഫൗണ്ടേഷൻ സ്കൂൾ ആരംഭിച്ചു, 1999 ൽ എച്ച്എഫ്എസ് ഇന്റർനാഷണലിലെ തന്റെ രണ്ടരക്കോടി രൂപയുടെ സമ്പാദ്യം അദ്ദേഹം ഫൗണ്ടേഷന് കൈമാറിയതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്. 1991 ൽ മുംബൈ സർവകലാശാലയുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റി അംഗമായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1990 കളിലാണ് അദ്ദേഹം അവയവ വ്യാപാരത്തിനെതിരായ ഒരു പ്രചാരണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്, 1994 ലെ മനുഷ്യ അവയവങ്ങളുടെ ട്രാൻസ്പ്ലാൻറേഷൻ ആക്റ്റ് പാസാക്കാൻ സഹായിച്ചതായി അറിയപ്പെടുന്ന അവയവ ദാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുകയും അവയവ വ്യാപാരത്തിന് കർശന നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും[തിരുത്തുക]

അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഹെഡ് ആന്റ് നെക്ക് സർജറിയിൽ അംഗമായിരുന്നു ഹിരാനന്ദാനി, ആ സമൂഹത്തിൽ ആദ്യമായി ഉൾപ്പെട്ട ഇന്ത്യക്കാരൻ. [7] അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് ഒട്ടോളറിംഗോളജി-ഹെഡ് ആന്റ് നെക്ക് സർജറിയുടെ ഗോൾഡൻ അവാർഡിന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവാർഡ് ലഭിച്ച ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യക്കാരനും അഞ്ചാമത്തെ വ്യക്തിയും ആയി. [6]

1972 ൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മൂന്നാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ പത്മഭൂഷൻ റിപ്പബ്ലിക് ഡേ ഓണേഴ്സ് ലിസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് ഉൾപ്പെടുത്തി [4]

1988 ൽ ധന്വന്തരി മെഡിക്കൽ ഫൗണ്ടേഷന്റെ ധന്വന്തരി അവാർഡ് ലഭിച്ചു, ആദ്യമായി ഈ അവാർഡ് ഒരു ഇഎൻ‌ടി സർജന് നൽകി. [1]

2001 ൽ ലഭിച്ച സാർക്ക് മില്ലേനിയം അവാർഡും [17]

മരിക്കുന്നതിന് ഒരു വർഷം മുമ്പ്, 2012 ൽ ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ചേമ്പേഴ്‌സ് ഓഫ് കൊമേഴ്‌സ് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയിൽ (FICCI) നിന്ന് ഹെൽത്ത് കെയറിലെ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡ് [18]

ഡോ. ഹിരാനന്ദനിയുടെ ഒട്ടോളറിംഗോളജി വകുപ്പും ബി‌വൈ‌എൽ നായർ ചാരിറ്റബിൾ ഹോസ്പിറ്റലിലെ ഹെഡ് & നെക്ക് കൂടാതെ മറ്റൊരു സ്ഥാപനമായ മുംബൈയിലെ ഉൽഹാസ്നഗറിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഹിരാനന്ദാനി കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി എന്ന സ്ഥാപനത്തിനും ഹിരാനാന്ദാനിയുടെ പേരാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത് [19]

240 കിടക്കകളുള്ള മൾട്ടി സ്‌പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രിയാണ് ഡോ. എൽ. എച്ച്. ഹിരാനന്ദനി ഹോസ്പിറ്റൽ. [18]

ഇതും കാണുക[തിരുത്തുക]

  • ഹിരാനന്ദനി ഫൗണ്ടേഷൻ സ്കൂളുകൾ

അവലംബം[തിരുത്തുക]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 "Dr LH Hiranandani: A life well lived". Indian Express. 8 October 2013. മൂലതാളിൽ നിന്നും 2016-04-23-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Dr LH Hiranandani: A life well lived" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Dr LH Hiranandani: A life well lived" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Dr LH Hiranandani: A life well lived" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  2. Subhadra Anand (1 January 2004). Dr. L H Hiranandani: Born to Heal. Rupa & Company. ISBN 978-81-291-0580-6.
  3. 3.0 3.1 "Works, Achievements and Accolades". Hiranandani Hospital. 2016. മൂലതാളിൽ നിന്നും 14 April 2016-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Works, Achievements and Accolades" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  4. 4.0 4.1 "Padma Awards" (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. മൂലതാളിൽ (PDF) നിന്നും 15 November 2014-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 3 January 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Padma Awards" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 "Well known Personalities living in Powai". Planet Powai. 2016. മൂലതാളിൽ നിന്നും 20 August 2013-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Well known Personalities living in Powai" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Well known Personalities living in Powai" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Well known Personalities living in Powai" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 "Our Chairman". Hiranandani Hospital. 2016. മൂലതാളിൽ നിന്നും 14 April 2016-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Our chairman" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Our chairman" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Our chairman" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  7. 7.0 7.1 "Renowned ENT surgeon Dr L H Hiranandani dies". Mumbai Mirror. 6 September 2013. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Renowned ENT surgeon Dr L H Hiranandani dies" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  8. 8.0 8.1 "Association Of Otolaryngologists Of India profile". Association Of Otolaryngologists Of India. 2016. മൂലതാളിൽ നിന്നും 2016-06-06-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Association Of Otolaryngologists Of India profile" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  9. "Niranjan Hiranandani Biography Summary". Wattpad. 2016. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016.
  10. "Lakhumal Hiranand Hiranandani". Vitalstim. 2016. മൂലതാളിൽ നിന്നും 2017-08-09-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016.
  11. "Dr. L H Hiranandani Born To Heal". Bahri and Sons. 2016. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016.
  12. "Lakhumal Hiranand Hiranandani Bio". In.com. 2016. മൂലതാളിൽ നിന്നും 2016-04-07-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016.
  13. 13.0 13.1 "A Tribute" (PDF). North Eastern Branch of the Association of Otolaryngologists of India. 2016. മൂലതാളിൽ (PDF) നിന്നും 24 April 2016-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 7 April 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "A Tribute" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  14. Charles D. Bluestone; Jerome O. Klein (2007). Otitis Media in Infants and Children. PMPH-USA. pp. 423–. ISBN 978-1-55009-335-3.
  15. "Diagnosis, Natural History, and Late Effects of Otitis Media with Effusion" (PDF). Evidence Report/Technology Assessment No. 55 (55): 1–5. May 2003. doi:10.1037/e439822005-001. PMC 4781261. PMID 12945555.
  16. D. S. Grewal; N. L. Hiranandani; A. G. Pusalkar (June 1982). "The middle ear mucosa in chronic suppurative otitis media". Indian J Otolaryngol. 34 (2). doi:10.1007/BF02994373 (inactive 18 January 2021).CS1 maint: DOI inactive as of ജനുവരി 2021 (link)
  17. P. L. Dhingra; Shruti Dhingra (2014). Diseases of Ear, Nose and Throat & Head and Neck Surgery. Elsevier Health Sciences. pp. 6–. ISBN 978-81-312-3693-2.
  18. 18.0 18.1 "Padmabhushan Dr. L H Hiranandani receives Lifetime Achievement Award in Healthcare by FICCI". Free Press. 29 August 2012. ശേഖരിച്ചത് 9 April 2016. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Padmabhushan Dr. L H Hiranandani receives Lifetime Achievement Award in Healthcare by FICCI" എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു
  19. "DLHHCOP". DLHHCOP. 2016. മൂലതാളിൽ നിന്നും 2021-05-25-ന് ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത് 9 April 2016.

അധികവായനയ്ക്ക്[തിരുത്തുക]