ഉള്ളടക്കത്തിലേക്ക് പോവുക

ബർക്കിനാ ഫാസോ

കണ്ണികൾ തിരുത്തുക
വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.
ബർകീന ഫാസോ
Flag of Burkina Faso
Flag
ദേശീയ ആപ്തവാക്യം: "Unité, Progrès, Justice"  (French)
"Unity, Progress, Justice"
ദേശീയ ഗാനം: Une Seule Nuit / Ditanyè (French)
One Single Night / Hymn of Victory
Location of Burkina Faso
തലസ്ഥാനംഔഗാഡൂഗു
ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾFrench
സർക്കാർSemi-presidential republic
• President
ഇബ്രാഹിം ട്രോറെ
ജീൻ ഇമ്മാനുവൽ ഔഡ്രാഗോ
Independence 
from France
• Date
August 5 1960
• ജലം (%)
0.1%
ജനസംഖ്യ
• 2005 estimate
13,228,000 (66th)
• 1996 census
10,312,669
ജിഡിപി (പിപിപി)2005 estimate
• Total
$16.845 billion1 (117th)
• പ്രതിശീർഷ
$1,284 (163rd)
HDI (2004)Increase 0.342
Error: Invalid HDI value (174th)
നാണയംCFA franc (XOF)
സമയമേഖലGMT
• വേനൽക്കാല (DST)
not observed
ടെലിഫോൺ കോഡ്226
ISO 3166 കോഡ്BF
ഇന്റർനെറ്റ് TLD.bf
  1. The data here is an estimation for the year 2005 produced by the International Monetary Fund in April 2005.


ബർക്കിനാ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നബർക്കിന ഫാസോ[a] പശ്ചിമ ആഫ്രിക്കയിലെ ഒരു കരയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാജ്യമാണ്,[4] വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് മാലി, വടക്ക് കിഴക്ക് നൈജർ, തെക്ക് കിഴക്ക് ബെനിൻ, തെക്ക് ടോഗോ, ഘാന, തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഐവറി കോസ്റ്റ് എന്നിവയാൽ അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. ഇത് 274,223 km2 (105,878 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. 2024-ൽ, രാജ്യത്തെ ജനസംഖ്യ ഏകദേശം 23,286,000 ആയിരുന്നുവെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.[5] 1958 മുതൽ 1984 വരെ റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് അപ്പർ വോൾട്ട എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ട 1984 ഓഗസ്റ്റ് 4-നാണ്‌ ബർക്കിനാ ഫാസോ എന്ന പേർ സ്വീകരിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രസിഡന്റ് തോമസ് ശങ്കര ആണ് ബുർക്കിന ഫാസോ എന്ന പുനർനാമകരണത്തിനു പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചത്. അതിലെ പൗരന്മാരെ ബുർക്കിനബേസ് എന്നും തലസ്ഥാനം രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരമായ ഔഗാഡൗഗോ ആണ്. ആഫ്രിക്കൻ ചെഗുവേര എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇബ്രാഹിം ട്രോറെയാണ് ബർക്കിന ഫാസൊയിലെ പ്രസിഡൻറ്.


ബുർക്കിന ഫാസോയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വംശീയ വിഭാഗം മോസി ജനത ആണ്, അവർ 11, 13 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഈ പ്രദേശത്ത് സ്ഥിരതാമസമാക്കി. അവർ ഔഗാഡൗഗോ, ടെങ്കോഡോഗോ, യാറ്റെംഗ തുടങ്ങിയ ശക്തമായ രാജ്യങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. 1896-ൽ, ഫ്രഞ്ച് വെസ്റ്റ് ആഫ്രിക്ക യുടെ ഭാഗമായി ഫ്രഞ്ച് ഇതിനെ കോളനിവൽക്കരിച്ചു; 1958-ൽ, അപ്പർ വോൾട്ട ഫ്രഞ്ച് കമ്മ്യൂണിറ്റി യ്ക്കുള്ളിൽ ഒരു സ്വയംഭരണ കോളനി ആയി. 1960-ൽ, മൗറീസ് യാമിയോഗോ പ്രസിഡന്റ് ആയി പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിനുശേഷം, രാജ്യം അസ്ഥിരത, വരൾച്ച, ക്ഷാമം, അഴിമതി എന്നിവയ്ക്ക് വിധേയമായി. 1966, 1980, [[1982 അപ്പർ വോൾട്ടൻ അട്ടിമറി] V[19], V[19]8, d'état|1983]], 1987, കൂടാതെ 2022-ൽ രണ്ടുതവണയും (ജനുവരി ഒപ്പം [[September] Fasot'Sdept'Sdept'). 1989, 2015, 2023 എന്നിവയിലും പരാജയപ്പെട്ട അട്ടിമറി ശ്രമങ്ങൾ നടന്നു.


2022-ൽ 16.226 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ ജിഡിപിയുമായി ബുർക്കിന ഫാസോ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 63.8% പേർ ഇസ്ലാം ആചരിക്കുന്നു, അതേസമയം 26.3% പേർ ക്രിസ്തുമതം ആചരിക്കുന്നു.[6] രാജ്യത്തെ നാല് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ മൂർ, ബിസ്സ, ഡ്യുല, ഫുല എന്നിവയാണ്, ആദ്യത്തേത് ജനസംഖ്യയുടെ പകുതിയിലധികവും സംസാരിക്കുന്നു;[7][8] ബുർക്കിനബേ സർക്കാർ 60 തദ്ദേശീയ ഭാഷകളെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കുന്നു.[8] 2024 ജനുവരി വരെ, ഭരണഭാഷയും ബിസിനസ് ഭാഷയും ഫ്രഞ്ച് ആയിരുന്നു, ഭരണഘടനാ ഭേദഗതി അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് അതിന്റെ പദവി ഇംഗ്ലീഷ് എന്നതിനൊപ്പം "പ്രവർത്തന ഭാഷ" എന്ന പദവിയിലേക്ക് താഴ്ത്തി. [9] [10]

രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂപ്രദേശം ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ജൈവവൈവിധ്യമുള്ളതാണ്, കൂടാതെ സ്വർണ്ണം, മാംഗനീസ്, ചെമ്പ്, ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് എന്നിവയുടെ സമൃദ്ധമായ കരുതൽ ശേഖരവും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ബഹുസ്വര സംസ്കാരങ്ങളുടെ ഘടന കാരണം, ബുർക്കിനബേ കല സമ്പന്നവും നീണ്ടതുമായ ഒരു ചരിത്രമുള്ളതും അതിന്റെ യാഥാസ്ഥിതിക ശൈലിക്ക് ആഗോളതലത്തിൽ പ്രശസ്തവുമാണ്.[11] എക്സിക്യൂട്ടീവ്, ലെജിസ്ലേറ്റീവ്, ജുഡീഷ്യൽ അധികാരങ്ങളുള്ള ഒരു അർദ്ധ-പ്രസിഡൻഷ്യൽ റിപ്പബ്ലിക് ആയി രാജ്യം ഭരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ, ലാ ഫ്രാങ്കോഫോണി, ഇസ്ലാമിക് സഹകരണ സംഘടന എന്നിവയിൽ അംഗമാണ്. സഹേൽ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സഖ്യം (AES) രൂപീകരിക്കാൻ സഹായിച്ചതിന് ശേഷം, 2024 ജനുവരി 18-ന്, ബുർക്കിന ഫാസോ ECOWAS, ആഫ്രിക്കൻ യൂണിയൻ എന്നിവയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകുന്നതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.

പദോൽപ്പത്തി

[തിരുത്തുക]

മുമ്പ് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് അപ്പർ വോൾട്ട എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ രാജ്യത്തെ 1984 ഓഗസ്റ്റ് 4-ന് അന്നത്തെ പ്രസിഡന്റ് തോമസ് ശങ്കര "ബുർക്കിന", "ഫാസോ" എന്നീ വാക്കുകൾ രാജ്യത്ത് സംസാരിക്കുന്ന വ്യത്യസ്ത ഭാഷകളിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്: "ബുർക്കിന" മൂർ എന്ന ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് വന്നത്, "നേരുള്ളവൻ" എന്നാണ് അത് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ആളുകൾ അവരുടെ സമഗ്രതയിൽ എങ്ങനെ അഭിമാനിക്കുന്നുവെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു, അതേസമയം "ഫാസോ" ഡ്യുല ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് വന്നത് "പിതൃഭൂമി" (അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ, "പിതാവിന്റെ വീട്") എന്നാണ് ഈ വാക്ക് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. "ബുർക്കിന" എന്ന പേരിൽ "-bé" എന്ന പ്രത്യയം ചേർത്ത് "ബുർക്കിനബേ" എന്ന നാമം രൂപപ്പെടുത്താറുണ്ട്. അത് ഫുല ഭാഷയിൽ നിന്നാണ്, "സ്ത്രീകൾ അല്ലെങ്കിൽ പുരുഷന്മാർ" എന്നാണ് അതുകൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്.[12] യുഎസ് സെൻട്രൽ ഇന്റലിജൻസ് ഏജൻസിയുടെ വേൾഡ് ഫാക്റ്റ് ബുക്ക് "സത്യസന്ധമായ (അഴിമതിയില്ലാത്ത) പുരുഷന്മാരുടെ നാട്" എന്നാണ് വിവർത്തനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.[13]

വോൾട്ട നദി (കറുത്ത, റെഡ്, വൈറ്റ് വോൾട്ട എന്നിവയുടെ മുകൾ ഭാഗത്തുള്ള സ്ഥലത്തിന്റെ പേരിലാണ് അപ്പർ വോൾട്ടയുടെ ഫ്രഞ്ച് കോളനിക്ക് ആ പേര് ലഭിച്ചത്.[14]

ഭൂമിശാസ്ത്രം

[തിരുത്തുക]

ബുർക്കിന ഫാസോയുടെ ഉപഗ്രഹ ചിത്രം ബുർക്കിന ഫാസോയുടെ ഭൂപടം

ബുർക്കിന ഫാസോ പ്രധാനമായും അക്ഷാംശങ്ങൾ 9° നും 15° N നും ഇടയിലാണ് (ഒരു ചെറിയ പ്രദേശം 15° യുടെ വടക്ക്), രേഖാംശങ്ങൾ 6° പടിഞ്ഞാറ് നും 3° കിഴക്ക് നും ഇടയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

ഇത് രണ്ട് പ്രധാന തരം ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. രാജ്യത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം പെനെപ്ലെയിൻ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഇത് ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ, പ്രീകാംബ്രിയൻ മാസിഫ് യുടെ അവസാന അവശിഷ്ടങ്ങളായ, കുറച്ച് ഒറ്റപ്പെട്ട കുന്നുകളുള്ള, സാവധാനത്തിൽ അലയടിക്കുന്ന ഒരു ഭൂപ്രകൃതി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. മറുവശത്ത്, രാജ്യത്തിന്റെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഒരു മണൽക്കല്ല് മാസിഫ് ഉണ്ടാക്കുന്നു, അവിടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന കൊടുമുടിയായ ടെനകൗറോ 749 മീറ്റർ (2,457 അടി) ഉയരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. മാസിഫിന്റെ അതിർത്തിയിൽ 150 മീ (492 അടി) വരെ ഉയരമുള്ള കുത്തനെയുള്ള പാറക്കെട്ടുകളാണ്. ബുർക്കിന ഫാസോയുടെ ശരാശരി ഉയരം 400 മീ (1,312 അടി) ആണ്, ഏറ്റവും ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ഭൂപ്രകൃതി തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം 600 മീ (1,969 അടി) ൽ കൂടുതലല്ല.

ബ്ലാക്ക് വോൾട്ട (അല്ലെങ്കിൽ മൗഹൂൺ), വൈറ്റ് വോൾട്ട (നകാംബെ), റെഡ് വോൾട്ട (നാസിനോൺ) എന്നീ മൂന്ന് നദികളാണ് ഈ രാജ്യത്തിന്റെ മുൻ പേരിന് കാരണമായത്. വർഷം മുഴുവനും ഒഴുകുന്ന രാജ്യത്തെ രണ്ട് നദികളിൽ ഒന്നാണ് ബ്ലാക്ക് വോൾട്ട, മറ്റൊന്ന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന കൊമോയി ആണ്. നൈഗർ നദിയുടെ തടം രാജ്യത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിന്റെ 27% ഡ്രെയിനേജ്സ് ബേസിൻ|ഡ്രെയിനേജ്സ് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

അവലംബം

[തിരുത്തുക]
  1. ↑ "burkina-faso നാമം – നിർവചനം, ചിത്രങ്ങൾ, ഉച്ചാരണം, ഉപയോഗ കുറിപ്പുകൾ | ഓക്സ്ഫോർഡ് അഡ്വാൻസ്ഡ് ലേണേഴ്സ് നിഘണ്ടു OxfordLearnersDictionaries.com-ൽ". www.oxfordlearnersdictionaries.com. Retrieved 20 നവംബർ 2017.
  2. ↑ "ff_Adlm.xml". Unicode, Inc.
  3. ↑ "N'ko സ്ക്രിപ്റ്റിലെ കാറ്റലോഗിംഗിനെക്കുറിച്ചുള്ള കുറിപ്പുകൾ". യേൽ സർവകലാശാല ലൈബ്രറി.
  4. ↑ ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; worldfactbook എന്ന പേരിലെ അവലംബങ്ങൾക്ക് എഴുത്തൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല.
  5. ↑ ഫലകം:ഉദ്ധരണി വെബ്
  6. ↑ Aib, Az (1 July 2022). "Burkina: 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel)". AIB – Agence d'Information du Burkina (in ഫ്രഞ്ച്). Archived from the original on 26 മാർച്ച് 2023. Retrieved 15 ഒക്ടോബർ 2022.
  7. ↑ Brion, Corinne (November 2014). "Global voices Burkina Faso: രണ്ട് ഭാഷകൾ ഒന്നിനേക്കാൾ മികച്ചതാണ്". Phi Delta Kappan. Retrieved 12 ഒക്ടോബർ 2020.
  8. 1 2 "Burkina Faso § People and Society". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. Retrieved 11 March 2020. (Archived 2020 edition.)
  9. ↑ Toe, Olivier. "ആർക്കൈവ് പകർപ്പ്". AfrikTimes (in ബ്രിട്ടീഷ് ഇംഗ്ലീഷ്). Archived from the original on 2024-02-15. Retrieved 11 ഫെബ്രുവരി 2024. {{cite web}}: Unknown parameter |തലക്കെട്ട്= ignored (help); Unknown parameter |തീയതി= ignored (help)
  10. ↑ {{ഉദ്ധരണി വെബ് |തീയതി=22 ജനുവരി 2024 |തലക്കെട്ട്=ലാ ലോയി കോൺസ്റ്റിറ്റ്യൂഷനൽ നമ്പർ 045-2023/ALT പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഉത്തരവ് |trans-title=ഭരണഘടനാ നിയമം നമ്പർ 045-2023/ALT പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഉത്തരവ് |url=https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-fr%5Bപ്രവർത്തിക്കാത്ത+കണ്ണി%5D> |Constitution.ref=la-fr>}
  11. ↑ റോയ്, ക്രിസ്റ്റഫർ ഡി. "ആഫ്രിക്കയിലെ രാജ്യങ്ങൾ: ബുർക്കിന ഫാസോ," ആഫ്രിക്കയിലെ കലയും ജീവിതവും, "രാജ്യങ്ങളുടെ വിഭവങ്ങൾ". Archived from the original on 15 ജനുവരി 2014. Retrieved 14 ഏപ്രിൽ 2014.
  12. ↑ "എന്തുകൊണ്ട് പേര്: ബുർക്കിന ഫാസോ?". afrolegends.com. 12 സെപ്റ്റംബർ 2013.
  13. ↑ "Burkina Faso". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. 21 ഡിസംബർ 2018. Retrieved 16 ജനുവരി 2019. (Archived 2018 edition.)
  14. ↑ ഷ്വൈറ്റ്സർ, റിച്ചാർഡ്. iAfrica – പുരാതന ചരിത്രം UNTOLD (in ഇംഗ്ലീഷ്). Forbidden Fruit Books LLC. p. 21.

ബർക്കിനാ ഫാസോയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ലേഖനം അപൂർണ്ണമാണ്‌. ഇതു വികസിപ്പിക്കുവാൻ സഹായിക്കുക.  

ആഫ്രിക്കയിലെ രാജ്യങ്ങളും ഭരണ പ്രദേശങ്ങളും
(ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ഭൂവിഭജനം അനുസരിച്ച്)
വടക്ക് അൾജീരിയ · ഈജിപ്ത് · ലിബിയ · മൊറോക്കൊ · സുഡാൻ · ടുണീഷ്യ · പശ്ചിമ സഹാറ · സഹ്രാവി അറബ് ഡെമോക്രാറ്റിക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്
പടിഞ്ഞാറ് ബെനിൻ · ബർക്കിനാ ഫാസോ · കേപ്പ് വേർഡ് · ഐവറി കോസ്റ്റ് · ഗാംബിയ · ഘാന · ഗിനിയ · ഗിനി-ബിസൗ · ലൈബീരിയ · മാലി · മൗറിത്താനിയ · നീഷർ · നൈജീരിയ · സെനഗാൾ · സീറാ ലിയോൺ · ടോഗോ
മദ്ധ്യം അംഗോള · കാമറൂൺ · മദ്ധ്യ ആഫ്രിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്ക് · ഛാഡ് · ഡെമോക്രാറ്റിക് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ · ഇക്ക്വിറ്റോറിയൽ ഗിനിയ · ഗാബോൺ · റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ · സാഒ ടോമെ പ്രിൻസിപ്പെ
കിഴക്ക് ബുറുണ്ടി · കൊമോറോസ് · ജിബൂട്ടി · എറിട്രിയ · എത്യോപ്യ · കെനിയ · മഡഗാസ്കർ · മലാവി · മൗറീഷ്യസ് · മൊസാംബിക്ക് · റുവാണ്ട · സീഷെത്സ് · സൊമാലിയ · ടാൻസാനിയ · ഉഗാണ്ട · സാംബിയ · സിംബാബ്‌വെ · ദക്ഷിണ സുഡാൻ
തെക്ക് ബോട്സ്വാന · ലെസോത്തോ · നമീബിയ · സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക · സ്വാസിലാന്റ്

ആശ്രിത ഭൂവിഭാഗങ്ങളുടെ പട്ടിക
ബ്രിട്ടീഷ് :  ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര ഭൂവിഭാഗം · സൈന്റ് ഹെലെന, അസൻഷൻ, ട്രിസ്റ്റൻ ഡാ കൂഞ്ഞ)

  1. ↑ UK: /bəˌkiːnə ˈfæsəʊ/ bə-KEE-nə FASS-oh, /[invalid input: 'Faso.ogg'][invalid input: 'us']bərˌkiːnə ˈfɑːsoʊ/ bər-KEE-nə FAH-soh;[1] Mossi: Burkĩna Faso [bùɾkĩná fà;.só]} Fula: 𞤄𞤵𞤪𞤳🞤�🤲🞤� 🤊🞤�🞤�🤮;[2] Dyula: � � � � � � � � � �[3]
ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: <ref> റ്റാഗുകൾ "lower-alpha" സംഘത്തിൽ ഉണ്ട്, പക്ഷേ ബന്ധപ്പെട്ട <references group="lower-alpha"/> റ്റാഗ് കണ്ടെത്താനായില്ല
"https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=ബർക്കിനാ_ഫാസോ&oldid=4592436" എന്ന താളിൽനിന്ന് ശേഖരിച്ചത്