മുസിരിസ്
| മുസിരി | |
 നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രാചീന റോമൻ മാപ്പിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു | |
  ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപടത്തിൽ ദൃശ്യമാക്കപ്പെടുമ്പോൾ | |
| മറ്റ് പേര് | മുയിരിക്കോട് |
|---|---|
| സ്ഥാനം | പട്ടണം, കേരളം, ഇന്ത്യ |
| മേഖല | ചേരസാമ്രാജ്യം |
| തരം | പുരാതന നഗരം |
പുരാതന കാലത്ത്, ലോകത്തെ ഒരു പ്രധാന വാണിജ്യതുറമുഖമെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥലമാണ് മുസിരിസ്.[1] ചേര രാജാക്കന്മാരുടെ പ്രധാന തുറമുഖ നഗരമായിരുന്ന മുസിരിസ് 2500 കൊല്ലം മുൻപ് ലോകത്തെ പ്രമുഖ വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ മുതൽ അമൂല്യരത്നങ്ങൾ വരെ ഗ്രീക്കുകാർ, റോമാക്കാർ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാണിജ്യ രാജ്യങ്ങളുമായി കച്ചവടം ചെയ്തിരുന്നു. മുസിരിസിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ പരാമർശങ്ങൾ കാണുന്നത് പുരാതന ഗ്രീക്ക് യാത്രാ രേഖയായ പെരിപ്ലസ് ഓഫ് ദി എറിത്രിയൻ സീ എന്ന കൃതിയിലും, അകനാനൂറ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന തമിഴ് സംഘകൃതിയിലുമാണ്. ഇവ രണ്ടും രചിക്കപ്പെട്ടത് ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടിലാണ്. ചേരനഗരമായിരുന്ന ഇന്നത്തെ കൊടുങ്ങല്ലൂരാണ് മുസിരിസ് എന്നായിരുന്നു പുരാവസ്തുഗവേഷകർ കരുതിയിരുന്നത്. പിന്നീട് നടന്ന ഖനനങ്ങൾ പ്രകാരം മുസിരിസ് വടക്കൻ പറവൂരിനടുത്തുള്ള പട്ടണം എന്ന പ്രദേശം ആണെന്ന വാദവുമുണ്ടായി. എന്നാൽ തുറമുഖമെന്ന കേന്ദ്ര പ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്ന് വിശാലമായ പ്രദേശത്തു പരന്നുകിടന്നിരുന്ന പട്ടണങ്ങളുടെ ഒരു സാംസ്കാരിക സഞ്ചയമാണ് പൊതുവിൽ മുസിരിസ് എന്നാണ് കരുതുന്നത്. ഇന്ന് വടക്കൻ പറവൂർ മുതൽ മതിലകം വരെ മുസിരിസ് ഹെറിറ്റേജ് പ്രദേശത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.[2][3] കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ 'മുൻചിറ' പുരാതന മുസിരിസ് ആണെന്ന മറ്റൊരു വാദവും ഉയർന്നു വന്നിട്ടുണ്ട്.
പേർഷ്യ, മധ്യേഷ്യ, വടക്കൻ ആഫ്രിക്ക, ഗ്രീക്ക്, റോമൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്ക് ദക്ഷിണേന്ത്യയുമായുണ്ടായ വ്യാപാരത്തിൽ സുപ്രധാനമായ പങ്കു വഹിച്ചിരുന്ന പ്രദേശം കൂടിയായിരുന്നു മുസിരിസ്.[4] റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ നാവികനും, ചരിത്രകാരനുമായിരുന്ന പ്ലൈനി ദ എൽഡർ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വാണിജ്യമേഖലയായാണു മുസിരിസിനെ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.[1]
മുസിരിസിനെ നിരവധി പുരാതന തമിഴ് സ്രോതസ്സുകളിലും (സംഘ സാഹിത്യം അല്ലെങ്കിൽ ആദ്യകാല തമിഴ് കവിതകൾ) പെരിപ്ലസ്, പ്ലിനി ദി എൽഡറുടെ രചനകൾ തുടങ്ങിയ ഗ്രീക്കോ-റോമൻ ക്ലാസിക്കൽ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പ്രത്യേകിച്ച് മിഡിൽ ഈസ്റ്റും മെഡിറ്ററേനിയൻ ലോകവുമായുള്ള ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര സുഗന്ധദ്രവ്യ വ്യാപാരത്തിൽ അതിന്റെ പ്രാധാന്യം കാരണം പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു. [5][6]രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പാപ്പിറസിൽ അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ (ഈജിപ്ത്) മുസിരിസിലെയും വ്യാപാരികൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു ചരക്ക് വായ്പാ കരാറിനെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നതിൽ വ്യാപാരത്തിനായി മുസിരിസിൽ ഒരു കപ്പലിൽ കയറ്റുന്ന സാധനങ്ങളുടെ വിശദാംശങ്ങൾ ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.[7]നൂറ്റാണ്ടുകളായി മുസിരിസ് 1341 CE-ൽ പെരിയാർ നദിയിലെ വിനാശകരമായ "വെള്ളപ്പൊക്കം" വരെ ഒരുപക്ഷേ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന തുറമുഖമായി തുടർന്നിരുന്നിരിയ്ക്കാം.[8][9] പെരിയാർ അഴിമുഖത്തിനടുത്തുള്ള മധ്യകാല "മുയിരിക്കോട്" (കൊടുങ്ങല്ലൂർ) മായി മുസിരിസിന് സാമ്യമുണ്ടാകാമെന്നും അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. [10][11]
പുരാതന തുറമുഖത്തിന്റെ കൃത്യമായ സ്ഥാനം ചരിത്രകാരന്മാർക്കും പുരാവസ്തു ഗവേഷകർക്കും ഇടയിൽ വളരെക്കാലമായി തർക്ക വിഷയമാണ്. മുമ്പ്, കേരളത്തിലെ കൊടുങ്ങല്ലൂരിന് (തൃശൂർ) ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്താണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.[5]' 2007 മുതൽ കേരളത്തിലെ വടക്കൻ പറവൂരിന് (എറണാകുളം) സമീപമുള്ള പട്ടണത്ത് നടത്തിയ ഖനനങ്ങൾ, ചില വിദഗ്ധർ ആ സ്ഥലത്തെ അനുകൂലിക്കാൻ കാരണമായി.[12]
ചരിത്രം
[തിരുത്തുക]ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രമുഖ വാണിജ്യതുറമുഖ കേന്ദ്രമായിരുന്നു മുസിരിസ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ, കേരളത്തിലെ കൊടുങ്ങല്ലൂരിനോട് ചേർന്നാണ് മുസിരിസ് നില നിന്നിരുന്നത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരിച്ചിരുന്ന ചേര-പാണ്ഡ്യരാജാക്കന്മാരുടെ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മുസിരിസ് പ്രബലമായ വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായി രൂപപ്പെടുന്നത്. 9ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പെരിയാർ തീരപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന 10 വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങൾ അക്കാലഘട്ടത്തിലെ പാണ്ഡ്യരാജാക്കന്മാരുടെ സ്വാധീനത്തിനുള്ള തെളിവാണ്. പൗരാണിക തമിഴ് കൃതികളിലും യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരികളുടെ രചനകളിലും മുസിരിസിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. വിഭജിച്ചൊഴുകുക എന്നർത്ഥമുള്ള മുസിരി എന്ന തമിഴ് വാക്കിൽ നിന്നാണ് മുസിരിസ് എന്ന് പേര് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. അക്കാലത്ത് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭാഗത്തൂടെ ഒഴുകിയിരുന്ന പെരിയാർ രണ്ടുശാഖകളായൊഴുകിയതിൽ നിന്നാണ് ഈ പദം ലഭിച്ചത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ പ്രമുഖവാണിജ്യ കേന്ദ്രമായിരുന്ന മുസിരിസ്, ഈജിപ്റ്റുകാർ, ഗ്രീക്കുകാർ,ഫിനീഷ്യൻസ്, യമനികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള അറബികൾ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാണിജ്യ നഗരങ്ങളുമായെല്ലാം കച്ചവടം നടത്തിയിരുന്നു. കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെട്ടവയിൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ (കുരുമുളക്, ഏലം), മരതകം, മുത്ത് തുടങ്ങിയ അമൂല്യരത്നങ്ങൾ, ആനക്കൊമ്പ്, ചൈനീസ് പട്ട് തുടങ്ങിയവയെല്ലാംമുണ്ടായിരുന്നു.
അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ റോമൻ തുറമുഖങ്ങൾ ക്ഷയോന്മുഖമായത് മുതലാണ് മുസിരിസ് പ്രബലമാകുന്ന്ത്. 14ം നൂറ്റാണ്ടിൽ പെരിയാറിലെ പ്രളയത്തിൽ മുസിരിസ് നാമാവശേഷമായി എന്നാണ് ചരിത്രരേഖകൾസാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത്.
പദോൽപ്പത്തി
[തിരുത്തുക]തുറമുഖത്തിന്റെ തദ്ദേശീയ നാമമായ മുച്ചിരിയിൽ നിന്നാണ് മുസിരിസ് എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവം ഉണ്ടായതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇത് പിളർന്ന ചുണ്ട് എന്നതിന്റെ പഴയ തമിഴ് പദമാണ്, വാസ്തവത്തിൽ പെരിയാർ ഒരു പിളർന്ന ചുണ്ട് പോലെ രണ്ടായി പിളരുന്നു. അകനാനുരു (എരുക്കാട്ടൂർ തായങ്കണ്ണനാർ രചിച്ച ഗാനം 149), പുറനാനുരു (പരനാർ രചിച്ച ഗാനം 343), പത്തിരുപതു തുടങ്ങിയ സംഘ കാവ്യങ്ങളിൽ മുസിരിസിനെ പലപ്പോഴും മുസിരി എന്ന് പരാമർശിക്കാറുണ്ട്. സംസ്കൃത ഇതിഹാസമായ രാമായണത്തിലെ മുരസിപ്പട്ടണം, [13][14] പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചേര ഭരണാധികാരിയുടെ ജൂത ചെമ്പ് തകിടിൽ മുയിരിക്കൊട്ടു എന്നെഴുതിയിരിക്കുന്നു.
സ്ഥലം
[തിരുത്തുക]മുമ്പ്, കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി മംഗലാപുരത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശവുമായി മുസിരിസ് ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു.[15] കേരള സംസ്ഥാനത്തെ തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു പട്ടണവും താലൂക്കും (ഉപവിഭാഗം) ആയ ഇന്നത്തെ കൊടുങ്ങല്ലൂരിന് ചുറ്റുമാണ് മുസിരിസ് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നതെന്നായിരുന്നു പിൽക്കാല സിദ്ധാന്തം;[16]രണ്ടാം ചോള കാലഘട്ടത്തിലെ ചേര ഭരണാധികാരികളുടെ കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനം വഹിക്കുന്നു.[17]
എന്നിരുന്നാലും, കേരള സംസ്ഥാന പുരാവസ്തു വകുപ്പ് ഔട്ട്സോഴ്സ് ചെയ്ത ഒരു സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനമായ കേരള കൗൺസിൽ ഫോർ ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ റിസർച്ച് (കെസിഎച്ച്ആർ) 2006–2007 ൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിനും വടക്കൻ പറവൂരിനും ഇടയിലുള്ള പട്ടണം ഗ്രാമത്തിൽ ഖനനം നടത്തിയപ്പോൾ, നഷ്ടപ്പെട്ട മുസിരിസ് തുറമുഖം കണ്ടെത്തിയതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെ ഒരു പുതിയ സിദ്ധാന്തം ആരംഭിച്ചു.[18] പട്ടണത്തെ മുസിരിസ് എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ വിവാദത്തിനും കാരണമായി.[19]
വ്യാപാരം
[തിരുത്തുക]ദക്ഷിണേന്ത്യയും പേർഷ്യയും, മിഡിൽ ഈസ്റ്റും, വടക്കേ ആഫ്രിക്കയും, ഗ്രീക്കോ-റോമൻ മെഡിറ്ററേനിയൻ മേഖലയും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാര ഇടപെടലുകളിൽ മുസിരിസ് ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.[20][21]പ്ലിനി ദി എൽഡർ തന്റെ നാച്ചുറൽ ഹിസ്റ്ററിയിൽ മുസിരിസിനെ "ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ എംപോറിയം" എന്ന് വാഴ്ത്തി.[22] എ.ഡി. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഇന്ത്യയും റോമും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരം കുറഞ്ഞുവെങ്കിലും, മുസിരിസ് മറ്റുള്ളവരുടെ - പ്രത്യേകിച്ച് പേർഷ്യക്കാരുടെയും, ചൈനക്കാരുടെയും, അറബികളുടെയും ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു
മുസിരിസിൽ നിന്നുള്ള അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന കയറ്റുമതി സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ (കറുത്ത കുരുമുളക്, മലബാത്രോൺ പോലുള്ളവ); വിലയേറിയ കല്ലുകൾ (ബെറിൽ പോലുള്ളവ); മുത്തുകൾ, വജ്രങ്ങൾ, നീലക്കല്ലുകൾ; ആനക്കൊമ്പ്; ചൈനീസ് പട്ട്; ഗംഗാ സ്പൈക്കനാർഡ്, ആമ ഷെല്ലുകൾ എന്നിവയായിരുന്നു. റോമൻ നാവികർ സ്വർണ്ണ നാണയങ്ങൾ; പെരിഡോട്ടുകൾ; നേർത്ത വസ്ത്രങ്ങൾ; ഫിഗർ ചെയ്ത ലിനനുകൾ, ബഹുവർണ്ണ തുണിത്തരങ്ങൾ; ആന്റിമണി, ചെമ്പ്, ടിൻ, ലെഡ്, പവിഴം എന്നിവയുടെ സൾഫൈഡ്; അസംസ്കൃത ഗ്ലാസ്; വീഞ്ഞ്; റിയൽഗാർ, ഓർപിമെന്റ് എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു.[23][24]
ആദ്യകാല വിവരണങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]സംഘ സാഹിത്യം
[തിരുത്തുക]തമിഴിലെ ക്ലാസിക്കൽ സംഘ സാഹിത്യത്തിൽ മുസിരിസിനെ കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു, പ്രാഥമികമായി ബിസി 100 മുതൽ എഡി 250 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ, ഒരുപക്ഷേ അൽപ്പം മുമ്പും പിന്നീടും. ഉദാഹരണത്തിന്, എട്ടുട്ടോകൈയിലെ ആദ്യകാല തമിഴ് ബാർഡിക് കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിലൊന്നായ അകണനൂറിൽ, 149.7-11 എന്ന കവിതാ നമ്പറിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ കാണാം.[25]
...യവനന്മാരുടെ [അയോണിയക്കാരുടെ] വിലമതിക്കാനാവാത്തതുമായ മനോഹരമായ പാത്രങ്ങളുമായി ചേര നദിയായ കള്ളിയിൽ [പെരിയാറിൽ] വെളുത്ത നുരയെ ഇളക്കിവിടുന്ന നഗരത്തിൽ സ്വർണ്ണവുമായി എത്തി കുരുമുളകുമായി പുറപ്പെട്ടു. സമൃദ്ധി നിറഞ്ഞ ആ മുസിരി യുദ്ധത്തിന്റെ ആരവത്താൽ വളയപ്പെട്ടു.
മറ്റൊരു ക്ലാസിക്കൽ തമിഴ് കൃതിയായ പുറനാനൂറിൽ മുസിരിസ് ഒരു തിരക്കേറിയ തുറമുഖ നഗരമായിരുന്നുവെന്ന് വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. അവിടെ സ്വർണ്ണത്തിന് പകരം ഇന്റീരിയർ സാധനങ്ങൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്ത് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. :[26][27] ചേര പ്രമാണിമാർ റോമൻ വ്യാപാരികളുമായുള്ള ബന്ധത്തെ നേരായ വാണിജ്യ ഇടപാടുകളേക്കാൾ സമ്മാന കൈമാറ്റത്തിന്റെ ഒരു രൂപമായിട്ടാണ് കരുതിയിരുന്നത് എന്ന് തോന്നുന്നു:[28]
തെരുവുകളും, വീടുകളും, മൂടിയ മത്സ്യബന്ധന ബോട്ടുകളും, അവർ മീൻ വിൽക്കുന്ന, അരി ശേഖരിക്കുന്ന - തിരക്കേറിയ നദീതീരത്തെ മാറിമാറി വരുന്ന ജനക്കൂട്ടവും, കുരുമുളക് ചാക്കുകൾ കുന്നുകൂടുന്ന - സമുദ്ര കപ്പലുകൾ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാദേശിക ബോട്ടുകൾ നദീതീരത്ത് എത്തിക്കുന്ന സ്വർണ്ണ വിതരണവും, സ്വർണ്ണം കെട്ടിയ കുട്ടുവന്റെ (ചേര മേധാവി) നഗരവും, സന്ദർശകർക്ക് വിവേചനരഹിതമായി സമ്പത്ത് നൽകുന്ന നഗരവും, പർവതങ്ങളിലെ വ്യാപാരികളും, കടലിലെ വ്യാപാരികളും, മദ്യം സമൃദ്ധമായി ലഭിക്കുന്ന നഗരവും, അതെ, അലറുന്ന സമുദ്രം അലറുന്ന ഈ മുസിരി, ഒരു അത്ഭുതം പോലെ, ഒരു നിധി പോലെ എനിക്ക് നൽകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും, അകനനൂരു പ്രകാരം, പാണ്ഡ്യരുടെ തുറമുഖ ആക്രമണങ്ങൾ മൂലം മുസിരിയിൽ നിന്ന് റോമൻ വ്യാപാരം വഴിതിരിച്ചുവിട്ടതായി തോന്നുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഈ സംഭവത്തിന്റെ കാലഗണന ബുദ്ധിമുട്ടാണ്:[28]
പാണ്ഡ്യരാജാവ് അലങ്കരിച്ച കുതിരകളെ നിറച്ച തന്റെ പതാക വഹിച്ച രഥത്തിൽ മുസിരി തുറമുഖം ഉപരോധിക്കാൻ വന്നപ്പോൾ കണ്ടത് യുദ്ധ ആനകളാൽ മുറിവേറ്റു മാരകമായി കൊല്ലപ്പെട്ട യോദ്ധാക്കൾ അനുഭവിക്കുന്ന കഷ്ടപ്പാടാണ്. സമ്പന്നനായ മുസിരിക്കുവേണ്ടിയുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ച ശേഷം പാണ്ഡ്യരാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച തന്റെ വലുതും മികച്ചതുമായ യുദ്ധ ആനയുടെ പുറത്തു കയറി അദ്ദേഹം പവിത്രമായ വിഗ്രഹങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്തു.
എറിത്രിയൻ കടലിന്റെ പെരിപ്ലസ്
[തിരുത്തുക]എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗ്രീക്ക് യാത്രാ പുസ്തകമായ പെരിപ്ലസ് ഓഫ് ദി എറിത്രിയൻ സീ - അതായത് ചെങ്കടലിലൂടെയുള്ള നാവിഗേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ ചെങ്കടലിലൂടെയുള്ള യാത്ര - എന്നർത്ഥം - എഴുതിയ അജ്ഞാതനായ രചയിതാവ് ചേര സാമ്രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായ ഒരു വിവരണം നൽകുന്നു. അതിൽ മുസിരിസിന്റെ പ്രാധാന്യം വിവരിക്കുന്നു:[29][30]
... പിന്നെ ലിമ്രിക്കിലെ ആദ്യ വിപണികളായ നൗറയും ടിൻഡിസും വരുന്നു, തുടർന്ന് ഇപ്പോൾ പ്രാധാന്യമുള്ള മുസിരിസും നെൽകിൻഡയും. ടിൻഡിസ് സെറോബോത്ര രാജ്യത്തിന്റേതാണ്; കടലിനടുത്ത് വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണിത്. അതേ രാജ്യത്തിലെ മുസിരിസിൽ, അറേബ്യയിൽ നിന്നും ഗ്രീക്കുകാരിൽ നിന്നും ചരക്കുകൾ അയച്ച കപ്പലുകൾ ധാരാളമുണ്ട്. ടിൻഡിസിൽ നിന്ന് 500 സ്റ്റേഡിയ നദിയും കടലും അകലെയുള്ള ഒരു നദിക്കരയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്, കരയിൽ നിന്ന് 20 സ്റ്റേഡിയ നദിക്ക് മുകളിലൂടെ .... കോട്ടോണാര എന്ന ജില്ലയിൽ നിന്ന് കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്ന കുരുമുളക് ഉണ്ട്. ഈ വിപണികൾക്ക് സമീപമുള്ള ഒരു പ്രദേശത്ത് മാത്രമേ ഇത് ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുള്ളൂ,
മുസിരിസിലെ വലിയ അധിവാസ കേന്ദ്രം വിദേശ വാണിജ്യത്തിലൂടെ ചേര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ പ്രധാന വ്യാപാര തുറമുഖമായി മാറിയതെങ്ങനെയെന്ന് പെരിപ്ലസ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. സമീപത്തുള്ള കുന്നുകളിൽ നിന്നുള്ള കുരുമുളക് പ്രാദേശിക ഉൽപാദകർ മുസിരിസിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന് റോമൻ വ്യാപാരികളുടെ വരവിനായി ഉയർന്ന ഗോഡൗണുകളിൽ അടുക്കി വച്ചിരുന്നു. മുസിരിസിലെ ആഴം കുറഞ്ഞ ജലാശയങ്ങൾ ആഴത്തിലുള്ള കപ്പലുകൾ മുകളിലേക്ക് തുറമുഖത്തേക്ക് പോകുന്നത് തടഞ്ഞതിനാൽ, റോമൻ ചരക്കു കപ്പലുകൾ ലഗൂണിന്റെ അരികിൽ തങ്ങാൻ നിർബന്ധിതരായി. അതേസമയം അവരുടെ ചരക്കുകൾ ചെറിയ കപ്പലുകളിൽ മുകളിലേക്ക് മാറ്റി. [28]
മുസിരിസ് പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പ്രത്യേക ധാന്യ ചരക്കുകൾ അയച്ചിരുന്നുവെന്നും പെരിപ്ലസ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു, കൂടാതെ ഈ സാധനങ്ങൾ എത്തിക്കൽ പ്രാദേശിക അരിയുടെ ഭക്ഷണത്തിന് അനുബന്ധമായി എന്തെങ്കിലും ആവശ്യമുള്ള താമസക്കാരായ റോമാക്കാർക്കായി ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.[28]
പ്ലിനി ദി എൽഡറുടെ പ്രകൃതി ചരിത്രം
[തിരുത്തുക]എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള യാത്രകളെക്കുറിച്ച് പ്ലിനി ദി എൽഡർ ഒരു വിവരണം നൽകുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രകൃതി ചരിത്രത്തിൽ നിരവധി ഇന്ത്യൻ തുറമുഖങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.[31] എന്നിരുന്നാലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലമായപ്പോഴേക്കും, മുസിരിസ് ദക്ഷിണേന്ത്യയുമായുള്ള റോമൻ വ്യാപാരത്തിൽ ഒരു പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമായിരുന്നില്ല.[32]
ഇന്ത്യയിലേക്ക് പോകുന്നവർക്ക്, ഒസെലിസ് (ചെങ്കടലിലെ) ആണ് കപ്പലിൽ കയറാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം. ഹിപ്പാലസ് (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ) എന്നറിയപ്പെടുന്ന കാറ്റ് വീശുകയാണെങ്കിൽ, നാൽപ്പത് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള മാർക്കറ്റായ മുസിരിസിൽ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയും. എന്നിരുന്നാലും, കടൽക്കൊള്ളക്കാർ അതിന്റെ സമീപത്ത് പതിവായി എത്താറുണ്ട്. അവിടെ അവർ ന്യൂട്രിയാസ് എന്ന സ്ഥലം കൈവശപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; വാസ്തവത്തിൽ, ഇത് വളരെ സമ്പന്നമായ ചരക്ക് വസ്തുക്കളുമല്ല. കൂടാതെ, ഷിപ്പിംഗിനുള്ള റോഡ് സ്റ്റേഡ് തീരത്ത് നിന്ന് ഗണ്യമായ ദൂരത്തിലാണ്. കൂടാതെ ചരക്കുകൾ കയറ്റുന്നതിനോ ഇറക്കുന്നതിനോ ബോട്ടുകളിൽ കൊണ്ടുപോകണം. ഞാൻ ഈ പേജുകൾ എഴുതുന്ന സമയത്ത്, ഈ സ്ഥലത്തെ രാജാവിന്റെ പേര് സെലെബോത്രാസ് എന്നാണ്.
ടോളമിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം
[തിരുത്തുക]ടോളമി തന്റെ ജിയോഗ്രാഫിയയിൽ സ്യൂഡോസ്റ്റോമസ് നദീമുഖത്തിന് വടക്ക് ഭാഗത്തായി മുസിരിസ് എംപോറിയത്തിന് ത്തിന്.[33]സ്യൂഡോസ്റ്റോമസ് (അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ, ഗ്രീക്കിൽ "തെറ്റായ വായ") പൊതുവെ ആധുനിക പെരിയാർ നദിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മുസിരിസ് പാപ്പിറസ്
[തിരുത്തുക]എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഈ ഗ്രീക്ക് പാപ്പിറസ്, മുസിരിസിൽ നിന്നുള്ള കപ്പൽ ചരക്കുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കുരുമുളക്, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അലക്സാണ്ട്രിയൻ വ്യാപാരി ഇറക്കുമതിക്കാരനും ഒരു ധനകാര്യ വിദഗ്ദ്ധനും തമ്മിലുള്ള കരാർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു[34]ഹെർമപോളോൺ എന്ന റോമൻ വ്യാപാര കപ്പലിൽ മുസിരിസിൽ നിന്ന് തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന ഏകദേശം 9 ദശലക്ഷം സെസ്റ്റർസെസ് വിലമതിക്കുന്ന ചരക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ ഫ്രാഗ്മെന്ററി റെക്കോർഡ് നൽകുന്നു. ഈ കണ്ടെത്തൽ പുരാതന അന്താരാഷ്ട്ര, വ്യാപാര നിയമങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ ഒരു അടിത്തറ തുറന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരും അഭിഭാഷകരും ചരിത്രകാരന്മാരും ഇതിനെക്കുറിച്ച് ദീർഘമായി പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.[35][36]
ചിലപ്പതികാരം
[തിരുത്തുക]എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്നുള്ള ജൈന കവിയും രാജകുമാരനുമായ ഇളങ്കോ അടിഗൽ എഴുതിയ തമിഴ് ഇതിഹാസമായ ചിലപ്പതികാരം (കണങ്കാലിന്റെ കഥ) മുസിരിസിനെ സ്വർണ്ണം കൈമാറ്റം ചെയ്യാൻ കപ്പലുകളിൽ എത്തിയിരുന്ന സ്ഥലമായി വിവരിക്കുന്നു. സാധനങ്ങൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള വ്യാപാരം സമയമെടുക്കുന്നതായതിനാൽ, വ്യാപാരികൾ "പ്രാദേശിക അത്ഭുതത്തിന്" ഉറവിടമായ ഒരു "അസാധാരണമായ " ജീവിതശൈലിയിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നതെന്നും അതിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.[37]
ഗ്രീക്ക് വ്യാപാരികൾ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നത് ചിലപ്പതികാരം ഇങ്ങനെ വിവരിക്കുന്നു:[37]
തെക്ക് നിന്ന് വിശാലമായ സൂര്യൻ ഉദിക്കുകയും തണുത്ത സീസണിന്റെ തുടക്കത്തിൽ വെളുത്ത മേഘങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഇരുണ്ടതും അലയടിക്കുന്നതുമായ സമുദ്രം കടക്കാൻ സമയമായി. ടിൻഡിസിലെ ഭരണാധികാരികൾ കഴുകൻ മരം, പട്ട്, ചന്ദനം, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, എല്ലാത്തരം കർപ്പൂരങ്ങളും നിറച്ച കപ്പലുകൾ അയയ്ക്കുന്നു.
ടാബുല പ്യൂട്ടിംഗെറിയാന
[തിരുത്തുക]ടാബുല പ്യൂട്ടിംഗെറിയാന (പ്യൂട്ടിംഗർ മാപ്പ്) എന്നത് പുരാതന റോമൻ റോഡ് മാപ്പിന്റെ ഒരു വിചിത്രമായ വലിപ്പത്തിലുള്ള മധ്യകാല പകർപ്പാണ്. അതിൽ എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വിവരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, അതിൽ മുസിരിസും ടോണ്ടിസും നന്നായി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു, മുസിരിസിന് പിന്നിൽ ഒരു വലിയ തടാകമുണ്ട്. തടാകത്തിന് സമീപം ടെംപിൾ(ഉം) അഗസ്റ്റി എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഒരു ഐക്കൺ ഉണ്ട്. ഇത് റോമൻ ചക്രവർത്തിയായ അഗസ്റ്റസിന്റെ ക്ഷേത്രം എന്നാണ് വ്യാപകമായി അർത്ഥമാക്കുന്നത്.[38] റോമിലേക്കുള്ള മടക്കയാത്രയ്ക്ക് അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങൾക്കായി നിരവധി റോമൻ പ്രജകൾ ഈ പ്രദേശത്ത് മാസങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചിരിക്കണം, ഇത് ഭൂപടത്തിൽ ഒരു അഗസ്റ്റൻ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെ കാരണം വിശദീകരിക്കാം.[28] മുസിരിസിൽ റോമാക്കാർക്ക് ഒരു യഥാർത്ഥ കോളനി ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്[39].
മുസിരിസിന്റെ തിരോധാനം
[തിരുത്തുക]മുസിരിസ് എല്ലാ പുരാതന ഭൂപടങ്ങളിൽ നിന്നും അപ്രത്യക്ഷമായത് 1341-ൽ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെ മാറ്റിമറിച്ച ഒരു മഹാദുരന്തം ആയ പെരിയാർ നദിയിലുണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കം മൂലമായിരിക്കാം . "മുസിരിസിനെ തേടി" എന്ന തലക്കെട്ടിലുള്ള ഒരു പഠനത്തിൽ, ചരിത്രകാരന്മാരായ രാജൻ ഗുരുക്കലും ഡിക്ക് വിറ്റാക്കറും പറയുന്നത്, കൊച്ചിയിലെ ഇന്നത്തെ തുറമുഖവും വേമ്പനാട് കായൽ സംവിധാനവും കടലിലേക്ക് തുറന്നുകൊടുത്തതും, ഇപ്പോൾ കൊച്ചിക്കടുത്തുള്ള ഒരു ദ്വീപായ വൈപ്പിൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പുതിയ കര നിക്ഷേപം രൂപപ്പെടുത്തിയതും ഈ സംഭവം "പണ്ടുമുതലുള്ള" പ്രദേശത്ത് നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭൗതിക മാറ്റങ്ങളുടെയും കര രൂപീകരണത്തിന്റെയും ഏറ്റവും നാടകീയമായ ഒന്ന് മാത്രമായിരുന്നു എന്നാണ്.
ഉദാഹരണത്തിന്, ഗുരുക്കലും വിറ്റാക്കറും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ഈ പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ജിയോഫിസിക്കൽ സർവേ കാണിക്കുന്നത് 200–300 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, തീരപ്രദേശം ഇന്നത്തെ തീരത്തിന് ഏകദേശം 3 കിലോമീറ്റർ കിഴക്കും - ഏകദേശം 2,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ഏകദേശം 6.5 കിലോമീറ്റർ ഉൾനാടും ആയിരുന്നു എന്നാണ്. അവർ ഇങ്ങനെ നിഗമനം ചെയ്യുന്നു: "റോമൻ കാലഘട്ടത്തിൽ മുസിരിസ് ഇവിടെ എവിടെയെങ്കിലും സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നെങ്കിൽ, അക്കാലത്തെ തീരം ഇന്നത്തെ രേഖയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 4-5 കിലോമീറ്റർ കിഴക്കോട്ട് പോകുമായിരുന്നു. നദീമുഖത്ത് പതിവായി മണ്ണ് അടിഞ്ഞുകൂടുന്നത് ഒടുവിൽ ഒരു തുറമുഖമെന്ന നിലയിൽ അതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലയ്ക്കാൻ കാരണമായി.[17]
പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]1945-ൽ ആരംഭിച്ച കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുമ്പ് നടത്തിയ ഖനന പരമ്പരയിൽ നിന്ന് ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല. 1969-ൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന് 2 കിലോമീറ്റർ വടക്കുള്ള ചേരമാൻ പറമ്പിൽ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ നടത്തിയ മറ്റൊരു ഖനനത്തിൽ 13, 16 നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ പുരാവസ്തുക്കൾ മാത്രമേ കണ്ടെടുത്തുള്ളൂ[40]
പട്ടണത്ത് പിന്നീട് നടത്തിയ രണ്ട് ഖനനങ്ങൾ അവരുടെ കണ്ടെത്തലുകളിൽ മെച്ചപ്പെട്ട ഫലങ്ങൾ നൽകി. 1983-ൽ, പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 9.7 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഒരു സ്ഥലത്ത്, മുസിരിസിൽ നിന്ന് പാലക്കാട് വിടവ് വഴിയും കാവേരി താഴ്വരയിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്തേക്കുള്ള ഒരു ഉൾനാടൻ വ്യാപാര ബന്ധം സൂചിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ റോമൻ നാണയങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ ശേഖരം കണ്ടെത്തി. പിന്നീട്, 2007 മുതൽ, കെസിഎച്ച്ആർ നടത്തിയ ഒരു കൂട്ടം പയനിയറിംഗ് ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം പുരാവസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്തി.[41][42][43][44][45] ഇതുവരെ, പട്ടണത്തിൽ ഏഴ് സീസണുകളായി നടത്തിയ ഖനനങ്ങൾ പൂർത്തിയായി (2007–2014).[46][needs update]
പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പട്ടണത്തിൽ മുസിരിസ് കണ്ടെത്തിയതായി കെസിഎച്ച്ആർ പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ, അത് ചരിത്രകാരന്മാരിൽ നിന്നും പുരാവസ്തു ഗവേഷകരിൽ നിന്നും വിമർശനങ്ങൾ ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി - ഉദാഹരണത്തിന്, ആർ നാഗസ്വാമി, കെഎൻ പണിക്കർ, എംജിഎസ് നാരായണൻ തുടങ്ങിയ ചരിത്രകാരന്മാർ കൂടുതൽ വിശകലനം ആവശ്യപ്പെട്ടു. [47][38][45]എന്നിരുന്നാലും, ചരിത്രകാരനും അക്കാദമിഷ്യനുമായ രാജൻ ഗുരുക്കൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റുള്ളവർ ഇതിനെ പിന്തുണച്ചു. അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു, ഈ സ്ഥലം മെഡിറ്ററേനിയൻ വ്യാപാരികളുടെ ഒരു കോളനി മാത്രമായി താൻ കണക്കാക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, വികസിതമായ ഭരണസംവിധാനമോ സങ്കീർണ്ണതയോ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, മുസിരിസ് മറ്റെവിടെയെങ്കിലും സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നെങ്കിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട തെളിവുകൾ പ്രതീക്ഷിക്കുമായിരുന്നു.[48]
പട്ടണം മുസിരിസിന്റെ സ്ഥലമാണോ എന്ന് കെസിഎച്ച്ആർ മേധാവി മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞെങ്കിലും,[49]ഖനനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവസാന ഫീൽഡ് റിപ്പോർട്ട് (2013) പോലും പട്ടണത്തെ മുസിരിസ് എന്ന് വ്യക്തമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.[50]
പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങൾ ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നത്, പട്ടണം റോമാക്കാർ പതിവായി സന്ദർശിച്ചിരുന്ന ഒരു തുറമുഖമായിരുന്നുവെന്നും, ബിസി പത്താം നൂറ്റാണ്ട് മുതലുള്ള ഒരു നീണ്ട ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ചരിത്രമുണ്ടെന്നും, ബിസി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനും എഡി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ റോമൻ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ ഉച്ചസ്ഥായിയിലെത്തിയെന്നും ആണ്. [51] പട്ടണത്തിൽ നിന്നുള്ള ധാരാളം പുരാവസ്തുക്കൾ മെഡിറ്ററേനിയൻ, ചെങ്കടൽ, ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം എന്നിവയുടെ വരമ്പുകളുമായുള്ള സ്ഥലത്തിന്റെ സമുദ്ര ബന്ധങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ആംഫോറ ഷാർഡുകളും ടെറ സിഗില്ലാറ്റയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൺപാത്രങ്ങൾ; വിലയേറിയ രത്നകല്ലുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മുത്തുകൾ പോലുള്ള ലാപിഡറിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വസ്തുക്കൾ; ഗ്ലാസ് ശകലങ്ങൾ; ലോഹ വസ്തുക്കൾ; ചെമ്പ് ലോഹസങ്കരങ്ങളും ഈയവും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ചേര കാലഘട്ട നാണയങ്ങൾ; വാസ്തുവിദ്യാ അവശിഷ്ടങ്ങൾ; ഭൂമിശാസ്ത്ര, ജന്തുശാസ്ത്ര, സസ്യ അവശിഷ്ടങ്ങൾ; ഒരു തുറമുഖത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, കപ്പലുകൾ കയറിൽ കെട്ടിയിടാനായി കടൽത്തീരത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്ന മരം, ലോഹം അല്ലെങ്കിൽ കോൺക്രീറ്റ് കുറ്റികൾ, ഒരു നീണ്ട മരവള്ളം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.[50][23][52]
- 'മെഡിറ്ററേനിയൻ വസ്തുക്കൾ': (ബിസി 100 മുതൽ എഡി 400 വരെ) ആംഫോറ, ടെറ സിഗില്ലാറ്റ ശകലങ്ങൾ; റോമൻ ഗ്ലാസ് പില്ലർ പാത്രങ്ങളുടെ ശകലങ്ങൾ; ഗെയിമിംഗ് കൗണ്ടറുകൾ.
- 'പടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യൻ, ദക്ഷിണ അറേബ്യൻ, മെസൊപ്പൊട്ടേമിയൻ വസ്തുക്കൾ': (ബിസി 300 മുതൽ എഡി 1000 വരെ) ടർക്കോയ്സ് ഗ്ലേസ്ഡ് മൺപാത്രങ്ങൾ; ടോർപ്പിഡോ ജാറുകളുടെ ശകലങ്ങൾ (ദ്രാവക വസ്തുക്കൾ കൊണ്ടുപോകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഹാൻഡിലുകളില്ലാത്ത വലിയ ആംഫോറ പോലുള്ള സെറാമിക് ജാറുകൾ); കുങ്കുമം നുറുക്കുകൾ.
- 'ചൈനീസ് വസ്തുക്കൾ': (എഡി 1600 മുതൽ എഡി 1900 വരെ) നീല-വെള്ള പോർസലൈൻ ശകലങ്ങൾ.
- പ്രാദേശിക വസ്തുക്കൾ'': (ബിസി 1000 മുതൽ എഡി 2000 വരെ) കറുപ്പും ചുവപ്പും നിറത്തിലുള്ള മൺപാത്ര ശകലങ്ങൾ; ഇന്ത്യൻ റൗലറ്റ് വെയർ (ചക്രമോ റൗലറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച ചാലുകളുള്ള ഒരു പ്രത്യേക അലങ്കരിച്ച പ്രതലത്താൽ സവിശേഷമായ ഒരു തരം മികച്ച മൺപാത്രങ്ങൾ); രത്നക്കല്ലുകൾ; ഗ്ലാസ് മുത്തുകൾ; അർദ്ധ-വിലയേറിയ കല്ല് മുത്തുകൾ, കൊത്തുപണികൾ, ഇന്റാഗ്ലിയോ (മുദ്ര വളയങ്ങൾ); കാമിയോ ബ്ലാങ്കുകൾ (പൂർത്തിയാകാത്ത കഷണങ്ങൾ, പലപ്പോഴും പോർസലൈൻ, ഗ്ലാസ് അല്ലെങ്കിൽ ലോഹം എന്നിവ ഒരു കാമിയോ ചിത്രത്തിനോ രൂപകൽപ്പനയ്ക്കോ അടിസ്ഥാനമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നു); നാണയങ്ങൾ; സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ; മൺപാത്രങ്ങൾ; ടെറാക്കോട്ട വസ്തുക്കൾ.
- ''നഗരജീവിതത്തിന്റെ സൂചകങ്ങൾ: (ബിസി 100 മുതൽ എഡി 400 വരെ) കത്തിച്ച ഇഷ്ടികകൾ; മേൽക്കൂര ടൈലുകൾ; റിംഗ്-കിണറുകൾ (പുരാതന കാലത്ത് പലപ്പോഴും ജലസ്രോതസ്സായോ ഡ്രെയിനായോ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ടെറാക്കോട്ട വളയങ്ങളോ ഇഷ്ടികകളോ അടുക്കി വച്ചുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കിണറുകൾ); സംഭരണ ജാറുകൾ; ടോയ്ലറ്റ് സവിശേഷതകൾ; വിളക്കുകൾ; നാണയങ്ങൾ; സ്റ്റൈലസുകൾ; വ്യക്തിഗത അലങ്കാരത്തിനുള്ള ഇനങ്ങൾ; മൺപാത്രങ്ങളിൽ എഴുതിയ ലിപികൾ.
- ''വ്യവസായത്തിന്റെ സൂചകങ്ങൾ: (ബിസി 100 മുതൽ എഡി 400 വരെ) ഇരുമ്പ്, ചെമ്പ്, സ്വർണ്ണം, ലെഡ് വസ്തുക്കൾ എന്നിവയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ലോഹശാസ്ത്രം; ക്രൂസിബിളുകൾ; സ്ലാഗ്; ചൂള ഇൻസ്റ്റാളേഷനുകൾ; വിലയേറിയ കല്ലുകളുടെ ലാപിഡറി അവശിഷ്ടങ്ങൾ; നെയ്ത്ത് സൂചിപ്പിക്കുന്ന തക്ലിചുഴികൾ.
- ''സമുദ്ര പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സൂചകങ്ങൾ: (ബിസി 100 മുതൽ എഡി 400 വരെ) ചുട്ടുപഴുപ്പിച്ച ഇഷ്ടിക വാർഫ്; ഒരു വെയർഹൗസ്; ഒരു തോണി; ബൊള്ളാർഡ്കൾ.
2007-ൽ പട്ടണത്ത് നടത്തിയ ഖനനത്തിൽ കണ്ടെത്തിയതിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത്, ബോട്ടുകൾ സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായി ഒമ്പത് ബൊള്ളാർഡുകളുള്ള തീയിട്ട ഇഷ്ടിക ഘടനാപരമായ വാർഫ് സമുച്ചയവും അതിനിടയിൽ, ചെളിയിൽ പൂർണ്ണമായും മമ്മി ചെയ്ത ഒരു ജീർണ്ണിച്ച തോണിയും ആയിരുന്നു. 6 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ തോണി, മലബാർ തീരത്ത് ബോട്ടുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മരമായ ആർട്ടോകാർപസ് ഹിർസ്യൂട്ടസ് കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്.[53] ബൊള്ളാർഡുകൾ, അവയിൽ ചിലത് ഇപ്പോഴും തൃപ്തികരമായ അവസ്ഥയിലാണ്. തേക്ക് കൊണ്ടാണ് ബൊള്ളാർഡുകൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.[54] ഈ ഇനങ്ങൾ തീർച്ചയായും പട്ടണത്ത് സമുദ്ര പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നിരുന്നതായി കാണിക്കുന്നു.
പട്ടണം ഖനനത്തിലെ മറ്റൊരു കൗതുകകരമായ കണ്ടെത്തൽ മൂന്ന് തമിഴ്-ബ്രാഹ്മി ലിപികളിൽ ഒന്നായിരുന്നു - ഇത് എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു കലത്തിന്റെ അരികിലായി കാണപ്പെട്ടു - ഇത് അ-മന എന്ന് വായിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു, ഇത് മലയാളത്തിൽ വായിക്കുന്നത് ജൈനമതമെന്നായിരിക്കാം. ഈ വ്യാഖ്യാനവും അർത്ഥവും ശരിയാണെങ്കിൽ, കുറഞ്ഞത് രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ മലബാർ തീരത്ത് ജൈനമതം പ്രബലമായിരുന്നുവെന്നും, പുരാതന കേരളത്തിലെ ഒരു മതവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തെളിവുകൾ ഖനനക്കാർ കണ്ടെത്തിയതും ഇതാദ്യമാണെന്നും ഇത് സ്ഥാപിക്കുന്നു.[55]
പട്ടണത്ത് നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ അസ്ഥികൂട സാമ്പിളുകളുടെ ഡിഎൻഎ വിശകലനങ്ങൾ മുൻകാലങ്ങളിൽ മുസിരിസിൽ പശ്ചിമ യുറേഷ്യൻ ജനിതക മുദ്രകളുള്ള ആളുകളുടെ സാന്നിധ്യം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. പുരാതന തുറമുഖ നഗരം പണ്ട് കൈവശം വച്ചിരുന്ന വലിയ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യത്തിന്റെ സൂചനയായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [56] എന്നിരുന്നാലും, ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ (എഎസ്ഐ) കൂടുതൽ സംശയാസ്പദമായിരുന്നു. ഈ സ്ഥലത്ത് യുറേഷ്യൻ സാന്നിധ്യം സ്ഥിരീകരിക്കാൻ കൂടുതൽ ഗവേഷണം ആവശ്യമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.[57]
പൈതൃക മേഖല
[തിരുത്തുക]കേരളത്തിൻറെ സമ്പന്നമായ വാണിജ്യചരിത്രത്തിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്നതാണ് നോർത്ത് പറവൂർ, പട്ടണം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഖനനം ചെയ്തതിലൂടെ ലഭിച്ച പൗരാണിക അവശിഷ്ടങ്ങൾ. ശിലാലിഖിതങ്ങൾ, പൗരാണിക നാണയങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, കാർഷികയന്ത്രങ്ങൾ, ചിത്രങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്ത വസ്ത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ ഖനനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. മുസിരിസ് നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങളെ പൈതൃകസംരക്ഷണ മേഖലയായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി. ഏറണാകുളം ജില്ലയിലെ വടക്കൻ പറവൂർ മുതൽ തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ വരെ നീണ്ടു കിടക്കുന്നതാണ് മുസിരിസ്-പൈതൃകസംരക്ഷണമേഖല. ഏറണാകുളം ജില്ലയിൽ ചേന്ദമംഗലം, ചിറ്റാറ്റുകര, വടക്കേക്കര, പള്ളിപ്പുറം പഞ്ചായത്തുകളും തൃശൂർ ജില്ലയിൽ എറിയാട്, മതിലകം, ശ്രീനാരായണപുരം വെള്ളാങ്ങല്ലൂർ പഞ്ചായത്തുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
മുസിരിസ് പൈതൃക പദ്ധതി
[തിരുത്തുക]മുസിരിസിന്റെ ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രാധാന്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂറിസം വകുപ്പ് ആരംഭിച്ച ഒരു സംരംഭമാണ് മുസിരിസ് പൈതൃക പദ്ധതി. പട്ടണത്ത് കെ.സി.എച്ച്.ആർ നടത്തിയ വിപുലമായ ഖനനങ്ങൾക്കും കണ്ടെത്തലുകൾക്കും ശേഷമാണ് ഈ ആശയം ഉയർന്നുവന്നത്. [58] മധ്യ കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ള മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളും സ്മാരകങ്ങളും ഈ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
എ.ഡി. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു കോട്ടയായ കോട്ടപ്പുറം എന്ന സ്ഥലവും പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 2010 മെയ് മുതൽ ഖനനം ചെയ്തു.[59]
പ്രസക്തി
[തിരുത്തുക]ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ വാണിജ്യതുറമുഖമായിരുന്നു മുസിരിസ്. റോമാക്കാർ, യവനക്കാർ തുടങ്ങിയവർ ആദ്യമായി തെക്കൻ ഏഷ്യൻ ഭൂഖണ്ഡവുമായി വാണിജ്യബന്ധം സ്ഥാപിച്ചത് മുസിരിസുമായിട്ടാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. വിയന്ന മ്യുസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ചുരുളിൽ (Papyrus) അലക്സാന്ദ്രിയയും മുസിരിസും തമ്മിൽ നടത്തിയിരുന്ന വാണിജ്യ കരാറുകളുടെ രേഖകൾ കാണാം. 2500വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ് നിലനിന്നിരുന്ന അതീവസമ്പന്നമായ ഒരു തുറമുഖ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പാണ് മുസിരിസ്.
പരാമർശങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]പൗരാണിക തമിഴ് സംഘം കൃതികളിൽ വാണിജ്യതുറമുഖമായിരുന്ന മുസിരിയെക്കുറിച്ച് നിരവധി പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. സംഘം കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രമുഖ തമിഴ് കൃതിയായ ‘അകനന്നുറു’ (Aka-Nannuru) വിൽ പെരിയാർ തീരത്തടുക്കുന്ന യവനകപ്പലുകളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. സംഘം കാലഘട്ടത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രമുഖ കൃതിയായ ‘പുരാനന്നുറു’ (Pura-Nannuru) വിൽ മുസിരിയുടെ ജലാശയങ്ങളെക്കുറിച്ചും , വാണിജ്യസംഘങ്ങളെക്കുറിച്ചും പരാമർശമുണ്ട്. തമിഴ് പൗരാണിക കൃതിയായ പത്തിരുപ്പാട്ടിൽ (Pathiruppatu) കടലിൽ കൂടി കൊണ്ടുവന്ന ആഭരങ്ങളും മറ്റും സൂക്ഷിക്കുന്ന തുറമുഖങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. പൗരാണിക സഞ്ചാരിയായിരുന്ന പ്ലിനി യുടെ (Pliny the Elder) സഞ്ചാരലേഖനങ്ങളിൽ മുസിരിസിനെക്കുറിച്ചു പരാമർശമുണ്ട്
സ്മാരകങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]പട്ടണം ഉദ്ഘനനത്തിൽ നിന്നും ലഭിച്ച വിവരങ്ങളിൽ മുസിരിസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സ്മാരകങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ കാണാം.
പട്ടണം ഉദ്ഘനനപ്രദേശം
[തിരുത്തുക]കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള എറണാകുളം ജില്ലയിലെ 'പട്ടണം പ്രദേശത്തു നടത്തിയ ഘനനത്തിൽ മഹാശിലായുഗത്തിലെ (Megalithic age) പാത്രങ്ങൾ, ചെമ്പ്-ഇരുമ്പ് നാണയങ്ങൾ, പത്തെമാരികളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, ചെറിയ തടിവള്ളങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന തെളിവുകൾ ലഭിച്ചു.
പള്ളിപ്പുറം കോട്ട
[തിരുത്തുക]1503 ൽ പോർട്ടുഗീസുകാർ നിർമ്മിച്ച കോട്ട മുസിരിസ് തുറമുഖത്തെത്തുന്ന കപ്പലുകൾ നന്നാക്കാനും,സാധനങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാനുമുള്ള സ്ഥലമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഒരു നിലയിൽ വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുകയും മറ്റൊരു നില ആശുപത്രിയായും ഉപയോഗിച്ച് വന്നു. 1662 ഡച്ചുകാർ കോട്ട കീഴടക്കുകയുണ്ടായി.
കരൂപ്പടന്ന ചന്ത, കോട്ടപ്പുറം ചന്ത
[തിരുത്തുക]തൃശൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കരൂപ്പടന്ന ചന്തയും, കോട്ടപ്പുറം ചന്തയും മുസിരിസ് പ്രതാപകാലത്തെ പ്രമുഖ വാണിജ്യ കേന്ദ്രങ്ങളയിരുന്നു. മുസിരിസ് തുറമുഖം വഴിയെത്തിയിരുന്ന വിദേശസാമഗ്രികൾ വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്ന പ്രമുഖ കേന്ദ്രങ്ങൾ കൂടിയായിരുന്നു കരൂപ്പടന്ന ചന്തയും കോട്ടപ്പുറം ചന്തയും.
മുസിരിസ് പൈതൃകസംരക്ഷണപദ്ധതി
[തിരുത്തുക]കേരള സർക്കാരിൻറെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പദ്ധതി, മൺമറഞ്ഞപോയ മുസിരിസിൻറെ ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ ഔന്നത്യം പുറംലോകത്തിനു പ്രകാശനം ചെയ്യാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടിട്ടുള്ളതാണ്. 2006ൽ പട്ടണം ഉദ്ഘനനത്തോടെയാണ് പദ്ധതി ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പൈതൃകസംരക്ഷണപദ്ധതി കൂടിയാണ് മുസിരിസ്.
കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]- പട്ടണം പുരാവസ്തുഖനനം കാണുക
പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ
[തിരുത്തുക]റഫറൻസുകൾ
[തിരുത്തുക]- 1 2 "Lost cities #3 – Muziris: did black pepper cause the demise of India's ancient port?". The Guardian. 2016-08-10. Archived from the original on 2022-07-30. Retrieved 2023-01-25.
{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link) - ↑ Muthiah, S (2017-04-24). "The ancient ports of India". The Hindu. Archived from the original on 2022-05-26. Retrieved 2023-01-25.
{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link) - ↑ "Pattanam richest Indo-Roman site on Indian Ocean rim". The Hindu. 2009-05-03. Archived from the original on 2022-05-12. Retrieved 2023-01-25.
{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link) - ↑ Balfour, Edward (1871). Cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial Volume 2. p. 584.
- 1 2 Thapar, Romila (2003) [2002]. The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300 (PDF). Penguin Books. pp. 241–42.
- ↑ Menon, A. Sreedhara (2022) [1967]. A Survey of Kerala History. Kottayam: DC Books. pp. 61–63.
- ↑ Singh, Upinder (2024) [2008]. A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th Century (2nd ed.). New Delhi: Pearson India. pp. 1072 and 1103. ISBN 978-93-570-5618-2.
- ↑ Menon, A. Sreedhara (2022) [1967]. A Survey of Kerala History. Kottayam: DC Books. pp. 61–63.
- ↑ Veluthat, Kesavan (2009). "A Capital City as a Sacred Centre". The Early Medieval in South India. Delhi: Oxford University Press. pp. 244 and 248.
- ↑ Menon, A. Sreedhara (1967). A Survey of Kerala History. Kerala: Sahitya Pravarthaka Co-operative Society. pp. 58–59.
- ↑ De Romanis, Federico (2020). The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus. Oxford University Press. pp. 97–98. ISBN 978-0-19-884234-7.
- ↑ De Romanis, Federico (2020). The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus. Oxford University Press. pp. 86–87. ISBN 978-0-19-884234-7.
- ↑ "Muziris heritage project - history". Kerala Tourism.
- ↑ Gantzer, Hugh & Colleen (2 December 2010). "Muziris: Bustling heart of the Malabar spice coast". The Economic Times.
- ↑ J. Sturrock (1894). Madras District Manuals - South Canara (Volume-I). Madras Government Press.
- ↑ Romila Thapar. There is no mention of trade via sea-routes or of any ports during the Sangam Era. It was the Vikings who created the first ships that could cross a sea, let alone an ocean. The Scandinavians used their ships to cross the sea and reach nearby countries in Europe in the early 12th century. The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300. p. 46, Penguin Books India, 2003
- 1 2 Krishnakumar, P. "Muziris, at last?". www.frontline.in Frontline, 10–23 April 2010. Web.
- ↑ Nair, C. Gouridasan (2009). "Pattanam Richest Indo-Roman Site on Indian Ocean Rim". The Hindu (in Indian English).
- ↑ "Expert nails false propaganda on Muziris". newindianexpress.com. Archived from the original on 21 February 2014.
- ↑ Balfour, Edward, ed. (1871) "Hippalus". Cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia. Vol. II (2nd ed.). Madras: The Asylum, the Scottish and Foster Presses, pp. 548-85.
- ↑ "Search for India's Ancient City11 June 2006". BBC News. Retrieved 14 May 2025.
- ↑ Perur, Srinath (10 August 2016). "Lost cities #3 – Muziris: Did Black Pepper Cause the Demise of India's Ancient Port?". The Guardian.
- 1 2 Steven E. Sidebotham. Berenike and the Ancient Maritime Spice Route, pp 191. University of California Press 2011
- ↑ George Gheverghese Joseph (2009). A Passage to Infinity. New Delhi: SAGE Publications Pvt. Ltd. pp. 13. ISBN 978-81-321-0168-0.
- ↑ Kulke, Hermann; Dietmar Rothermund (2004). A History of India. Routledge. ISBN 0-415-32919-1.
- ↑ Peter Francis. Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present, p. 120 University of Hawaii Press, 1 January 2002
- ↑ Menachery, George; Azhikode-Kodungallur (1987). Kodungallur City of St. Thomas.
- 1 2 3 4 5 Raoul McLaughlin. Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India and China. pp 48-50, Continuum (2010)
- ↑ "The Voyage around the Erythraean Sea". depts.washington.edu. Retrieved 23 April 2018.
- ↑ Martin, K. a; Anandan, S.; Martin, K. a; Anandan, S. (21 January 2012). "Re-enact Muziris voyages, KHA tells Navy". The Hindu. Retrieved 23 April 2018 – via www.thehindu.com.
- ↑ "Philemon Holland's Pliny". penelope.uchicago.edu. Retrieved 23 April 2018.
- ↑ Pliny the Elder, Natural History, vi.(26).104.
- ↑ Peter Francis. Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present, p. 119 University of Hawaii Press, 2002
- ↑ Romila Thapar. The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300. Penguin Books India, 2003
- ↑ Raoul McLaughlin. Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India and China. p. 40, Continuum (2010)
- ↑ For the full text in Greek and its translation, see http://www.uni-koeln.de/phil-fak/ifa/zpe/downloads/1990/084pdf/084195.pdf
- 1 2 McLaughlin, Raoul (2014-09-11). The Roman Empire and the Indian Ocean: The Ancient World Economy and the Kingdoms of Africa, Arabia and India (in ഇംഗ്ലീഷ്). Pen and Sword. ISBN 9781473840959.
- 1 2 "Navigation News - Frontline". FRONTLINE. 2010-04-01. Retrieved 23 April 2018.
- ↑ Gantzer, Hugh & Colleen (2 December 2010). "Muziris: Bustling heart of the Malabar spice coast during the Roman rule". The Economic Times – via The Economic Times - The Times of India.
- ↑ Srivathsan, A. "In search of Muziris". The Hindu [Madras]. 2 May 2010. Web.
- ↑ "Search for India's ancient city". BBC News. 2006-06-11. Retrieved 2010-05-19.
- ↑ Govind, M. Harish (23 March 2004). "Archaeologists stumble upon Muziris". The Hindu. Archived from the original on 9 August 2010. Retrieved 6 April 2022.
- ↑ "Hunting for Muziris". The Hindu. Chennai, India. 2004-03-28. Archived from the original on 2004-05-27.
- ↑ "Excavations highlight Malabar maritime heritage". The Hindu. Chennai, India. 2007-04-01. Archived from the original on 2008-03-06.
- 1 2 Rajagopal, Shyama; Surendranath, Nidhi (30 August 2013). "Archaeology Dept. lumbering under shortage of manpower". The Hindu. Chennai, India.
- ↑ Srivathsan, A. (22 May 2013). "Pattanam antiquity authenticated by radiocarbon dating". The Hindu. Chennai, India.
- ↑ "Archaeologist calls for excavations at Kodungalloor". The Hindu [Madras]. 5 August 2011. Web.
- ↑ "Kerala historians at loggerheads over archaeological findings at Pattanam", Kochi, 28 May 2014 The Hindu
- ↑ S. Anandan, "Was Pattanam an urban trade centre?" 28 May 2014 The Hindu
- 1 2 "KCHR Pattanam Seventh Season Handbook" (PDF). keralahistory.ac.in. Archived from the original (PDF) on 4 March 2016. Retrieved 23 April 2018.
- ↑ " Oxford University to join Pattanam excavations" Thiruvananthapuram, 25 December 2013 The Hindu
- ↑ "Excavations highlight Malabar maritime heritage". The Hindu. Chennai, India. 1 April 2007. Archived from the original on 6 March 2008.
- ↑ KCHR reports 2007. P. J. Cherian et al.
- ↑ Chambers, W. 1875. Chambers's Etymological Dictionary of the English Language. London. p. 513.
- ↑ Subramanian, T. S. (2011-03-14). "Tamil-Brahmi script Found at Pattanam in Kerala". The Hindu. Chennai.
- ↑ "Ancient DNA Research Confirms West Eurasian Genetic Imprints in Pattanam". Mathrubhumi. Hyderabad. 29 April 2023.
- ↑ "One or Two DNA Samples Will Not Give Us Entire Idea: ASI on DNA Research Showing Eurasian Imprints in Kerala". ThePrint/ANI. Hyderabad. 29 April 2023.
- ↑ "Muziris: Introduction". Kerala Tourism. Government of Kerala.
- ↑ "Exhibition on Kottappuram Fort Excavations". The Hindu. Kerala. 2016.