കവിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം

വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.
കവിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം
കവിയൂർ കിഴക്കെനട
കവിയൂർ കിഴക്കെനട
കവിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം is located in Kerala
കവിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം
കവിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം
നിർദ്ദേശാങ്കങ്ങൾ: 9°23′47″N 76°36′36″E / 9.39639°N 76.61000°E / 9.39639; 76.61000
പേരുകൾ
മറ്റു പേരുകൾ: Kaviyoor Temple
സ്ഥാനം
രാജ്യം: ഇന്ത്യ
സംസ്ഥാനം: കേരളം
ജില്ല: പത്തനംതിട്ട
പ്രദേശം: കവിയൂർ
Architecture and culture
പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ:: പാർവതീസമേതനായ പരമശിവൻ
ഹനുമാൻ
പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ: ഉത്സവം (ധനു)
ലിഖിതരേഖകൾ: 1
മേലെഴുത്തുകൾ: കലിവർഷം 4051, 4052 ( എ.ഡി 951, 952) ലെ രണ്ടു ശാസനങ്ങൾ
History
നിർമ്മിച്ചത്:
(നിലവിലുള്ള രൂപം)
അതിപൗരാണികം. ശ്രീകോവിൽത്തറയിലെ ശിലാശാസനങ്ങൾക്ക് ആയിരം കൊല്ലത്തെ പഴക്കമുണ്ട്
ക്ഷേത്രഭരണസമിതി: തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്
പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ കവിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രമാണ് കവിയൂർ ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം. തൃക്കവിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം എന്നും ഈ മഹാക്ഷേത്രം അറിയപ്പെടുന്നു. വാസ്തുശില്പപരമായ പ്രത്യേകതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമഹാക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായി ഇതിനെ ഗവേഷകർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.  പ്രധാന ശ്രീകോവിലിന്റെ അടിത്തറയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കലിവർഷം 4051, 4052 വർഷങ്ങളിലെ( എ.ഡി. 951, 952) രണ്ടു ശിലാശാസനങ്ങൾ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം വഹിക്കുന്നു. പാർവതിയെ ഇടതുവശത്തിരുത്തി സർവമംഗളമൂർത്തിയായിരിക്കുന്ന മഹാദേവനാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ത്രേതായുഗത്തിൽ സീതാസമേതനായ ശ്രീരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ശിവലിംഗമാണിതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. നാലമ്പത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറേക്കോണിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഹനുമാൻസ്വാമിയുടെ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. നാഗങ്ങൾ, ഗണപതി, ദക്ഷിണാമൂർത്തി, ശ്രീമൂലരാജേശ്വരി, മഹാവിഷ്ണു എന്നീ ഉപദേവതമാരും ഉണ്ട്.

ചരിത്രം[തിരുത്തുക]

കേരളത്തിൽ വ്യവസ്ഥാപിത ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ ആദ്യഘടത്തിൽത്തന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഒന്നായി കവിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തെ വിദേശികളും സ്വദേശികളുമായ അനവധി ഗവേഷകർ കണക്കാക്കുന്നു.[1] പരശുരാമൻ സ്ഥാപിച്ച 64 ബ്രാഹ്മണഗ്രാമങ്ങളിലൊന്നാണ് ( 32 തുളുഗ്രാമങ്ങളും 32 മലയാളഗ്രാമങ്ങളും)കവിയൂർ. കൊട്ടാരക്കര, കുഴിമതിക്കാട്, കലഞ്ഞൂർ, തൃക്കൊടിത്താനം, പായിപ്പാട് എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിലെ നമ്പൂതിരിമാർ കവിയൂർ ഗ്രാമക്കാരാണ്. കവിയൂരിന്റെ ഗ്രാമക്ഷേത്രമാണ് തൃക്കവിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. [2] കവിയൂർ ഗ്രാമത്തിലെ പത്തില്ലത്തിൽ പ്പോറ്റിമാരായിരുന്നു ഈ മഹാക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാർ.[3] 18-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെ പോറ്റിമാർക്കായിരുന്നു ക്ഷേത്രാധികാരം. കൊല്ലവർഷം 1076-ൽ( എ.ഡി. 1899-1900) ശ്രീമൂലം തിരുനാളിന്റെ കാലത്ത് ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാർ ഏറ്റെടുത്തു. അളവറ്റസമ്പത്തും പ്രസിദ്ധിയും കണക്കിലെടുത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന് ഫസ്റ്റ്ക്ലാസ്സ് പദവിയും നല്കി.[4]

ക്ഷേത്രം[തിരുത്തുക]

ചുറ്റുപാടുമുള്ള ഭൂനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഉയർന്നാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വിശാലമായ കരിങ്കൽപ്പടവുകൾക്കു മുകളിലായി തലയുയർത്തിനില്ക്കുന്ന കിഴക്കേ ഗോപുരം കേരളീയ വാസ്തുശില്പകലയുടെ പ്രൗഢിവിളിച്ചോതുന്നു. കിഴക്കേ ഗോപുരവാതിൽ കടന്നാലുടൻ പ്രവേശിക്കുന്നത് സുദീർഘമായ ആനക്കൊട്ടിലിലേക്കാണ്. സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിന് 21 പറകളുണ്ട്. വെടിപ്പോടെ കരിങ്കൽ പാകിയിട്ടുള്ള പ്രദക്ഷിണവഴിയുണ്ട്. വിശാലമായ നാലമ്പലം, വിളക്കുമാടം, വാതിൽമാടം, നമസ്കാരമണ്ഡപം, ശ്രീകോവിലുകൾ എന്നിവയെല്ലാം ചെമ്പുമേഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വിളക്കുമാടത്തിൽ ഏഴായിരത്തില്പരം വിളക്കുക്കൾ ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള മരയഴികൾ ഉണ്ട്. പ്രധാനശ്രീകോവിലിന്റെ ഭിത്തിയിലും, നമസ്കാരമണ്ഡപം, വാതില്മാടം, ബലിക്കല്പുര എന്നിവയുടെ മച്ചിലും നൂറുകണക്കിനു ദാരുശില്പങ്ങൾ ഉണ്ട്. കവിയൂർ മഹാക്ഷേത്രത്തിലെ ദാരുശില്പങ്ങൾ വിശ്വപ്രസിദ്ധമാണ്. 16-17 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി രചിക്കപ്പെട്ടതെന്നു കരുതുന്ന ഈ ശില്പങ്ങളെക്കുറിച്ച് അനവധി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പരാമർശിക്കുന്നു. കവിയൂർ തെക്കേനടയിലുള്ള ശില്പികുടുംബങ്ങളാണ് ഈ ശില്പങ്ങളുടെ രചിയിതാക്കൾ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് നടകളിലും സാമാന്യ വലിപ്പമുള്ള ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. മതിലകത്ത് വടക്കുവശത്തായി വിശാലമായ ഊട്ടുപുര സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് താഴ്ചയിലാണ് കീഴ്തൃക്കോവിൽ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം. അതിനു പിന്നിലായിട്ടുള്ള വിശാലമായ പോളച്ചിറ അഞ്ചുപതിറ്റാണ്ടു മുന്പുവരെ ദേവസ്വം വകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ സംസ്ഥാന ഗവണ്മെന്റ് വക മത്സ്യപ്രജനനകേന്ദ്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന പോളച്ചിറയ്ക്ക് പതിനാറ് ഏക്കറോളം വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. വെളിച്ചെണ്ണച്ചിറ എന്നാണ് പഴയരേഖകളിൽ ഈ ജലാശയം അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളക്കരയിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്ന് എന്ന ഖ്യാതിയും കവിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ക്രി.വർഷം 1899-1900 കാലഘട്ടത്തിൽ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂർ ഗവൺമെന്റ് ഏറ്റെടുക്കുമ്പോൾ 10,000ത്തോളം പറ നെല്ലും 24,000ത്തോളം പണവും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.[5] ഇന്നത്തെ കവിയൂർ, കുന്നന്താനം പഞ്ചായത്തുകളിലെ കരഭൂമിയുടെ സിംഹഭാഗവും തൃക്കവിയൂർ ക്ഷേത്രം വകയായിരുന്നു. അപൂർവ്വവും അമൂല്യവുമായ അനേകം തിരുവാഭരണങ്ങൾ തൃക്കവിയൂരപ്പനുണ്ട്. സ്വർണ്ണപ്രഭാമണ്ഡലം, സ്വർണത്തിൽത്തീർത്ത ആനച്ചമയങ്ങൾ, സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങൾ, രത്നമാലകൾ എന്നിവ ഇക്കുട്ടത്തിൽപ്പെടും. പ്രതിദിനം അനേകശതം വിശ്വാസികൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂർദേവസ്വം ബോർഡിനുകീഴിലുള്ള പ്രധാന സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് ദേവസ്വങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ഐതിഹ്യം[തിരുത്തുക]

രാവണവധം കഴിഞ്ഞ് സീതാലക്ഷ്മണൻമാരോടും വാനര- രാക്ഷസപ്പടകളോടുമൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങും വഴി ശ്രീരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതാണ് ഇവിടുത്തെ ശിവലിംഗം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. അശോകവിമാനത്തിലിരുന്ന് താഴെയുള്ള പ്രദേശത്തിന്റെ മനോഹാരിതയിൽ മുഴുകിയ സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരമാണ് പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പറക്കുന്ന ശ്രീരാമനും പരിവാരങ്ങളും കവിയൂരിലിറങ്ങിയതത്രേ. ശിവപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് ഉത്തമസ്ഥലമാണെന്നു കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഉത്തമശിവലിംഗം കണ്ടെടുത്തുവരുവാൻ ഹനുമാനെ നിയോഗിച്ചു. ശുഭമുഹൂർത്തം എത്തിയിട്ടും ഹനുമാൻ മടങ്ങിവരാതിരുന്നതിനാൽ മണ്ണും ദർഭയും ചേർത്ത് ഒരു ശിവലിംഗം നിർമിച്ച് രാമൻ പ്രതിഷ്ഠ നിർവഹിച്ചു. മടങ്ങിയെത്തിയ ഹനുമാൻ തന്റെ പ്രയത്നം വിഫലമായതിൽ ഖിന്നനായി എന്നും അതുമനസ്സിലാക്കിയ രാമൻ താൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ശിവലിംഗം മാറ്റി ഹനുമാൻ കൊണ്ടുവന്നത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ അനുമതിനല്കുകയും ചെയ്തു. അതിശക്തനായ ഹനുമാന് പക്ഷേ രാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ശിവലിംഗം ചലിപ്പിക്കാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല. ശ്രീരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുമതിയോടെ ഹനുമാൻ ആ സന്നിധിയിൽ നിത്യവാസമാരംഭിച്ചുവെന്നും അങ്ങനെ ആ ദേശത്തിന് കപിയൂര്( കപിയുടെ ഊര്) എന്നു പേരുവന്നുവെന്നും കപിയൂരു ലോപിച്ച് കവിയൂരായി എന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷം ദിവ്യമായ കവിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനം നടത്തിയ വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ മതില്ക്കകത്തെ ഇലഞ്ഞിയിൽ ഹനുമാന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം കാണുകയും നാലമ്പത്തിന്റെ വായൂക്കോണിൽ ജപക്കിണ്ടികമിഴ്തിവച്ച് അതിന്മേൽ ഹനുമാനെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് മറ്റൊരു ഐതിഹ്യം.

ഉത്സവങ്ങൾ[തിരുത്തുക]

1937ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പതിവനുസരിച്ച് കവിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ പതിനെട്ട് ആട്ടവിശേഷങ്ങളുണ്ട്. കാലാന്തരത്തിൽ ഇവയിൽ ചിലതൊക്കെ നിന്നുപോവുകയും പുതിയ ചില ഉത്സവങ്ങൾ നടപ്പിൽ വരികയും ചെയ്തു. ഇപ്പോൾ നിലവിലുള്ള പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ:- തിരുവുത്സവം: വർഷം തോറും ധനുമാസത്തിലെ (ഡിസംബർ-ജനുവരി) തിരുവാതിരനാളിൽ കൊടിയേറി പത്തുദിവസം നീളുന്ന ഉത്സവം കൊണ്ടാടുന്നു. രണ്ടുമുതൽ ആറുവരെ ഉത്സവദിനങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രം വകദേശവഴികളിലേയ്ക്ക് ഊരുവലത്തെഴുന്നള്ളത്ത് നടന്നുവരുന്നു. ഏഴ്, എട്ട്, ഒന്പത് ഉത്സവദിനങ്ങളിൽ അനുഷ്ഠാന പരമായ വേലകളി, കാഴ്ചശ്രീബലി, സേവ എന്നിവ നടക്കുന്നു. കവിയൂരിലെ പള്ളിവേട പ്രസിദ്ധമാണ്. മധ്യതിരുവിതാംകൂറിന്റെ നാനാഭാഗത്തുനിന്നും അനേകായിരം ആളുകൾ പള്ളിവേട്ടദിനത്തിലെ എഴുന്നള്ളിപ്പുകൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിക്കാൻ എത്താറുണ്ട്. സ്വർണ്ണച്ചമയങ്ങളാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളത്തിനുപയോഗിക്കുക. പത്താം ദിവസം മണിമലയാറ്റിലെ പാറപ്പുഴക്കടവിൽ ആറാട്ടോടെ ഉത്സവം സമാപിക്കും. ഹനുമദ്ജയന്തി: ധനുമാസത്തിലെ മൂലം ദിനത്തിൽ ഹനുമദ് ജയന്തി ആഘോഷിക്കുന്നു. ഏഴുദിവസത്തെ ചടങ്ങുകൾ ഉണ്ട്. ഏഴാം ദിവസം കളഭാഭിഷേകം, പുഷ്പഘോഷയാത്ര, പുഷ്പാഭിഷേകം എന്നീചടങ്ങുകൾ നടക്കും. ആയിരത്തിത്തൊള്ളായിരത്തി അന്പതുകളിലാണ് ഈ ഉത്സവത്തിനു തുടക്കം കുറിച്ചത്. ഉത്രട്ടാതി തിരുന്നാൾ; കൊല്ലവർഷം 1068ൽ ( 1893) പടിഞ്ഞാറേനടയിൽ ശ്രീമൂലരാജേശ്വരിയുടെ പ്രതിഷ്ഠനടന്നതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കു നടത്തുന്ന ഉത്സവം. ദേവിയുടെ തിരുനാളോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ പൂജകളും ആനപ്പുറത്തെഴുന്നള്ളത്തും നടക്കും. ശിവരാത്രി: ശിവരാത്രി വളരെ വിപുലമായ അനുഷ്ഠാനങ്ങളോടെ ഇവിടെ ആചരിക്കുന്നു. അർദ്ധയാമപൂജയ്കുശേഷം നടക്കുന്ന വിളക്കിനെഴുന്നള്ളിപ്പിന് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അധീനതയിലുള്ള എട്ടുകരകളുടെ പ്രതിനിധികൾ ചേർന്ന് ദീപക്കാഴ്ചയൊരുക്കും. സഹസ്രകലശം: വർഷംതോറും ഇടവമാസത്തിലെ( മെയ്‌- ജൂൺ) വെളുത്തപക്ഷദ്വാദശിമുതൽ പതിനൊന്നുദിവസം നീളുന്ന ഉത്സവമാണിത്. പത്തുദിവസം കലശാഭിഷേകവും പതിനൊന്നാമത്തെ ദിവസം കളഭാഭിഷേകവും നടക്കുന്നു. ദിവസേനയുള്ള അഭിഷേകങ്ങൾക്കായി ജലം തൊണ്ണൂറ് ചെമ്പുകുടത്തിലും പത്തുവെള്ളിക്കുടത്തിലും ഒരു സ്വർണ്ണക്കുടത്തിലുമായി പൂജിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാമത്തെ ദിവസം ഉദയാസ്തമനപൂജയും ആനപ്പുറത്തു ശ്രീബലികളും ഉണ്ട്. കൊല്ലവർഷം 1082- ൽ( 1905) ക്ഷേത്രം വക ഭൂമികളിലെ ആഞ്ഞിലിത്തടികൾ വെട്ടി വിറ്റവകയിൽ ലഭിച്ച 10744 രൂപ ട്രഷറിയിൽ നിക്ഷേപിച്ചതിന്റെ പലിശകൊണ്ട് നടത്തത്തക്ക രീതിയിലാണ് ഈ ഉത്സവം ആരംഭിച്ചത് പന്ത്രണ്ടുകളഭം: ഹനുമാൻസ്വാമിനടയിലെ പന്ത്രണ്ടുകളഭം നടക്കുന്നത് എല്ലാവർഷവും ചിങ്ങമാസം ഒന്നുമുതൽ പന്ത്രണ്ടുവരെ തീയതികളിലാണ്. ഹനുമാൻ സ്വാമി നട പുനരുദ്ധരിച്ചതിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ ഉത്സവം കൊല്ലവർഷം 1107ൽ ആരംഭിച്ചത്.

വഴിപാടുകൾ[തിരുത്തുക]

ധാര, മുഴുക്കാപ്പ്, പായസം, അടിമകിടത്തൽ എന്നിവയാണ് ശിവക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനവഴിപാടുകൾ. ഹനുമാൻ സ്വാമിയ്ക്ക് അവൽപന്തിരുനാഴിയും വടമാലയുമാണ് മുഖ്യവഴിപാടുകൾ. വടമാലയും അവൽപന്തിരുനാഴിയും മുൻകൂട്ടി ബുക്കുചെയ്യണം.

അവലംബം[തിരുത്തുക]

1.തൃക്കവിയൂർ. പി.ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ നായർ 2.തിരുവല്ലാ ഗ്രന്ഥവരി.പി.ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ നായർ- മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാല 3.http://www.keralahistory.ac.in/templetradtion.htm 4.http://www.namboothiri.com/ 5.http://www.namboothiri.com 6. Devaswoms in Travancore-1949 7. The Temples of Kerala- S. Jayashankar- Controller of Publications, 1999, Directorate of Census Operations,Kerala 8. Temple arts of Kerala: a South Indian tradition-Ronald M. Bernier-S. Chand, 1982 9. An Architectural Survey of Temples of Kerala- H. Sarkar- Archaeological Survey of India,1978 10. മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മുൻപിൽ - നാലാങ്കൽ കൃഷ്ണപിള്ള - ഡി സി ബുക്സ് , 1997 11. Living Wood: Sculptural Traditions of Southern India- George Michell (Editor)- South Asia Books/Marg Publications; 1st Ed. edition (December 1992)ISBN-13: 978-8185026176 12.ക്ഷേത്ര വിജ്ഞാന കോശം- പി. ജി. രാജേന്ദ്രൻ- ഡി സി ബുക്സ് ,2001, ISBN 81-264-0254-7 13. Rudrakshamala- Aswathi Thirunal Gaouri Lakshmi Bayi-Poorna Publications- ISBN 978-81-300-1547-7 14. തൃക്കവിയൂർ മഹാക്ഷേത്ര മാഹാത്മ്യം- കെ. അജിത്കുമാർ 15. തൃക്കവിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിനുള്ള പുതുക്കിയ പതിവ് പുസ്തകം- തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാർ- 1930



-->

അവലംബം[തിരുത്തുക]

  1. http://www.keralahistory.ac.in/templetradtion.htm
  2. http://www.namboothiri.com/
  3. http://www.namboothiri.com
  4. Devaswoms in Travancore-1949
  5. Devaswoms in Travancore-1949

ഫലകം:കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ

"https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=കവിയൂർ_മഹാദേവക്ഷേത്രം&oldid=2193860" എന്ന താളിൽനിന്നു ശേഖരിച്ചത്