മൈഥിലി ഭാഷ
മൈഥിലി | |
|---|---|
𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲 𑂧𑂶𑂟𑂱𑂪𑂲 • मैथिली | |
 തിർഹുത ലിപിയിൽ മൈഥിലി | |
| ഉച്ചാരണം | [ˈməi̯tʰɪliː] |
| ഉത്ഭവിച്ച ദേശം | ഇന്ത്യ, നേപ്പാൾ |
| ഭൂപ്രദേശം | മിഥില[1] |
| സംസാരിക്കുന്ന നരവംശം | മൈഥിലികൾ |
മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നവർ | 17 ദശലക്ഷം (2011–2021)[2] |
പൂർവ്വികരൂപം | |
| ഭാഷാഭേദങ്ങൾ |
|
| ഔദ്യോഗിക സ്ഥിതി | |
ഔദ്യോഗിക പദവി | |
| നിയന്ത്രിക്കുന്നത് | സാഹിത്യ അക്കാദമി, മൈഥിലി അക്കാദമി, മൈഥിലി-ഭോജ്പുരി അക്കാദമി ഡൽഹി, നേപ്പാൾ അക്കാദമി |
| ഭാഷാ കോഡുകൾ | |
| ഐ.എസ്.ഒ. 639-2 | mai |
| ഐ.എസ്.ഒ. 639-3 | mai |
| ഗ്ലോട്ടോലോഗ് | mait1250[7] |
 ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ | |
ഇന്ത്യയിലെയും നേപ്പാളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ് മൈഥിലി (തിർഹുത: 𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲, Maithili: [ˈməi̯tʰɪliː]).
കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ ബിഹാറിലെയും ഝാർഖണ്ഡിലെയും നേപ്പാളിലെ കോശി, മധേശ് പ്രവിശ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മിഥിലാ പ്രദേശമാണ് ഈ ഭാഷയുടെ ജന്മദേശം. ഇന്ത്യയിലെ 22 ഔദ്യോഗിക ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണിത്.[8][9][10] നേപ്പാളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മാതൃഭാഷയായ ഇത്, രാജ്യത്തെ പതിനാല് പ്രവിശ്യാ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഭരണഘടനാപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.[11][12][13][14]
ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 1.7 കോടി ആളുകൾ മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ 32 ലക്ഷം പേർ നേപ്പാളികളാണ്.[12] പ്രധാനമായും ദേവനാഗരി ലിപിയിലാണ് ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത് എങ്കിലും, ചരിത്രപരമായ തിർഹുത, കൈഥി ലിപികൾ ഇന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.[15]
പദോൽപ്പത്തി
[തിരുത്തുക]പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ രാമായണത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന മിഥിലാ രാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് 'മൈഥിലി' എന്ന പേരുലഭിച്ചത്. ജനക മഹാരാജാവ് ഭരിച്ചിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയെന്ന നിലയിലാണ് ഇതിന് മൈഥിലി (മിഥിലയിലെ ഭാഷ) എന്ന പേരുവന്നത്. കൂടാതെ, മിഥിലാ രാജാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായ സീതാദേവിയുടെ മറ്റൊരു പേരും മൈഥിലി എന്നാണ്.[16]
പ്രാചീനകാലത്ത് ഈ ഭാഷയ്ക്ക് മൈഥിലി എന്നതിന് പുറമെ മറ്റ് പല പേരുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 'തിർഹുത്' പ്രദേശത്ത് സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ഇതിനെ 'തിർഹുതിയ' (Tirhutiya) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.[17] അതുപോലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ദേഹാതി' (നാടൻ ഭാഷ) എന്ന പേരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
ഭാഷാചരിത്രം
[തിരുത്തുക]ജനകൻ ഭരിച്ചിരുന്ന പുരാതന രാജ്യമായ മിഥിലയിൽ നിന്നാണ് മൈഥിലി എന്ന പേരുണ്ടായത്. ജനകൻ്റെ പുത്രിയും രാമൻ്റെ പത്നിയുമായ സീതയുടെ മറ്റൊരു പേര് കൂടിയാണ് മൈഥിലി.[16]
എ.ഡി. 700-നും 1300-നും ഇടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളായ 'ചര്യപദങ്ങളിൽ' നിന്നാണ് മൈഥിലി ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിൻ്റെയും തുടക്കം കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. ഈ പദങ്ങൾ രചിച്ചവരിൽ പലരും മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. രാഹുൽ സാംകൃത്യായൻ, സുഭദ്ര ഝാ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതർ ചര്യപദങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ പുരാതന മൈഥിലിയുടെ സ്വാധീനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.[18] ഇതിനുപുറമെ, മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് സമ്പന്നമായ ഒരു നാടോടി സംസ്കാരവും പാട്ടുകളും നിലനിന്നിരുന്നു.[19]
പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാട്ട് രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്താണ് മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1327) ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ മൈഥിലി ഗദ്യത്തിൽ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' എന്ന കൃതി ശ്രദ്ധേയമാണ്.[20] തിർഹുത ലിപിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മൈഥിലിയിലെ മാത്രമല്ല ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.[21][22]
പിന്നീട് വിദ്യാപതി എന്ന പ്രശസ്ത കവി രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ പ്രണയത്തെയും ശിവ-പാർവ്വതിമാരുടെ ജീവിതത്തെയും മുൻനിർത്തി ആയിരക്കണക്കിന് അനശ്വര ഗാനങ്ങൾ മൈഥിലിയിൽ രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രണയഗാനങ്ങൾ വളരെ വേഗം പ്രചരിക്കുകയും ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിനെപ്പോലുള്ളവരെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ബംഗാളിലെ വൈഷ്ണവ സാഹിത്യത്തിന് വലിയ പ്രചോദനമായി. രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ തൻ്റെ ചെറുപ്പകാലത്ത് ഭാനുസിംഹ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ വിദ്യാപതിയുടെ ശൈലി അനുകരിച്ച് കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയം ബംഗാളിൽ ബ്രജബുലി പോലുള്ള പുതിയ കൃത്രിമ കാവ്യഭാഷകൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.[23][24][25]
1771-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് മൈഥിലി അഥവാ തിർഹുതിയ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യ പരാമർശം കാണുന്നത്.[26] 1801-ൽ കോൾബ്രൂക്ക് എഴുതിയ ലേഖനത്തിലാണ് ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപഭാഷയായി ആദ്യമായി വിശേഷിപ്പിച്ചത്.[27]
പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിദ്യാപതി, ഗോവിന്ദദാസ് തുടങ്ങിയ വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാർ നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. മാപതി ഉപാധ്യായയുടെ 'പാരിജാതഹരണം' എന്ന നാടകം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. 1575-നും 1660-നും ഇടയിൽ ലോചനൻ സംഗീതശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് രചിച്ച 'രാഗതരംഗിണി' മിഥിലയിലെ രാഗങ്ങളെയും താളങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്.[28]
പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നേപ്പാളിലെ മല്ല രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണകാലത്ത് മൈഥിലി വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.[29][30] ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മൈഥിലിയിൽ ഒട്ടേറെ നാടകങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂപതീന്ദ്ര മല്ല എന്ന രാജാവ് തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് 26 മൈഥിലി നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.[31]
ദർഭംഗ രാജവംശത്തിൻ്റെ കാലത്ത് മൈഥിലിക്ക് കാര്യമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. എങ്കിലും പി.കെ. മിശ്ര, ചന്ദാ ഝാ തുടങ്ങിയവരുടെ വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം വീണ്ടും സജീവമായി.[32] 1910-ൽ മിഥിലയുടെയും മൈഥിലിയുടെയും ഉന്നമനത്തിനായി 'മൈഥിൽ മഹാസഭ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. മൈഥിലിക്ക് പ്രാദേശിക ഭാഷാ പദവി ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പ്രചാരണം നടത്തി. 1917-ൽ കൽക്കട്ട സർവ്വകലാശാല മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചു.[33]
ബാബു ഭോല ലാൽ ദാസ് മൈഥിലി വ്യാകരണം രചിക്കുകയും 'മൈഥിലി' എന്ന ജേർണൽ എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.[34] 1965-ൽ സാഹിത്യ അക്കാദമി മൈഥിലിയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.[35] 2002-ൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ മൈഥിലിയെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ഭാഷകളിലൊന്നായി അംഗീകരിച്ചു.[36] തിർഹുത ലിപിയിലുള്ള മൈഥിലി പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത് ആചാര്യ രാംലോചൻ ശരൺ ആണ്.[37]
സാഹിത്യം
[തിരുത്തുക]മൈഥിലി ഭാഷയിലെ കവിതകൾ, നോവലുകൾ, ചെറുകഥകൾ, മറ്റ് രേഖകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മൈഥിലി സാഹിത്യം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട തിർഹുത അഥവാ മിഥിലാക്ഷരം എന്ന പ്രാചീന ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതനകാലത്ത് സംസ്കൃതം ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ മൈഥിലിയിൽ കവിതകൾ രചിച്ച വിദ്യാപതിയാണ് ഈ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാഹിത്യകാരൻ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷമാണ് സാഹിത്യത്തിൽ മൈഥിലിയുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ജനകീയമായത്. 1324-ൽ ജ്യോതിരീശ്വർ താക്കൂർ രചിച്ച 'വർണ്ണ രത്നാകരം' ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഗദ്യകൃതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.[38] ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവ്, ഗോവിന്ദദാസ് എന്നിവരും ആദ്യകാല മൈഥിലി സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ്.
19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഐറിഷ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാകരണ ക്രോഡീകരണവുമാണ് ആധുനിക മൈഥിലി ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായത്.[17] എന്നാൽ വളരെക്കാലത്തോളം മൈഥിലിക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയെന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഭരണാധികാരികളും പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിനെ ഹിന്ദിയുടെയോ ബംഗാളിയുടെയോ ഒരു ഉപഭാഷയായോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം ഒരു ഗ്രാമീണ സംസാരഭാഷയായോ മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്. മൈഥിലി ഒരു ഉപഭാഷയല്ലെന്നും അതൊരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്നും ഗ്രിസൺ തന്റെ പഠനങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും തുടർന്നു. ഒടുവിൽ ഭോല ലാൽ ദാസ്, ഉമേഷ് മിശ്ര തുടങ്ങിയവരുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളുടെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ഫലമായി 1965-ൽ സാഹിത്യ അക്കാദമി മൈഥിലിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.[39]
വ്യാപനം
[തിരുത്തുക]ഇന്ത്യയിൽ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ ദർഭംഗ, മധുബനി, തിർഹുത്, കോശി, പൂർണിയ, ഭാഗൽപൂർ, മുൻഗർ എന്നീ ഡിവിഷനുകളിലും, ഝാർഖണ്ഡിലെ സന്താൾ പർഗാന ഡിവിഷനിലുമാണ് മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നത്.[40][41]
നേപ്പാളിൽ മധേശ് പ്രവിശ്യ, കോശി പ്രവിശ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്.[12][42]
ദർഭംഗ, മധുബനി, ജനക്പൂർ എന്നിവ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ സുപ്രധാന സാംസ്കാരിക, ഭാഷാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.[12]
വർഗ്ഗീകരണം
[തിരുത്തുക]1870-കളിൽ ജോൺ ബീംസ് മൈഥിലിയെ ബംഗാളിയുടെ ഒരു ഉപഭാഷയായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. റുഡോൾഫ് ഹോൺലെ ആദ്യം ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയുടെ വകഭേദമായി കരുതിയെങ്കിലും, ഗൗഡ ഭാഷകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ഇതിന് ഹിന്ദിയേക്കാൾ കൂടുതൽ സാമ്യം ബംഗാളിയോടാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഗ്രിസൺ ഇതിനെ 'ബിഹാറി' വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കുകയും 1881-ൽ ഇതിൻ്റെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.[43][21] സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജി മൈഥിലിയെ മാഗധി പ്രാകൃതത്തോടൊപ്പമാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.[44]
ഭാഷാവൃക്ഷം
[തിരുത്തുക]ഈ രേഖാചിത്രം ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും, പ്രാകൃത ഭാഷകളിൽ നിന്നുള്ള പ്രധാന ആധുനിക ഭാഷകളുടെ വികാസവും വ്യക്തമാക്കുന്ന വംശാവലിയെ നിരൂപിക്കുന്നു.
ഭാഷാഭേദങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]മൈഥിലിക്ക് നിരവധി ഉപഭാഷകളുണ്ട്.[45]
- മാനക മൈഥിലി: 'സോതിപുര' അഥവാ മധ്യ മൈഥിലി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.[46] ഇന്ത്യയിൽ ദർഭംഗ, മധുബനി, സുപൗൾ, മധേപുര, പൂർണിയ, സമസ്തിപൂർ, അരാരിയ, സഹർസ ജില്ലകളിലും; നേപ്പാളിൽ ധനുഷ, മഹോത്തരി, സിരാഹ, സപ്തരി, സർലാഹി, സുൻസരി, മോറങ് ജില്ലകളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.[47]
- പശ്ചിമ മൈഥിലി: എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ബജ്ജിക ഉപഭാഷ പ്രധാനമായും ബിഹാറിലെ സീതാമർഹി, മുസാഫർപൂർ, വൈശാലി, ഷിയോഹർ ജില്ലകളിലും നേപ്പാളിലെ റൗതഹത്, സർലാഹി ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.[48][49] നേപ്പാളിൽ ഇതൊരു പ്രത്യേക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് മൈഥിലി ഉപഭാഷകളുമായി ഇതിന് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്.[50]
- ഥേഠി-മൈഥിലി: ബിഹാറിലെ കോശി, പൂർണിയ, മുൻഗർ ഡിവിഷനുകളിലും നേപ്പാളിൻ്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്നു.[51]
- അംഗിക ഉപഭാഷ ബിഹാറിലെ ഭാഗൽപൂർ, ബാങ്ക, മുൻഗർ ജില്ലകളിലും ഝാർഖണ്ഡിലെ ഗൊഡ്ഡ, സാഹിബ്ഗഞ്ച്, ദുംക ജില്ലകളിലുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.[52][53][54]
സപ്തരി, സിരാഹ ജില്ലകളിലെ ഥാരു വിഭാഗക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന കൊചില ഥാരു ഭാഷയെ ചില ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ മൈഥിലിയുടെ ഉപഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.[3]
ദേഹാതി, ദേശീ, കിസാൻ, ബന്തർ, ബർമേലി, മുസർ, താതി, ജോലഹ തുടങ്ങി വേറെയും നിരവധി ഉപഭാഷകൾ ഇന്ത്യയിലും നേപ്പാളിലുമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ ഉപഭാഷകളെല്ലാം മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്.[12]
ഔദ്യോഗിക പദവി
[തിരുത്തുക]2003-ൽ മൈഥിലിയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു അംഗീകൃത ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതുവഴി ഇന്ത്യയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങൾക്കും ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.[8] 2018 മാർച്ചിൽ ഝാർഖണ്ഡ് സംസ്ഥാനത്ത് മൈഥിലിക്ക് രണ്ടാമത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ലഭിച്ചു.[55]
ബി.ജെ.പി. നേതാവായ ഗോപാൽ ജീ താക്കൂറാണ് ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ ആദ്യമായി മൈഥിലി ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച ലോക്സഭാംഗം.[56] അദ്ദേഹം നിലവിൽ ദർഭംഗയിൽ നിന്നുള്ള എം.പിയാണ്.[57]
നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ, കോശി പ്രവിശ്യ, മധേശ് പ്രവിശ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി മൈഥിലിയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.[14]
2024 നവംബർ 26-ന് ഭരണഘടനാ ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച്, രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപദി മുർമു ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ മൈഥിലി പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി.[58]
ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി പ്രസ്ഥാനം
[തിരുത്തുക]2024 ഒക്ടോബർ 3-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അഞ്ച് ഭാഷകൾക്ക് കൂടി ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി നൽകിയിരുന്നു. (അസ്സാമീസ്, ബംഗാളി, മറാഠി, പാലി, പ്രാകൃതം). എന്നാൽ ബിഹാർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ മൈഥിലിക്ക് ഈ പദവി ലഭിക്കാതെ പോയി.[59] ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മൈഥിലിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കണമെന്ന പ്രചാരണം കൂടുതൽ ശക്തമായി.[60] 2024 ഒക്ടോബർ 7-ന് ജെ.ഡി.യു വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റും രാജ്യസഭാ എം.പിയുമായ സഞ്ചയ് കുമാർ ഝാ ഈ ആവശ്യം പരസ്യമായി ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു.[61]
ശബ്ദശാസ്ത്രം
[തിരുത്തുക]സ്വരങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]| മുൻ | മധ്യം | പിൻ | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ഹ്രസ്വം | ദീർഘം | ഹ്രസ്വം | ദീർഘം | ഹ്രസ്വം | ദീർഘം | |
| സംവൃതം | ɪ 𑒃 | iː 𑒄 | ʊ 𑒅 | uː 𑒆 | ||
| മധ്യം | e 𑒋 | eː 𑒋 | ə~ɐ 𑒁 | əː 𑒁𑓄 | o 𑒍 | oː 𑒍 |
| വിവൃതം | æ~ɛ 𑒋 | a 𑒂 | aː 𑒂 | ɔ 𑒁 | ||
| ദ്വിസ്വരം | əɪ̯ 𑒌 əe̯ 𑒌 | əʊ̯ 𑒎 əo̯ 𑒎 | ||||
- എല്ലാ സ്വരങ്ങൾക്കും അനുനാസിക രൂപങ്ങളുണ്ട്. അവയെ ഐ.പി.എയിൽ "~" ചിഹ്നവും ലിപിയിൽ ചന്ദ്രബിന്ദുവും (𑓀) ഉപയോഗിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന്: 𑒂𑓀 ãː).
- ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ വരുമ്പോൾ എല്ലാ സ്വരങ്ങളും അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.[62]
- മിക്കപ്പോഴും eː, oː എന്നീ സ്വരങ്ങൾക്ക് പകരം əɪ̯, əʊ̯ എന്നീ ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
- വടക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ɔ എന്നതിന് പകരം ə എന്നും, തെക്കൻ വകഭേദങ്ങളിൽ o എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
- ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിസൺ മൂന്ന് ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആധുനിക വ്യാകരണ പണ്ഡിതർ അവയെ പരിഗണിക്കാറില്ല. പകരം അവയെ അക്ഷരങ്ങളുടെ വിഭജനമായി (Syllable break) കണക്കാക്കുന്നു: 𑒁̆ /ɘ̆/, 𑒃 /ɪ̆/, 𑒅 /ʊ̆/.
- ഐ.പി.എയിലെ /əe̯/ പോലുള്ള സവിശേഷമായ ദ്വിസ്വരങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങൾ (യൂണികോഡ് എക്സ്റ്റൻഷൻ) എല്ലാ ബ്രൗസറുകളിലും കൃത്യമായി ദൃശ്യമാകണമെന്നില്ല.
മൈഥിലി ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന ദ്വിസ്വരങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്:[63]
- 𑒁𑒨𑓃 /əe̯/ ~ /ɛː/ - ഉദാ: 𑒁𑒨𑓃𑒮𑒢 /əe̯sən/ ~ /ɛːsɐn/ (ഇതുപോലെ)
- 𑒁𑒫𑓃 /əo̯/ ~ /ɔː/ - ഉദാ: 𑒔𑒫𑓃𑒧𑒳𑒐 /tɕəo̯mʊkʰ/ ~ /tɕɔːmʊkʰ/ (ചതുർമുഖം)
- 𑒁𑒨𑒹 /əe̯/ - ഉദാ: 𑒁𑒨𑒹𑒪𑒂𑓁 /əe̯laːh/ (വന്നു)
- 𑒁𑒫𑒺 /əo̯/ - ഉദാ: 𑒁𑒫𑒺𑒞𑒂𑓁 /əo̯taːh/ (വരും)
- 𑒂𑒃 /aːi̯/ - ഉദാ: 𑒂𑒃 /aːi̯/ (ഇന്ന്)
- 𑒂𑒅 /aːu̯/ - ഉദാ: 𑒂𑒅 /aːu̯/ (വരൂ)
- 𑒂𑒨𑒹 /aːe̯/ - ഉദാ: 𑒂𑒨𑒹𑒪 /aːe̯l/ (വന്നു)
- 𑒂𑒫𑒺 /aːo̯/ - ഉദാ: 𑒂𑒫𑒺𑒥 /aːo̯b/ (വരും)
- 𑒃𑒅 /iu̯/ - ഉദാ: 𑒒𑓂𑒨𑒳 /ɡʱiu̯/ (നെയ്യ്)
- 𑒃𑒋 /ie̯/ - ഉദാ: 𑒨𑒹𑓁 /ie̯h/ (ഇതുമാത്രം)
- 𑒃𑒍 /io̯/ - ഉദാ: 𑒏𑒯𑓂𑒨𑒺 /kəhio̯/ (ഏതെങ്കിലും ദിവസം)
- 𑒅𑒃 /ui̯/ - ഉദാ: 𑒠𑓂𑒫𑒱 /dui̯/ (രണ്ട്)
- 𑒅𑒋 /ue̯/ - ഉദാ: 𑒫𑒹𑓁 /ue̯h/ (അതുമാത്രം)
പദങ്ങളുടെ അവസാനമുള്ള /i/, /u/ എന്നീ സ്വരങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് മാറുന്ന എപ്പെന്തെസിസ് (epenthesis) എന്ന സവിശേഷമായ സ്വരവ്യതിയാനം മൈഥിലിയിൽ അടുത്തകാലത്തായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.[63] അതായത്, വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും സാധാരണ സംസാരഭാഷയിലേക്കുള്ള മാറ്റം താഴെ പറയുന്നതാണ്:
- 𑒁𑒕𑒱 /ətɕʰi/ -> 𑒁𑒃𑒕 /əitɕʰ/ (ആണ്)
- 𑒩𑒫𑒱 /rəbi/ -> 𑒩𑒃𑒥 /rəib/ (ഞായറാഴ്ച)
- 𑒧𑒡𑒳 /mədʱu/ -> 𑒧𑒅𑒡 /məudʱ/ (തേൻ)
- 𑒥𑒂𑒪𑒳 /ba:lu/ -> 𑒥𑒂𑒅𑒪 /ba:ul/ (മണൽ)
വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]മൈഥിലിയിൽ നാല് വിഭാഗം സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, ഒരു വിഭാഗം ഘർഷ-സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങളും, അനുനാസികങ്ങൾ, ഘർഷങ്ങൾ, പ്രവാഹികൾ എന്നിവയുമുണ്ട്.
| ഉച്ചാരണസ്ഥാനം → | ഓഷ്ഠ്യം | ദന്ത്യം / വർത്സ്യം | മൂർദ്ധന്യം | താലവ്യം | കണ്ഠ്യം | കാകില്യം | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| അനുനാസികം | m · മ ( 𑒧 ) |
n · ന ( 𑒢 ) |
ɳ · ണ ( 𑒝 ) |
(ɲ) · ഞ ( 𑒘 ) |
ŋ · ങ ( 𑒓 ) |
|||
| സ്പർശം / ഘർഷ-സ്പർശം |
ശ്വാസം | അല്പപ്രാണം | p · പ ( 𑒣 ) |
t · ത ( 𑒞 ) |
ʈ · ട ( 𑒙 ) |
tɕ · ച ( 𑒔 ) |
k · ക ( 𑒏 ) |
|
| മഹാപ്രാണം | pʰ · ഫ ( 𑒤 ) |
tʰ · ഥ ( 𑒟 ) |
ʈʰ · ഠ ( 𑒚 ) |
tɕʰ · ഛ ( 𑒕 ) |
kʰ · ഖ ( 𑒐 ) |
|||
| നാദം | അല്പപ്രാണം | b · ബ ( 𑒥 ) |
d · ദ ( 𑒠 ) |
ɖ · ഡ ( 𑒛 ) |
dʑ · ജ ( 𑒖 ) |
ɡ · ഗ ( 𑒑 ) |
||
| മഹാപ്രാണം | bʱ · ഭ ( 𑒦 ) |
dʱ · ധ ( 𑒡 ) |
ɖʱ · ഢ ( 𑒜 ) |
dʑʱ · ഝ ( 𑒗 ) |
ɡʱ · ഘ ( 𑒒 ) |
|||
| ഊഷ്മാവ് | അഘോഷം | (ɸ~f) · ഫ ( 𑒤𑓃 ) |
s · സ ( 𑒮 ) |
(ʂ) · ഷ ( 𑒭 ) |
(ɕ) · ശ ( 𑒬 ) |
(x) ( 𑒐𑓃 ) |
-(h)* ( 𑓁 ) | |
| നാദം | (z) · സ ( 𑒖𑓃 ) |
(ʑ) ( 𑒗𑓃 ) |
ɦ · ഹ ( 𑒯 ) | |||||
| ഉത്ക്ഷിപ്തം | അല്പപ്രാണം | ɾ~r · ര ( 𑒩 ) |
(ɽ) ( 𑒛𑓃 ) |
|||||
| മഹാപ്രാണം | (ɽʱ) ( 𑒜𑓃 ) |
|||||||
| പാർശ്വികം | l · ല ( 𑒪 ) |
|||||||
| അർദ്ധസ്വരം | (ʋ~w) · വ ( 𑒫 ) |
(j) · യ ( 𑒨 ) |
||||||
- [ʂ], [ɕ] എന്നീ ഘർഷ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിക്കാറുള്ളൂ. സാധാരണ സംസാരത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് പകരം ദന്ത്യമായ /s/ (𑒮) ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എപ്പോഴും 𑓁 (വിസർഗ്ഗം) ചേർക്കുന്നത്.
സ്പർശങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]മിക്ക ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെയും പോലെ സ്പർശ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ നാല് വകഭേദങ്ങളുണ്ട്:
- അല്പപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /p/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ spin ലെ 'p' പോലെ).
- അല്പപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /b/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ bin ലെ 'b' പോലെ).
- മഹാപ്രാണ ശ്വാസം - ഉദാഹരണത്തിന് /pʰ/ (ഇംഗ്ലീഷിലെ pin ലെ 'p' പോലെ).
- മഹാപ്രാണ നാദം - ഉദാഹരണത്തിന് /bʱ/.
മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും പദങ്ങളിൽ എവിടെ വന്നാലും പൂർണ്ണമായ സ്വരവിപര്യയം (phonological contrast) കാണിക്കുന്നു. /ʈ/, /ʈʰ/ എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായി തന്നെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. /ɖ/, /ɖʱ/ എന്നിവ കൂടുതലും പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നത്.[17] പദങ്ങൾക്കിടയിലോ അവസാനമോ വരുമ്പോൾ, ഒരു അനുനാസിക വ്യഞ്ജനത്തിന് ശേഷം മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉച്ചാരണം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. സ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ പദാവസാനമോ വരുമ്പോൾ /ɖʱ/ എന്നത് [ɽʱ~rʱ] ആയി മാറുന്നു.[64] അല്ലാത്തവ യഥാക്രമം [ɽ~ɾ], [ɽʱ~rʱ] എന്നിവയുമായി പരസ്പരം മാറ്റാവുന്നതാണ്.[17]
ഘർഷങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]/s/, /ɦ/ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഘർഷങ്ങൾ. തത്സമ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന [ɕ] ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ മിക്കവാറും /s/ ആയും, സ്വരങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വരുന്ന [ʂ] എന്നിവ /kʰ/, [x] അല്ലെങ്കിൽ /s/ ആയും മാറുന്നു. പദങ്ങളിൽ /tɕ/-ന് മുൻപ് [ɕ] ഉം, /ʈ/-ന് മുൻപ് [ʂ] ഉം വരുന്നു. പേർഷ്യൻ-അറബി പദങ്ങളിലുള്ള [x], [f] എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സാധാരണയായി യഥാക്രമം /kʰ/, /pʰ/ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സംസ്കൃത പദങ്ങളിലെ ജിഹ്വാമൂലീയം, ഉപധ്മാനീയം എന്നീ വിസർഗ്ഗരൂപങ്ങളും മൈഥിലിയിൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്.
പ്രവാഹികളും മറ്റ് വ്യഞ്ജനങ്ങളും
[തിരുത്തുക]/m/, /n/ എന്നിവ പദങ്ങളിൽ ഏതു സ്ഥാനത്തും വരാം. /ŋ/ എന്നത് പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലൊഴികെ മറ്റ് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വരികയും, അതിനുശേഷം അതേ ഉച്ചാരണസ്ഥാനത്തുള്ള മറ്റൊരു സ്പർശ വ്യഞ്ജനം വരികയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമ പദങ്ങളിൽ മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി വരുന്ന /ɳ/ മിക്കപ്പോഴും /n/ ആയി മാറുന്നു. /ɲ/ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കാത്ത ഒരേയൊരു അനുനാസികമാണ്.
- മൂർദ്ധന്യമായ [ɽ] അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതിനെ സാധാരണയായി വർത്സ്യമായ [ɾ] ആയി ഉച്ചരിക്കുകയും /r/ മായി മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.[17]
- സംസ്കൃതത്തിൽ നിന്നോ പേർഷ്യൻ-അറബിയിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത പദങ്ങളിലാണ് പ്രവാഹികളായ [ʋ, w, j], ഘർഷങ്ങളായ [ɸ, f, z, ɕ, ʑ, ʂ, x] എന്നിവ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. 𑒭𑓂𑒣 (ഷ്പ) എന്നത് [ɸp] എന്നും 𑒯𑓂𑒨 (ഹ്യ) എന്നത് [ɦʑ] എന്നുമാണ് മൈഥിലിയിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന്: പുഷ്പ - [puɸp(ə)], ഗ്രാഹ്യ - [graɦʑə]).[17]
മൈഥിലിയിൽ നാല് അർദ്ധസ്വരങ്ങളുണ്ട്: i̯, u̯, e̯, o̯. തിർഹുതയിൽ ഇവ യഥാക്രമം 𑒨𑓃, 𑒫𑓃, 𑒨𑓃𑒹, 𑒫𑓃𑒺 എന്ന് എഴുതുന്നുവെങ്കിലും, മിക്കവാറും നുക്താ ചിഹ്നമില്ലാതെയാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
വ്യാകരണം
[തിരുത്തുക]നാമങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]വിഭക്തി രൂപങ്ങളുടെ ഒരു ഉദാഹരണം താഴെ നൽകുന്നു:
| വിഭക്തി | ഏകവചനം | ബഹുവചനം | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| സ്ത്രീലിംഗം | പുല്ലിംഗം | നപുംസകലിംഗം | സ്ത്രീലിംഗം | പുല്ലിംഗം | നപുംസകലിംഗം | |
| നിർദ്ദേശിക | -𑒃 ɪ | -𑒂 / 𑒁꣱ aː/ɔ | -𑒃𑒢 ɪn | -𑒁𑒢, -𑒁𑒢𑒱 ən, ənɪ̆ | -𑒁𑒢, -𑒁𑒢𑒱 ən, ənɪ̆ | |
| പ്രതിഗ്രാഹിക
(അനിർദ്ദിഷ്ടം) |
-𑒄 iː | -𑒄 iː | -𑒂 aː | |||
| പ്രയോജിക | അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു |
-𑒋𑓀 ẽː | അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു | -𑒁𑒢𑓂𑒯𑒱 ənʰɪ̆ | ||
| ഉദ്ദേശിക | അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു | |||||
| -𑒃𑒪 ɪlə | -𑒁𑒪 ələ | രൂപങ്ങളില്ല | ||||
| കർതൃവിഭക്തി | -𑒃𑒋𑓀 ɪẽː | -𑒋𑓀 ẽː | ||||
| അപദാസിക | -𑒃𑒞𑓁 ɪtəh | -𑒁𑒞𑓁 ətəh | ||||
| സംബന്ധിക | -𑒃𑒏 ɪk, -𑒃𑒩 ɪr | -𑒁𑒏 ək, -𑒁𑒩 ər | -𑒄𑓀𑒏 ĩːk | -𑒂𑓀𑒏 ãːk | ||
| ആധാരിക | അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു | -𑒋 eː | അനുസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു | -𑒂𑓀 ãː | ||
| സംബോധന | -𑒃 ɪ / 𑒄 iː | -𑒂 / 𑒁𑓄 aː/əː | -𑒃𑒢 ɪn | -𑒁𑒢, -𑒁𑒢𑒱 ən, ənɪ̆ | ||
നാമവിശേഷണങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]മൈഥിലിയിൽ നാമങ്ങളും നാമവിശേഷണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ നേരിയതാണ്. എങ്കിലും ചില സവിശേഷമായ നാമവിശേഷണ രൂപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്.
| പുല്ലിംഗം | സ്ത്രീലിംഗം | നപുംസകലിംഗം | |
|---|---|---|---|
| നിർദ്ദിഷ്ടം | -𑒏𑒂 / 𑒏꣱ kaː/kɔ | -𑒏𑒱 / 𑒏𑒱 kɪ/kɪ̆ | 𑒏𑒂 / 𑒏𑓄 kaː/kəː |
| അനിർദ്ദിഷ്ടം | -𑒂 / 𑒁꣱ aː/ɔ | -𑒃 / 𑒃 ɪ/ɪ̆ | 𑒁 / 𑒁𑓄 ᵊ/əː |
സർവ്വനാമങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]നാമങ്ങളുടേതിന് സമാനമായാണ് മൈഥിലിയിൽ സർവ്വനാമങ്ങളുടെയും വിഭക്തി രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സംബന്ധികാ വിഭക്തിക്ക് പ്രത്യേക രൂപങ്ങളുണ്ട്. താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിലെ രണ്ടാമത്തെ നിര പ്രതിഗ്രാഹിക വിഭക്തിയെയും (Accusative) അനുസർഗ്ഗ രൂപങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വനാമങ്ങളുടെ ബഹുവചനം പദങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് രൂപീകരിക്കുന്നത്.
| പുരുഷൻ | സാധാരണ രൂപം | ബഹുമാനസൂചകം | അതിബഹുമാനസൂചകം | |
|---|---|---|---|---|
| ഉത്തമപുരുഷൻ | 𑒯𑒧 ɦəm
𑒁𑒣𑒢𑒂 ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്) | |||
| 𑒯𑒧𑒩𑒂 ɦəmᵊraː
𑒁𑒣𑒢𑒂 ɐpᵊnaː (ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്) | ||||
| മധ്യമപുരുഷൻ | 𑒞𑒼𑓀𑒯 tõːɦᵊ | 𑒁𑒯𑒂𑓀 ɐɦãː | 𑒁𑒣𑒢𑒹 ɐpᵊneː | |
| 𑒞𑒼𑓀𑒯𑒩𑒂 tõːɦᵊraː | ||||
| പ്രഥമപുരുഷൻ | സമീപസ്ഥം | 𑒄 iː | 𑒋 eː | |
| 𑒋𑒏𑒩𑒂 ekᵊraː | 𑒯𑒱𑒢𑒏𑒂 ɦɪnᵊkaː | |||
| 𑒋 eː (നപുംസകലിംഗം) | ||||
| 𑒋𑒯𑒱, 𑒋, 𑒁𑒟𑒱 eɦɪ, æ, ɐtʰɪ (നപുംസകലിംഗം) | ||||
| ദൂരസ്ഥം | 𑒆, 𑒫𑒂 uː, ʋaː | 𑒍 oː | ||
| 𑒍𑒏𑒩𑒂 okᵊraː | 𑒯𑒳𑒢𑒏𑒂 ɦʊnᵊkaː | |||
| 𑒍 o (നപുംസകലിംഗം) | ||||
| 𑒍𑒯𑒱, 𑒎 oɦɪ, əʊ (നപുംസകലിംഗം) | ||||
ലിപി
[തിരുത്തുക]
മൈഥിലി ഭാഷ എഴുതാൻ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണ് തിർഹുത. ഇതിനെ മിഥിലാക്ഷരം എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ലിപിക്ക് ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപികളോട് വലിയ സാമ്യമുണ്ട്. ആദിത്യസേനൻ്റെ മന്ദാർ ഹിൽ ശിലാശാസനങ്ങളിലാണ് ഈ ലിപിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള തെളിവുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മഹാകവി വിദ്യാപതിയുടെ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൈഥിലി സാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടത് തിർഹുത ലിപിയിലായിരുന്നു.[65]
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മൈഥിലി എഴുതാൻ പ്രധാനമായും ദേവനാഗരി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും, മിഥിലാ പ്രദേശത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിൻ്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമായി തിർഹുത ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കും പരമ്പരാഗത രേഖകൾക്കും വിവാഹപത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഈ ലിപി ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.
സ്വരങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]തിർഹുത ലിപിയിൽ പ്രധാനമായും 14 സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത് (ഋ, ൠ, ഌ, ൡ എന്നിവയുൾപ്പെടെ). പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
अ 𑒁 അ ഐ.പി.എ: /ə/ |
आ 𑒂 ആ ഐ.പി.എ: /aː/ |
इ 𑒃 ഇ ഐ.പി.എ: /i/ |
ई 𑒄 ഈ ഐ.പി.എ: /iː/ |
उ 𑒅 ഉ ഐ.പി.എ: /u/ |
ऊ 𑒆 ഊ ഐ.പി.എ: /uː/ |
ऋ 𑒇 ഋ ഐ.പി.എ: /ri/ |
ॠ 𑒈 ൠ ഐ.പി.എ: /riː/ |
ऌ 𑒉 ഌ ഐ.പി.എ: /li/ |
ॡ 𑒊 ൡ ഐ.പി.എ: /liː/ |
ए 𑒋 ഏ ഐ.പി.എ: /eː/ |
ऐ 𑒌 ഐ ഐ.പി.എ: /ɛː/ |
ओ 𑒍 ഓ ഐ.പി.എ: /oː/ |
औ 𑒎 ഔ ഐ.പി.എ: /ɔː/ |
വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള അനുസ്വാരം, ചന്ദ്രബിന്ദു, വിസർഗ്ഗം, സ്വരരഹിതമായ വ്യഞ്ജനത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ഹലന്ത് (ചന്ദ്രക്കല), വിദേശ പദങ്ങളിലെ ഉച്ചാരണവ്യത്യാസം കാണിക്കാനുള്ള നുക്താ, പദങ്ങളുടെ നീട്ടൽ കാണിക്കുന്ന അവഗ്രഹം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.
𑒂 𑒰 ാ ഐ.പി.എ: /aː/ |
𑒃 𑒱 ി ഐ.പി.എ: /i/ |
𑒄 𑒲 ീ ഐ.പി.എ: /iː/ |
𑒅 𑒳 ു ഐ.പി.എ: /u/ |
𑒆 𑒴 ൂ ഐ.പി.എ: /uː/ |
𑒇 𑒵 ൃ ഐ.പി.എ: /ri/ |
𑒈 𑒶 ൄ ഐ.പി.എ: /riː/ |
𑒉 𑒷 ൢ ഐ.പി.എ: /li/ |
𑒊 𑒸 ൣ ഐ.പി.എ: /liː/ |
𑒺 െ ഐ.പി.എ: /eː/ |
𑒋 𑒹 േ ഐ.പി.എ: /eː/ |
𑒌 𑒻 ൈ ഐ.പി.എ: /ɛː/ |
𑒽 ൊ ഐ.പി.എ: /oː/ |
𑒍 𑒻 ോ ഐ.പി.എ: /oː/ |
𑒎 𑒾 ൌ ഐ.പി.എ: /ɔː/ |
ं 𑓀 ം |
ँ 𑒿 ँ |
ः 𑓁 ഃ |
् 𑓂 ് |
ऽ 𑓄 ഽ അവഗ്രഹം |
़ 𑓃 നുക്താ |
ঀ 𑒀 അഞ്ജി |
ॐ 𑓇 |
𑓅 ഗ്വാങ് |
വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]തിർഹുത അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും 33 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളെപ്പോലെ ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഹലന്ത് അഥവാ വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.[65]
क 𑒏 ക ഐ.പി.എ: /kə/ |
ख 𑒐 ഖ ഐ.പി.എ: /kʰə/ |
ग 𑒑 ഗ ഐ.പി.എ: /gə/ |
घ 𑒒 ഘ ഐ.പി.എ: /gʱə/ |
ङ 𑒓 ങ ഐ.പി.എ: /ŋə/ |
च 𑒔 ച ഐ.പി.എ: /t͡ʃə/ |
छ 𑒕 ഛ ഐ.പി.എ: /t͡ʃʰə/ |
ज 𑒖 ജ ഐ.പി.എ: /d͡ʒə/ |
झ 𑒗 ഝ ഐ.പി.എ: /d͡ʒʱə/ |
ञ 𑒘 ഞ ഐ.പി.എ: /ɲə/ |
ट 𑒙 ട ഐ.പി.എ: /ʈə/ |
ठ 𑒚 ഠ ഐ.പി.എ: /ʈʰə/ |
ड 𑒛 ഡ ഐ.പി.എ: /ɖə/ |
ढ 𑒜 ഢ ഐ.പി.എ: /ɖʱə/ |
ण 𑒝 ണ ഐ.പി.എ: /ɳə/ |
त 𑒞 ത ഐ.പി.എ: /t̪ə/ |
थ 𑒟 ഥ ഐ.പി.എ: /t̪ʰə/ |
द 𑒠 ദ ഐ.പി.എ: /d̪ə/ |
ध 𑒡 ധ ഐ.പി.എ: /d̪ʱə/ |
न 𑒢 ന ഐ.പി.എ: /nə/ |
प 𑒣 പ ഐ.പി.എ: /pə/ |
फ 𑒤 ഫ ഐ.പി.എ: /pʰə/ |
ब 𑒥 ബ ഐ.പി.എ: /bə/ |
भ 𑒦 ഭ ഐ.പി.എ: /bʱə/ |
म 𑒧 മ ഐ.പി.എ: /mə/ |
य 𑒨 യ ഐ.പി.എ: /jə/ |
र 𑒩 ര ഐ.പി.എ: /ɾə/ |
ल 𑒪 ല ഐ.പി.എ: /lə/ |
व 𑒫 വ ഐ.പി.എ: /ʋə/ |
|
श 𑒬 ശ ഐ.പി.എ: /ʃə/ |
ष 𑒭 ഷ ഐ.പി.എ: /ʂə/ |
स 𑒮 സ ഐ.പി.എ: /sə/ |
ह 𑒯 ഹ ഐ.പി.എ: /ɦə/ |
ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.[66]
മലയാളം പരിഭാഷ
[തിരുത്തുക]
അവലംബം
[തിരുത്തുക]- ↑ Thakur, R. K. (2022). "Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut". International Journal of Humanities, Law and Social Sciences. 8 (2): 715–722.
- ↑ Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2025). "മൈഥിലി ഭാഷ". Ethnologue (28-ാം ed.). ഡാളസ്, ടെക്സാസ്: SIL International.
- 1 2 Van Driem, G. (2022). "Indo-Aryans of the foothills and plains". Languages of the Himalayas. Vol. 2. Leiden: Brill. pp. 1156–1176. ISBN 9789004514928.
- ↑ "Maithili Script and Spelling - LIS-India", ciil.org/, Central Institute of Indian Languages, archived from the original on 2025-01-24, retrieved 2026-04-04
- ↑ "Maithili Script and Spelling - LIS-India", ciil.org/, Central Institute of Indian Languages, archived from the original on 2025-01-24, retrieved 2026-04-04
- ↑ "झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा". Prabhat Khabar. 21 March 2018. Archived from the original on 21 March 2018. Retrieved 21 March 2018.
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Maithili". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- 1 2 "Constitutional provisions relating to Eighth Schedule" (PDF). Archived from the original (PDF) on 5 March 2016. Retrieved 27 June 2018.
- ↑ "मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर" [Prakash Javadekar likely to call meeting of experts to promote Maithili script]. NDTV News (in ഹിന്ദി). 21 March 2018. Archived from the original on 21 March 2018. Retrieved 21 March 2018.
- ↑ "मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा". Hindustan. 6 March 2018. Retrieved 3 January 2020.
- ↑ National Statistics Office (2023), p. 32.
- 1 2 3 4 5 Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2025). "മൈഥിലി ഭാഷ". Ethnologue (28-ാം ed.). ഡാളസ്, ടെക്സാസ്: SIL International.
- ↑ Sah, K. K. (2013). "Some perspectives on Maithili". Nepalese Linguistics (28): 179–188.
- 1 2 Language Commission (2021). सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ [Determination of language bases of government work and language recommendations (five-year report - summary) 2078] (PDF) (Report) (in നേപ്പാളി). Government of Nepal. Archived from the original on 6 September 2021. Retrieved 23 October 2023.
- ↑ "Maithili Script and Spelling". lisindia.ciil.org. Archived from the original on 2025-01-24. Retrieved 17 December 2024.
- 1 2 Pauwels, Heidi R. M. (2007). Indian Literature and Popular Cinema: Spoofing in Modern India. Routledge. p. 190. ISBN 978-0-415-44741-6.
- 1 2 3 4 5 6 Grierson, George Abraham (1909). An introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar (2 ed.). Calcutta: Asiatic Society of Bengal.
- ↑ Mishra, J. (1949). A History Of Maithili Literature. Vol. 1.
- ↑ Singh, Chandra Shamsher Bahadur (23 March 2020). "Madhubani Paintings: People's Living Cultural Heritage". World History Encyclopedia. Retrieved 19 November 2020.
- ↑ Chatterji, S. K. (1940). Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya.
- 1 2 Yadav, R. (1979). "Maithili language and Linguistics: Some Background Notes" (PDF). Maithili Phonetics and Phonology. Doctoral Dissertation, University of Kansas, Lawrence. Archived from the original (PDF) on 17 May 2017. Retrieved 9 May 2012.
- ↑ Reading Asia : new research in Asian studies. Richmond, Surrey: Curzon. 2001. ISBN 0700713719. OCLC 48560711.
- ↑ Majumdar, Ramesh Chandra; Pusalker, A. D.; Majumdar, A. K., eds. (1960). The History and Culture of the Indian People. Vol. VI: The Delhi Sultanate. Bombay: Bharatiya Vidya Bhavan. p. 515.
During the sixteenth century, a form of an artificial literary language became established ... It was the Brajabulī dialect ... Brajabulī is practically the Maithilī speech as current in Mithilā, modified in its forms to look like Bengali.
- ↑ Morshed, A. K. M. (2012). "Brajabuli". In Islam, Sirajul; Jamal, A. A. (eds.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.
- ↑ Masica, Colin P. (9 September 1993). The Indo-Aryan Languages (in ഇംഗ്ലീഷ്). Cambridge University Press. p. 58. ISBN 978-0-521-29944-2.
- ↑ Clementi Ded. St. Borgiae, XIV. Praef. J. Chr. Amadutii (1771). Alphabetum Brammhanicum Seu Indostanum Universitatis Kasi (in ലാറ്റിൻ). Palala Press. pp. viii. ISBN 9781173019655.
{{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help) - ↑ Colebrooke, T. H. (1873). Miscellaneous essays. With life of the author by his son Sir T.E. Colebrooke, Volume 3. p. 26. ISBN 9781145371071.
{{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help) - ↑ Mishra, Amar Kant (23 November 2018). Ruling Dynasty Of Mithila: Dr.Sir Kameswar Singh (in ഇംഗ്ലീഷ്). Notion Press. ISBN 978-1-64429-762-9.
- ↑ Ayyappappanikkar, K. (1999). Medieval Indian literature: an anthology. Vol. 3. Sahitya Akademi. p. 69. ISBN 9788126007882. Archived from the original on 19 February 2017. Retrieved 19 February 2017.
- ↑ Gellner, D.; Pfaff-Czarnecka, J.; Whelpton, J. (2012). Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of. Routledge. p. 243. ISBN 9781136649561. Archived from the original on 19 February 2017. Retrieved 19 February 2017.
- ↑ Yadav, R. (2011). "Medieval Maithili stagecraft in the Nepalamandala: the Bhaktapur school". Contributions to Nepalese Studies. 38 (2).
- ↑ Jha, P. K. (1996). "Language and Nation : The Case of Maithili and Mithila in the First Half of Twentieth Century". Proceedings of the Indian History Congress. 57: 581–590. JSTOR 44133363.
- ↑ Mishra, Jayakanta (1977). "Social Ideals and Patriotism in Maithili Literature (1900-1930)". Indian Literature. 20 (3): 96–101. ISSN 0019-5804. JSTOR 24157493.
- ↑ Chatterjee, Ramananda (1964). The Modern Review (in ഇംഗ്ലീഷ്). Prabasi Press Private, Limited. p. 215.
- ↑ Jha, Ramanath (1969). "The Problem of Maithili". Indian Literature. 12 (4): 5–10. ISSN 0019-5804. JSTOR 24157120.
- ↑ Singh, P. & Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. Journal of Indian Law & Society 2: 147–181.
- ↑ Horst, Kristen Nehemiah (12 October 2011). Acharya Ramlochan Saran (in ഇംഗ്ലീഷ്). Dign Press. ISBN 978-613-7-39524-0.
- ↑ Chatterji, S. K. (1940). Varna Ratnakara Of Jyotirisvara Kavisekharacarya. Royal Asiatic Society of Bengal.
- ↑ Jha, Ramanath (1969). "The Problem of Maithili". Indian Literature. 12 (4): 5–10.
- ↑ "बिहार में मैथिली भाषा आजकल सुर्खियों में क्यों है? त्रेता युग से अब तक मैथिली का सफर" [Why is Maithili language in the news these days in Bihar? Maithili's journey from Treta Yuga till now]. NBT. 2021.
- ↑ "मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा". Hindustan (in ഹിന്ദി). 6 March 2018. Retrieved 3 September 2020.
- ↑ National Statistics Office (2023), pp. 210, 212, 218–220.
- ↑ Yadav, Ramawatar (1996). A Reference Grammar of Maithili (in ഇംഗ്ലീഷ്). Walter de Gruyter. pp. 1–5. ISBN 978-3-11-014558-8.
- ↑ Chatterji, S. K. (1926). The origin and development of the Bengali language. University Press, Calcutta.
- ↑ Brass, P. R. (2005). Language, Religion, and Politics in North India. iUniverse, Lincoln, NE.
- ↑ Yadav, R. (1992). "The Use of the Mother Tongue in Primary Education: The Nepalese Context" (PDF). Contributions to Nepalese Studies. 19 (2): 178–190. Archived from the original (PDF) on 10 April 2016. Retrieved 18 June 2016.
- ↑ Choudhary, P.K. (2013). "Causes and Effects of Super-stratum Language Influence, with Reference to Maithili". Journal of Indo-European Studies. 41 (3/4): 378–391.
- ↑ "Bajjika a major dialect of Maithili Language". Archived from the original on 2024-12-15. Retrieved 2026-04-04.
- ↑ "Nepal Language census 2021" (PDF).
- ↑ Simons, G. F.; Fennig, C. D., eds. (2018). "Maithili. Ethnologue: Languages of the World". Ethnologue (Free All). Dallas: SIL International. Retrieved 7 December 2018.
- ↑ Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.
- ↑ "Population By Mother Tongue". Census of India. 2011.
- ↑ "language | Munger District, Government of Bihar | India". Munger. Retrieved 12 March 2022.
- ↑ "Languages spoken in Jharkhand, census 2011**".
- ↑ "झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा" [Jharkhand: Raghuvar Cabinet gives second language status to Magahi, Bhojpuri, Maithili and Angika]. Prabhat Khabar (in ഹിന്ദി). 2018. Retrieved 6 February 2021.
- ↑ The Hindu Net Desk (18 November 2019). "Parliament proceedings updates: Chit Funds (Amendment) Bill under consideration in Lok Sabha". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 28 February 2023.
- ↑ "Darbhanga Lok Sabha Election Results 2019 Live Updates: Bihar Lok Sabha Election (Polls) Results 2019, Winner, Runner-Up". 2 September 2022. Archived from the original on 2 September 2022. Retrieved 28 February 2023.
- ↑ "President Murmu releases Maithili and Sanskrit versions of Constitution". National Herald. PTI. 26 November 2024. Retrieved 26 November 2024.
- ↑ Chakrabarty, Sreeparna (29 October 2024). "Maithili language missed out on classical status for lack of proposal from Bihar government". The Hindu. ISSN 0971-751X. Retrieved 13 July 2025.
- ↑ Thakur, Ashutosh Kumar (3 January 2025). "Why Maithili deserves classical language status". Hindustan Times. Retrieved 13 July 2025.
- ↑ Bhelari, Amit (7 October 2024). "JD(U) demands classical language status for Maithili". The Hindu. ISSN 0971-751X. Retrieved 13 July 2025.
- ↑ Yadav, Ramawatar (1996). A Reference Grammar of Maithili. Berlin: Mouton de Gruyter. pp. 15–27.
- 1 2 "Maithili". lisindia.ciil.org. Archived from the original on 2026-03-25. Retrieved 7 January 2023.
- ↑ Yadav, Ramawatar (1996). "Trends in Linguistics: Documentation, 11.". A Reference Grammar of Maithili. Berlin: Mouton de Gruyter. pp. 15–27.
- 1 2 3 4 Pandey, Anshuman (5 May 2011). "Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646" (PDF). Unicode.org. Unicode Consortium. Retrieved 4 ഏപ്രിൽ 2026.
- ↑ "Universal Declaration of Human Rights: Maithili" [𑒧𑒰𑒢𑒫 𑒁𑒡𑒱 𑒏𑒰𑒩𑒏 𑒮𑒰𑒫𑒫𑒦𑒾𑒧 𑒒𑒼𑒭𑒝𑒰] (PDF). OHCHR.org (in മൈഥിലി). Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. p. 2. Archived (PDF) from the original on 23 May 2023. Retrieved 17 January 2026.
പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ
[തിരുത്തുക]
 ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ |
| ഫെഡറൽതല ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ |
| ഇംഗ്ലീഷ് • ഹിന്ദി |
| സംസ്ഥാനതല ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ |
| ആസ്സാമീസ് • ബംഗാളി • ബോഡോ • ദോഗ്രി •ഗോണ്ടി • ഗുജറാത്തി• ഹിന്ദി • കന്നഡ • കശ്മീരി • കൊങ്കണി • മലയാളം • മൈഥിലി • മണിപ്പൂരി • മറാഠി• നേപ്പാളി • ഒറിയ • പഞ്ചാബി • സംസ്കൃതം • സന്താലി • സിന്ധി • തമിഴ് • തെലുങ്ക് • ഉർദു • |
- Articles containing Maithili-language text
- Pages with Maithili IPA
- Languages without family color codes
- Ill-formatted infobox-language images
- ISO language articles citing sources other than Ethnologue
- CS1 errors: ISBN date
- CS1 ലാറ്റിൻ-language sources (la)
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- CS1 foreign language sources (ISO 639-2)
- ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ
- മൈഥിലി
- ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ
- ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ