പ്ലാറ്റിനം

വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.

78 ഇറിഡിയം ← പ്ലാറ്റിനം → സ്വര്‍ണം Pd ↑ Pt ↓ Ds ആവര്‍ത്തനപ്പട്ടിക - വികസിത ആവര്‍ത്തനപ്പട്ടിക
വിവരണം
പേര്, പ്രതീകം, അണുസംഖ്യ	പ്ലാറ്റിനം, Pt, 78
കുടുംബം	സംക്രമണ ലോഹങ്ങള്‍
ഗ്രൂപ്പ്, പിരീഡ്, ബ്ലോക്ക്	10, 6, d
Appearance	ചാരനിറം കലര്‍ന്ന വെള്ളനിറം
സാധാരണ ആറ്റോമിക ഭാരം	195.084(9)  g·mol−1
ഇലക്ട്രോണ്‍ വിന്യാസം	[Xe] 4f14 5d9 6s1
ഓരോ ഷെല്ലിലേയും ഇലക്ട്രോണുകള്‍	2, 8, 18, 32, 17, 1
ഭൗതികസ്വഭാവങ്ങള്‍
Phase	solid
സാന്ദ്രത (near r.t.)	21.45  g·cm−3
ദ്രവണാങ്കത്തിലെ ദ്രാവക സാന്ദ്രത	19.77  g·cm−3
ദ്രവണാങ്കം	2041.4 K (1768.3 °C, 3214.9 °F)
ക്വഥനാങ്കം	4098 K (3825 °C, 6917 °F)
ദ്രവീകരണ ലീനതാപം	22.17  kJ·mol−1
ബാഷ്പീകരണ ലീനതാപം	469  kJ·mol−1
Heat capacity	(25 °C) 25.86  J·mol−1·K−1
Vapor pressure P(Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k at T(K) 2330 (2550) 2815 3143 3556 4094
Atomic properties
ക്രിസ്റ്റല്‍ ഘടന	cubic face centered
ഓക്സീകരണാവസ്ഥകള്‍	1, 2, 3, 4, 5, 6 (mildly basic oxide)
ഇലക്ട്രോനെഗറ്റീവിറ്റി	2.28 (Pauling scale)
Ionization energies	1st: 870 kJ/mol
	2nd: 1791 kJ/mol
Atomic radius	135  pm
Atomic radius (calc.)	177  pm
Covalent radius	128  pm
Van der Waals radius	175 pm
Miscellaneous
Magnetic ordering	paramagnetic
വൈദ്യുത പ്രതിരോധം	(20 °C) 105 n Ω·m
താപ ചാലകത	(300 K) 71.6  W·m−1·K−1
Thermal expansion	(25 °C) 8.8  µm·m−1·K−1
Speed of sound (thin rod)	(r.t.) 2800  m·s−1
Young's modulus	168  GPa
Shear modulus	61  GPa
Bulk modulus	230  GPa
Poisson ratio	0.38
Mohs hardness	4–4.5
Vickers hardness	549  MPa
Brinell hardness	392  MPa
CAS registry number	7440-06-4
Selected isotopes
Main article: Isotopes of പ്ലാറ്റിനം iso NA half-life DM DE (MeV) DP 190Pt 0.014% 6.5×1011 y α 3.18 186Os 191Pt syn 2.76 d ε  ? 191Ir 192Pt 0.782% 192Pt is stable with 114 neutrons 190Pt syn 50 y ε  ? 193Ir 181mPt syn 4.33 d IT 0.1355e 193Pt 194Pt 32.967% 194Pt is stable with 116 neutrons 195Pt 33.832% 195Pt is stable with 117 neutrons 195mPt syn 4.02 d IT 0.1297e 195Pt 196Pt 25.242% 196Pt is stable with 118 neutrons 197Pt syn 19.8913 h β- 0.719 197Au 197mPt syn 1.59 h IT 0.3465 197Pt 198Pt 7.163% 198Pt is stable with 120 neutrons
അവലംബങ്ങള്‍

അണുസംഖ്യ 78 ആയ മൂലകമാണ് പ്ലാറ്റിനം. Pt ആണ് ആവര്‍ത്തനപ്പട്ടികയിലെ ഇതിന്റെ പ്രതീകം. ആവര്‍ത്തനപ്പട്ടികയിലെ 10ആം ഗ്രൂപ്പിലാണ് ഇത് ഉള്‍പ്പെടുന്നത്. പ്ലാറ്റിനം ഭാരമേറിയതും അടിച്ച് പരത്താവുന്നതും ഡക്ടൈലും അമൂല്യവുമായ ഒരു സംക്രമണ മൂലകമാണ്. ചാരനിറം കലര്‍ന്ന വെള്ളനിറമാണിതിന്. നാശനത്തിനെതിരെ പ്രതിരോധമുള്ള ഒരു മൂലകമാണിത്. ചില നിക്കല്‍, കോപ്പര്‍ അയിരുകളില്‍ പ്ലാറ്റിനം കാണപ്പെടുന്നു. പ്ലാറ്റിനം ബുല്യണിന്റെ ഐഎസ്ഒ കറന്‍സി കോഡ് XPT എന്നാണ്.

ഉള്ളടക്കം 1 ശ്രദ്ധേയമായ സ്വഭാവസവിശേഷതകള്‍ 2 ഉപയോഗങ്ങള്‍ 3 ചരിത്രം 4 സാന്നിദ്ധ്യം

[തിരുത്തുക] ശ്രദ്ധേയമായ സ്വഭാവസവിശേഷതകള്‍

ശുദ്ധരൂപത്തില്‍ പ്ലാറ്റിനം ചാരനിറം കലര്‍ന്ന വെള്ള നിറമുള്ളതും ദൃഡവും ആയിരിക്കും. ഈ ലോഹം നാശന പ്രതിരോധമുള്ളതാണ്. പ്ലാറ്റിനം കുടുംബത്തിലെ ആറ് മൂലകങ്ങളുടെ ഉല്‍പ്രേരക ഗുണങ്ങള്‍ വളരെ മികച്ചതാണ്.

പ്ലാറ്റിനം സ്വര്‍ണത്തേക്കാള്‍ അമൂല്യമായ ലോഹമാണ്. ലഭ്യത അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസം വരുമെങ്കിലും പ്ലാറ്റിനത്തിന്റെ സാധാരണ വില സ്വര്‍ണത്തിന്റെ ഇരട്ടിയായിരിക്കും. 18ആം നൂറ്റാണ്ടില്‍ ഫ്രാന്‍സിലെ ലൂയിസ് XVആമന്‍ രാജാവ് പ്ലാറ്റിനത്തിന്റെ അപൂര്‍വതയെ കണക്കിലെടുത്ത് അതിനെ രാജാക്കന്മാര്‍ക്ക് ചേര്‍ന്ന ഒരേയൊരു ലോഹമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.

പ്ലാറ്റിനത്തിന് രാസ ആക്രമണങ്ങള്‍ക്കെതിരെ ഉയര്‍ന്ന പ്രതിരോധമുണ്ട്. മികച്ച ഉന്നത താപനില സ്വഭാവങ്ങളും സ്ഥിരമായ വൈദ്യുത സ്വഭാവങ്ങളും ഇതിനുണ്ട്. പ്ലാറ്റിനം വായുവില്‍ ഒരു താപനിലയിലും ഓക്സീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. എന്നാല്‍ സയനൈഡുകള്‍, ഹാലൊജനുകള്‍, സള്‍ഫര്‍, കാസ്റ്റിക്ക് ആല്‍ക്കലികള്‍ എന്നിവയുമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു. പ്ലാറ്റിനം ഹൈഡ്രോക്ലോറിക് ആസിഡിലും നൈട്രിക് ആസിഡിലും അലേയമാണ്. എന്നാല്‍ ഇവ രണ്ടിന്റെയും മിശ്രിതമായ രാജദ്രാവകത്തില്‍ ലോഹം ലയിക്കുന്നു.

+2, +4 എന്നിവയാണ് പ്ലാറ്റിനത്തിന്റെ സാധാരണ ഓക്സീകരണാവസ്ഥകള്‍. +1, +3, +5, +6 എന്നീ ഓക്സീകരണാവസ്ഥകള്‍ അപൂര്‍വമായും കാണപ്പെടുന്നു.

[തിരുത്തുക] ഉപയോഗങ്ങള്‍

• ഇന്ധന സെല്ലുകളില്‍ ഉല്‍പ്രേരകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ആവശ്യമായ പ്ലാറ്റിനത്തിന്റെ അളവ് കുറക്കുന്നത്(അതുവഴി ചെലവും) ഇന്ധന സെല്‍ ഗവേഷണങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിഷയമാണ്.
• പ്ലാറ്റിനം പ്രതിരോധ തെര്‍മോമീറ്ററുകള്‍
• വൈദ്യുത വിശ്ലേഷണത്തില്‍ ഇലക്ട്രോഡായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
• പല തരത്തിലുള്ള ആഭരണങ്ങളില്‍ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
• പല അന്താരഷ്ട്ര വാച്ച് കമ്പനികളും പ്ലാറ്റിനം കൊണ്ടുള്ള വാച്ചുകള്‍ പരിമിതമായ എണ്ണത്തില്‍ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്.

[തിരുത്തുക] ചരിത്രം

പ്രകൃത്യാ ഉണ്ടാവുന്ന പ്ലാറ്റിനത്തെക്കുറിച്ചും പ്ലാറ്റിനത്തിന്റെ അളവ് കൂടിയ സങ്കരങ്ങളേക്കുറിച്ചും വളരെകാലമായി മനുഷ്യര്‍ക്ക് അറിവുണ്ട്. കൊളംബസിന് മുമ്പുള്ള കാലഘട്ടത്തില്‍ അമേരിക്കയിലെ ആദിമനിവാസികള്‍ ഈ ലോഹം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1741 ചാള്‍സ് വുഡ് ആണ് പ്ലാറ്റിനം ആദ്യമായി വേര്‍തിരിച്ചെടുത്തത്.

[തിരുത്തുക] സാന്നിദ്ധ്യം

പ്ലാറ്റിനം അത്യപൂര്‍വമായ ഒരു ലോഹമാണ്. സ്വര്‍ണത്തേക്കാള്‍ 30 ഇരട്ടി അപൂര്‍വമാണിത്. ഭൂമിയുടെ പുറം‌പാളിയില്‍ വെറും 0.003 ppb അളവില്‍ പ്ലാറ്റിനം കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ. ലോകത്തുള്ള പ്ലാറ്റിനം മുഴുവന്‍ ഒളിമ്പിക് വലിപ്പത്തിലുള്ള ഒരു നീന്തല്‍ക്കുളത്തില്‍ നിറയ്ക്കുകയാണെങ്കില്‍ അതിന് ഒരാളുടെ കണങ്കാല്‍ വരെയെത്താനുള്ള ആഴമേ ഉണ്ടാവൂ. സ്വര്‍ണം കൊണ്ട് ഇത്തരത്തില്‍ മൂന്ന് നീന്തല്‍ക്കുളങ്ങള്‍ നിറയ്ക്കാം

2005ലെ ബ്രിട്ടീഷ് ജിയോളജിക്കല്‍ സര്‍വെ അനുസരിച്ച് ലോകത്തില്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ പ്ലാറ്റിനം ഉല്‍പാദിപ്പിക്കുന്നത് ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയാണ്. ആകെ ഉല്‍പാദനത്തിന്റെ 80% ഇവിടെയാണ്. ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക കഴിഞ്ഞാല്‍ റഷ്യ, കാനഡ എന്നീ രാജ്യങ്ങളാണ് ഉല്‍പാദനത്തില്‍ മുന്നില്‍ നില്‍ക്കുന്നത്.