ഡോഗ്രി ഭാഷ
| ഡോഗ്രി | |||||
|---|---|---|---|---|---|
𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮 डोगरी • ڈوگری | |||||
| |||||
| ഉച്ചാരണം | [ɖoːɡ.ɾiː] | ||||
| ഉത്ഭവിച്ച ദേശം | |||||
| ഭൂപ്രദേശം |
| ||||
| സംസാരിക്കുന്ന നരവംശം | ഡോഗ്രക്കാർ | ||||
മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നവർ | ഇന്ത്യയിൽ 2.6 ദശലക്ഷം പേർ (2011)[3] | ||||
| ഔദ്യോഗിക സ്ഥിതി | |||||
ഔദ്യോഗിക പദവി |  ഇന്ത്യ
| ||||
| ഭാഷാ കോഡുകൾ | |||||
| ഐ.എസ്.ഒ. 639-2 | doi | ||||
| ഐ.എസ്.ഒ. 639-3 | doi – inclusive codeIndividual codes: dgo – യഥാർത്ഥ ഡോഗ്രിxnr – കാംഗ്രി | ||||
| ഗ്ലോട്ടോലോഗ് | indo1311[5] | ||||
 | |||||
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ ജമ്മു കശ്മീർ പ്രദേശത്തിലെ ഡുഗ്ഗർ മേഖലയിലെ ഡോഗ്ര ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന ഇന്തോ-യുറോപ്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ ഒരു ഭാഷയാണ് ഡോഗ്രി (ഡോഗ്ര അഖർ: 𑠖𑠵𑠌𑠤𑠮, ദേവനാഗരി: डोगरी, നസ്താലീഖ്: ڈوگری, ലത്തീൻ: Ḍōgrī, ഐ.പി.എ.: [ɖoːɡ.ɾiː]).[6]
ജമ്മു ഡിവിഷനിലുള്ള ഡുഗ്ഗർ മേഖലയിൽ പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്ന ഈ ഭാഷ, പശ്ചിമ പഹാരി വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളായ ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, പഞ്ചാബ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും, പാകിസ്താൻ ഭരണത്തിലുള്ള ആസാദ് കശ്മീർ, പാകിസ്താനിലെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെറിയ തോതിൽ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്.[7][8] ജമ്മു ഡിവിഷനിലെ കഠ്വ, ജമ്മു, സാംബ, ഉധംപൂർ എന്നീ ജില്ലകളിലും, റിയാസി ജില്ലയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിലുമാണ് (പ്രധാനമായും റിയാസി, കത്ര, പൗനി തഹ്സിൽ) നിലവിൽ ഡോഗ്രി സംസാരിക്കുന്നത്.[3]
ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, മറ്റ് പശ്ചിമ പഹാരി ഭാഷകളെയും പഞ്ചാബിയെയും പോലെ ഡോഗ്രിയും ഒരു നാദഭാഷയാണ്.[9] എൺപത് ശതമാനത്തിലധികം പദസമാനതകളുള്ള നിരവധി വകഭേദങ്ങൾ ഈ ഭാഷയ്ക്കുണ്ട്.[10]
2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ ഏകദേശം 26 ലക്ഷം ആളുകൾ ഡോഗ്രി ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്.[3] 2003 മുതൽ ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുടെ പട്ടികയിൽ ഡോഗ്രിയും ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നുകൂടിയാണിത്.
പദോൽപ്പത്തി
[തിരുത്തുക]'ഡുഗ്ഗർ' (ഡോഗ്രി) എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും നാല് വാദങ്ങളാണുള്ളത്:
- ദ്വിഗർത്ത വാദം: മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ സദസ്സിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, മാൻസർ, സുരിൻസർ എന്നീ രണ്ട് തടാകങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ദ്വിഗർത്ത' (രണ്ട് കുഴികൾ) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ എന്ന പേരുണ്ടായത്.[11]
- ഡൂംഗർ വാദം: ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ, 'കുന്നുകൾ' എന്നർത്ഥമുള്ള രാജസ്ഥാനി പദമായ ഡൂംഗർ എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഡുഗ്ഗർ ഉണ്ടായതെന്ന് വാദിച്ചു.[12] രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെ ഡുഗ്ഗർ എന്നും നിവാസികളെ ഡോഗ്രകൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതും, ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യങ്ങളും ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു (1982-ൽ ജയ്പൂരിൽ നടന്ന അഖിലേന്ത്യാ ഓറിയന്റൽ കോൺഫറൻസിന്റെ വിലയിരുത്തൽ).
- ദുർഗര വാദം: ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ചമ്പയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ചെപ്പേടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള "ദുർഗര" എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഡോഗ്ര എന്ന പദം ഉണ്ടായതെന്നാണ് മറ്റൊരു പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഈ ചെപ്പേട് ഇപ്പോൾ ഭൂരി സിംഗ് മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ അജയ്യമായത് എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ വാക്ക് ഡോഗ്രാ സമൂഹങ്ങളുടെ സൈനിക പാരമ്പര്യത്തെയും സ്വയംഭരണ സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.[13][14]
- ഡുഗ്ഗഢ് വാദം: ധരം ചന്ദ് പ്രശാന്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഡുഗ്ഗഢ് എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാകാം ഈ പേരുണ്ടായത്.[15]
ഭാഷാചരിത്രം
[തിരുത്തുക]ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന ഡോഗ്രി, പ്രധാനമായും ജമ്മു കശ്മീർ, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, പഞ്ചാബ് എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന "ഡുഗ്ഗർ" (𑠖𑠯𑠌𑠹𑠌𑠤𑠹) പ്രദേശത്താണ് രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1317-ൽ പ്രശസ്ത ഉർദു-പേർഷ്യൻ കവിയായിരുന്ന അമീർ ഖുസ്രോയുടെ രചനകളിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കവെ അദ്ദേഹം ഡോഗ്രിയെ ഡുഗെർ (𑠖𑠯𑠌𑠳𑠤𑠹) എന്ന് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: "സിന്ധി-ഒ-ലാഹോറി-ഒ-കാശ്മീരി-ഒ-ഡുഗെർ.".[16][17]
ഡോഗ്രിക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സമ്പന്നമായ വാമൊഴി പാരമ്പര്യമുണ്ട്. നാടോടിക്കഥകൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഭാഷ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവി ദത്തുവിനെപ്പോലുള്ളവരാണ് ഡോഗ്രിയിലെ ആദ്യകാല കവികളിൽ പ്രമുഖർ. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജമ്മുവിലെ ഡോഗ്രാ രാജാക്കന്മാരുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് മഹാരാജാ രൺബീർ സിംഗ്) ഭരണകാലത്ത് ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ നിരവധി സംസ്കൃത കൃതികൾ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
18-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവി ദത്തു ('ബാരാ മാസ', 'കമൽ നേത്ര' എന്നിവയുടെ രചയിതാവ്) മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ പ്രൊഫ. രാം നാഥ് ശാസ്ത്രി, പത്മ സച്ച്ദേവ് വരെയുള്ളവർ ഈ ഭാഷാസാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.[18] 1873-ൽ മഹാരാജാ രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ സംസ്കൃത ഗണിതശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ 'ലീലാവതി', ജ്യോത്ഷി ബിശ്വേശ്വർ ഡോഗ്രിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഭാഷാചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.[19][20] ജമ്മു കശ്മീർ സാംസ്കാരിക അക്കാദമി പുറത്തിറക്കുന്ന 'ശിരാസ ഡോഗ്രി' എന്ന മാസികയും, കരൺ സിംഗിന്റെ ഭജനകളും, പ്രശസ്ത ഗായിക മലിക പുഖ്രാജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ആലപിച്ച നാടൻപാട്ടുകളും ഈ പ്രദേശത്ത് ഇന്നും വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.[21]
സമീപകാല ചരിത്രം
[തിരുത്തുക]1969 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഡോഗ്രിയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ആധുനിക സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചു.[22] തുടർന്ന് 2003 ഡിസംബർ 22-ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഈ ഭാഷയെ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി ദേശീയ പദവി നൽകി.[23] റേഡിയോ കാശ്മീർ, ജമ്മു ദൂരദർശൻ എന്നിവയിലൂടെ ഡോഗ്രി പരിപാടികൾ പതിവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2005-ൽ മൈസൂരിലെ സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലാംഗ്വേജസ് (CIIL) പ്രമുഖ എഴുത്തുകാരുടെ നൂറിലധികം ഡോഗ്രി കൃതികൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് ഓൺലൈനായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.[24]
ഔദ്യോഗിക പദവി
[തിരുത്തുക]ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. 2003 ഡിസംബറിലെ 92-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഭാഷയ്ക്ക് ഈ പദവി ലഭിച്ചത്. 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ ജമ്മു കശ്മീർ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമപ്രകാരം, ഹിന്ദി, ഉറുദു, ഇംഗ്ലീഷ്, കാശ്മീരി എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ അഞ്ച് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഡോഗ്രിയും മാറി.[25]
ശബ്ദശാസ്ത്രം
[തിരുത്തുക]പഞ്ചാബി ഭാഷയെപ്പോലെ സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർത്ഥവ്യത്യാസം വരുത്തുന്ന അപൂർവ്വം ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഡോഗ്രി. മറ്റ് ഉത്തര-ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചരിത്രപരമായ ഘോഷ-മഹാപ്രാണ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പകരം സ്വരഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഡോഗ്രി ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത.[26]
സ്വരങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]| മുൻ സ്വരം | മദ്ധ്യ സ്വരം | പിൻ സ്വരം | |
|---|---|---|---|
| സംവൃതസ്വരം | iː · ഈ (𑠃) · (ई) |
uː · ഊ (𑠅) · (ऊ) | |
| അർദ്ധ-മധ്യസ്വരം | ɪ · ഇ (𑠂) · (इ) |
ʊ · ഉ (𑠄) · (उ) | |
| അർദ്ധസംവൃത സ്വരം | eː · ഏ (𑠆) · (ए) |
ə · അ (𑠀) · (अ) |
oː · ഓ (𑠈) · (ओ) |
| അർദ്ധവിവൃത സ്വരം | ɛː · ഐ (𑠇) · (ऐ) |
ɔː · ഔ (𑠉) · (औ) | |
| വിവൃതസ്വരം | aː · ആ (𑠁) · (आ) | ||
- /ã ĩ ũ ẽ ɛ̃ õ ɔ̃/ എന്നിങ്ങനെ സ്വരങ്ങൾക്ക് അനുനാസിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്.[27]
- പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുന്ന /n/-ന് മുൻപുള്ള സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയായി അനുനാസികമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.
- /a/ എന്ന സ്വരത്തിന് മുൻപായി വരുമ്പോൾ /ʊ/-ന് [ʊᵛ] എന്നൊരു ഉച്ചാരണഭേദം സംഭവിക്കാം.
- പദാന്ത്യത്തിൽ വരുന്ന /aː/ ഒരു പിൻ സ്വരമായോ ([ɑː]), മധ്യ സ്വരമായോ ([äː]) ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.[28]
വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]| ഉച്ചാരണസ്ഥാനം → | ഓഷ്ഠ്യം | ദന്ത്യം/ വർത്സ്യം |
മൂർദ്ധന്യം | താലവ്യം | മൃദുതാലവ്യം | കാകില്യം | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| അനുനാസികം | m · മ (𑠢) · (म) |
n · ന (𑠝) · (न) |
ɳ · ണ (𑠘) · (ण) |
ɲ · ഞ (𑠓) · (ञ) |
ŋ · ങ (𑠎) · (ङ) |
||
| സ്പർശം/ ഘർഷം |
അഘോഷം | p · പ (𑠞) · (प) |
t̪ · ത (𑠙) · (त) |
ʈ · ട (𑠔) · (ट) |
t͡ʃ · ച (𑠏) · (च) |
k · ക (𑠊) · (क) |
|
| മഹാപ്രാണം | pʰ · ഫ (𑠟) · (फ) |
t̪ʰ · ഥ (𑠚) · (थ) |
ʈʰ · ഠ (𑠕) · (ठ) |
t͡ʃʰ · ഛ (𑠐) · (छ) |
kʰ · ഖ (𑠋) · (ख) |
||
| സഘോഷം | b · ബ (𑠠) · (ब) |
d̪ · ദ (𑠛) · (द) |
ɖ · ഡ (𑠖) · (ड) |
d͡ʒ · ജ (𑠑) · (ज) |
ɡ · ഗ (𑠌) · (ग) |
||
| ഊഷ്മാവ് | അഘോഷം | (f) · ഫ (𑠟𑠺) · (फ़) |
s · സ (𑠩) · (स) |
ʃ · ശ (𑠧) · (श) |
(x) · ഖ (𑠋𑠺) · (ख़) |
||
| സഘോഷം | (z) · സ (𑠑𑠺) · (ज़) |
(ɣ) · ഗ (𑠌𑠺) · (ग़) |
ɦ · ഹ (𑠪) · (ह) | ||||
| ലുണ്ഠിതം | ɾ · ര (𑠤) · (र) |
ɽ · റ (𑠫) · (ड़) |
|||||
| അന്തഃസ്ഥം | ʋ · വ (𑠦) · (व) |
l · ല (𑠥) · (ल) |
j · യ (𑠣) · (य) |
||||
- /ɾ ɳ ɽ ʃ/ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കും ദ്വിത്വം സംഭവിക്കാറുണ്ട്.
- മൂർദ്ധന്യ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (/ɽ ɳ/) പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുന്നത് അപൂർവ്വമാണ്.
- പേർഷ്യൻ-അറബിക് കടംകൊണ്ട പദങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് /f z x ɣ/ എന്നീ ശബ്ദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. /pʰ/-ന്റെ ഒരു വകഭേദമായും /f/ ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.
- ചില സംസാരഭാഷകളിൽ /ɾ/, [r] ആയി ഉച്ചരിക്കാറുണ്ട്.
- ചില പദങ്ങളിൽ /s/ ദുർബലമാവുകയോ, പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട് അതിനുപകരം [h] എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്.
- ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ താലവ്യ ഘർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോഴാണ് സാധാരണയായി [ɲ] എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്.
- ദന്ത്യ അനുനാസികങ്ങൾ കണ്ഠ്യ സ്പർശങ്ങൾക്ക് മുൻപായി വരുമ്പോൾ [ŋ] എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാകുന്നു.[28]
സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതുമ്പോഴുള്ള സ്വരഭേദ നിയമങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
- പഞ്ചാബിയെപ്പോലെ ഡോഗ്രിയിലും, ഘ (gʱə) · झ (d͡ʒʱə) · ढ (ɖʱə) · ध (d̪ʱə) · भ (bʱə) · ढ़ (ɽʱə)എന്നീ അക്ഷരങ്ങൾ സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇവ വരുമ്പോൾ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമായിരിക്കും;ഉദാ:- घ (kə̂)പദമദ്ധ്യത്തിലോ അവസാനത്തിലോ വരുമ്പോൾ തൊട്ടുമുൻപുള്ള സ്വരത്തിന് താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം ലഭിക്കുന്നു;ഉദാ:- अघ (ə̌ɡ). ഉദാഹരണങ്ങൾ: घड़ी (kə̂ɽiː)- ഘടികാരം, बध (bə̌d̪).
- പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഡോഗ്രിയിൽ ह (ɦə) എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിക്കാറില്ല; ഇതിന് എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദമാണുള്ളത്. ഉദാ:- हत्थ (ə̂t̪ːʰə)- കൈ.
- പദമദ്ധ്യത്തിൽ ദീർഘസ്വരങ്ങൾക്ക് ശേഷം (ആ, ഈ, ഊ, ഏ, ഐ, ഓ, ഔ) താഴ്ന്ന-ഉയരുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാൻ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള 'ह्' ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഉദാ:- साह्ब (sǎːb)- സാഹിബ്.ഹ്രസ്വസ്വരങ്ങൾക്ക് (അ, ഇ, ഉ) ശേഷമാണെങ്കിൽ ഒരു അപ്പോസ്ട്രോഫി (ʼ) ഉപയോഗിക്കുന്നു.ഉദാ:- लʼत्त (lə̌tː)- കാൽ.
- ഹ്രസ്വസ്വരത്തിനും ദീർഘസ്വരത്തിനും ഇടയിൽ ഉയർന്ന-താഴുന്ന സ്വരഭേദം സൂചിപ്പിക്കാനും മേൽപ്പറഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം.
ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:
| ഡോഗ്ര അഖർ | ദേവനാഗരി | നസ്താലീഖ് | ഐ.പി.എ. | സ്വരഭേദം | മലയാളം അർത്ഥം |
|---|---|---|---|---|---|
| 𑠌𑠥𑠹𑠥 | गल्ल | گلّ | [gəl.lə] | തുല്യം | കാര്യം / സംസാരം |
| 𑠌ʼ𑠥𑠹𑠥 | गʼल्ल | گʼلّ | [gə́l.lə] | ഉയരുന്നത് | കവിൾ |
| 𑠊𑠤 | कर | کر | [kəɾ] | തുല്യം | ചെയ്യുക |
| 𑠍𑠤 | घर | گھر | [kə̀ɾ] | താഴുന്നത് | വീട് |
ലിപി
[തിരുത്തുക]
താക്രി ലിപിയുടെ വകഭേദമായ പഴയ ഡോഗ്ര അഖർ ലിപിയിലാണ് ഡോഗ്രി ഭാഷ ആദ്യം എഴുതിയിരുന്നത്.[29] ജമ്മു കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവായിരുന്ന രൺബീർ സിങ്ങിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ ലിപി പരിഷ്കരിക്കുകയും അതിനെ 'നാമേ ഡോഗ്ര അഖർ' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.[30] പുതിയ ലിപിയിൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എഴുതിയിരുന്നെങ്കിലും, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ല. നിലവിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഡോഗ്രി എഴുതാൻ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ദേവനാഗരി ലിപിയാണ്. ഡോഗ്രി സാഹിത്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും ദേവനാഗരിയിലാണ്.
സ്വരങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]ഡോഗ്ര ലിപിയിൽ പത്ത് സ്വതന്ത്ര സ്വരാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്. പദങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വരുമ്പോഴോ, മറ്റ് അക്ഷരങ്ങളുമായി ചേരാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിൽക്കുമ്പോഴോ ആണ് ഇവ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.[29]
अ 𑠀 അ ഐ.പി.എ: /ə/ |
आ 𑠁 ആ ഐ.പി.എ: /aː/ |
इ 𑠂 ഇ ഐ.പി.എ: /i/ |
ई 𑠃 ഈ ഐ.പി.എ: /iː/ |
उ 𑠄 ഉ ഐ.പി.എ: /u/ |
ऊ 𑠅 ഊ ഐ.പി.എ: /uː/ |
ए 𑠆 ഏ ഐ.പി.എ: /eː/ |
ऐ 𑠇 ഐ ഐ.പി.എ: /ɛː/ |
ओ 𑠈 ഓ ഐ.പി.എ: /oː/ |
औ 𑠉 ഔ ഐ.പി.എ: /ɔː/ |
വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളിലെ സ്വതവേയുള്ള സ്വരത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ ആശ്രിത സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ (മാത്രകൾ) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ നാസികാധ്വനികളെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള അനുസ്വാരം, വിസർഗ്ഗം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഈ ലിപിയിലുണ്ട്.[29]
𑠁 𑠬 ാ ഐ.പി.എ: /aː/ |
𑠂 𑠭 ി ഐ.പി.എ: /i/ |
𑠃 𑠮 ീ ഐ.പി.എ: /iː/ |
𑠄 𑠯 ു ഐ.പി.എ: /u/ |
𑠅 𑠰 ൂ ഐ.പി.എ: /uː/ |
𑠤 𑠱 ൃ ഐ.പി.എ: /ri/ |
𑠆 𑠳 േ ഐ.പി.എ: /eː/ |
𑠇 𑠴 ൈ ഐ.പി.എ: /ɛː/ |
𑠈 𑠵 ോ ഐ.പി.എ: /oː/ |
𑠉 𑠶 ൌ ഐ.പി.എ: /ɔː/ |
ं 𑠷 ം |
ः 𑠸 ഃ |
् 𑠹 ് |
വ്യഞ്ജനങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]ഡോഗ്ര അക്ഷരമാലയിൽ ആകെ 28 വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്; ഇവയോരോന്നിനും സ്വതവേ 'അ' (/ə/) എന്ന അടിസ്ഥാന സ്വരശബ്ദം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വ്യഞ്ജനങ്ങളിലെ ഈ സ്വരം ഒഴിവാക്കി ശുദ്ധമായ വ്യഞ്ജനശബ്ദം മാത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി വിരാമ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കുന്നു.[29]
क 𑠊 ക ഐ.പി.എ: /kə/ |
ख 𑠋 ഖ ഐ.പി.എ: /kʰə/ |
ग 𑠌 ഗ ഐ.പി.എ: /gə/ |
घ 𑠍 ഘ ഐ.പി.എ: /gʱə/ |
ङ 𑠎 ങ ഐ.പി.എ: /ŋə/ |
च 𑠏 ച ഐ.പി.എ: /t͡ʃə/ |
छ 𑠐 ഛ ഐ.പി.എ: /t͡ʃʰə/ |
ज 𑠑 ജ ഐ.പി.എ: /d͡ʒə/ |
झ 𑠒 ഝ ഐ.പി.എ: /d͡ʒʱə/ |
ञ 𑠓 ഞ ഐ.പി.എ: /ɲə/ |
ट 𑠔 ട ഐ.പി.എ: /ʈə/ |
ठ 𑠕 ഠ ഐ.പി.എ: /ʈʰə/ |
ड 𑠖 ഡ ഐ.പി.എ: /ɖə/ |
ढ 𑠗 ഢ ഐ.പി.എ: /ɖʱə/ |
ण 𑠘 ണ ഐ.പി.എ: /ɳə/ |
त 𑠙 ത ഐ.പി.എ: /t̪ə/ |
थ 𑠚 ഥ ഐ.പി.എ: /t̪ʰə/ |
द 𑠛 ദ ഐ.പി.എ: /d̪ə/ |
ध 𑠜 ധ ഐ.പി.എ: /d̪ʱə/ |
न 𑠝 ന ഐ.പി.എ: /nə/ |
प 𑠞 പ ഐ.പി.എ: /pə/ |
फ 𑠟 ഫ ഐ.പി.എ: /pʰə/ |
ब 𑠠 ബ ഐ.പി.എ: /bə/ |
भ 𑠡 ഭ ഐ.പി.എ: /bʱə/ |
म 𑠢 മ ഐ.പി.എ: /mə/ |
य 𑠣 യ ഐ.പി.എ: /jə/ |
र 𑠤 ര ഐ.പി.എ: /ɾə/ |
ल 𑠥 ല ഐ.പി.എ: /lə/ |
व 𑠦 വ ഐ.പി.എ: /ʋə/ |
|
श 𑠧 ശ ഐ.പി.എ: /ʃə/ |
ष 𑠨 ഷ ഐ.പി.എ: /ʂə/ |
स 𑠩 സ ഐ.പി.എ: /sə/ |
ह 𑠪 ഹ ഐ.പി.എ: /ɦə/ |
ड़ 𑠫 റ ഐ.പി.എ: /ɽə/ |
ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.
ഡോഗ്രി പേർഷ്യൻ-അറബിൿ ലിപിയിൽ
[തിരുത്തുക]മലയാളം പരിഭാഷ
[തിരുത്തുക]ചില സാധാരണ പദങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]| ഡോഗ്ര അഖർ | ദേവനാഗരി | പേർഷ്യൻ-അറബിൿ | ഐ.പി.എ. | മലയാള അർത്ഥം |
|---|---|---|---|---|
| 𑠪𑠬𑠷 | हां | ہاں | [ã̀ː] | അതെ |
| 𑠝𑠳𑠃𑠷 | नेईं | نیئِیں | [neː.ĩː] | ഇല്ല |
| 𑠪𑠭𑠤𑠋 | हिरख | ہِرکھ | [ɪ̀ɾkʰ] | സ്നേഹം |
| 𑠊𑠝𑠹𑠝𑠴 | कन्नै | کنَّے | [kən.nɛː] | കൂടെ / ഒപ്പം |
| 𑠊𑠳𑠪𑠹 | केह् | کیہ | [kéː] | എന്ത് |
| 𑠊𑠮 | की | کی | [kiː] | എന്തുകൊണ്ട് |
| 𑠌𑠬𑠩 | गास | گاس | [gaːs] | ആകാശം |
| 𑠠'𑠤𑠬 | ब'रा | ب'را | [bə́.ɾaː] | വർഷം |
കുറിപ്പുകൾ
[തിരുത്തുക]അവലംബം
[തിരുത്തുക]- ↑ "Dogri". Ethnologue (in ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 2022-07-15.
- ↑ "Dogri". Ethnologue (in ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 2022-07-15.
- 1 2 3 Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. "C-16: Population by mother tongue, India – 2011". Retrieved 16 November 2022.
- ↑ "The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020". prsindia. 23 September 2020. Retrieved 23 September 2020.
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). http://glottolog.org/resource/languoid/id/indo1311. Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
{{cite book}}:|chapter-url=missing title (help) - ↑ Masica, Colin P. (1993). The Indo-Aryan Languages. Cambridge University Press. p. 427. ISBN 978-0-521-29944-2.
- ↑ "Dogri". Ethnologue (in ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 2022-07-15.
- ↑ Cultural Forum. India (Republic) Ministry of Scientific Research and Cultural Affairs. 1970. p. 24.
- ↑ Ghai, Ved Kumari (1991). Studies in Phonetics and Phonology: With Special Reference to Dogri. Ariana Publishing House. ISBN 978-81-85347-20-2.
- ↑ Brightbill, Jeremy D.; Turner, Scott B. (2007). "A Sociolinguistic Survey of the Dogri Language, Jammu and Kashmir" (PDF). SIL International. Retrieved 11 March 2016.
- ↑ Pathik, Jyoteeshwar (1980). Cultural Heritage of the Dogras. Light & Life Publishers.
- ↑ Bahri, Ujjal Singh (2001). Dogri: Phonology and Grammatical Sketch. Bahri Publications.
- ↑ Vogel, J. Ph. (1911). Antiquities of Chamba State (PDF). Archaeological Survey of India.
- ↑ Handa, O. C. (2001). Buddhist Western Himalaya: A politico-religious history. Indus Publishing. ISBN 9788173871245.
- ↑ Prashant, Dharam Chand (April–May 1991). "Duggar Shabad di Vayakha". Shiraza Dogri.
- ↑ Shastri, Ram Nath (1981). Dogri Prose Writing before Independence (Translated). Dogri Research Centre, Jammu University.
- ↑ Datta, Amaresh (1987). Encyclopaedia of Indian Literature. Sahitya Akademi. ISBN 9780836422832.
- ↑ Jerath, Ashok (1988). Dogra Legends of Art & Culture. Indus Publishing. p. 236. ISBN 978-81-7387-082-8.
- ↑ Bhāskarācārya (1873). Līlāvatī (Dogri translation). Jammu: Vidya Vilas.
- ↑ Sharma, B. P. Century-Old Printed Dogri Literature. Jammu & Kashmir State Research Biannual.
- ↑ Joseph, Suad; Najmabadi, Afsaneh (2003). Encyclopedia of Women & Islamic Cultures. Leiden: Brill. p. 75. ISBN 978-90-04-12821-7.
- ↑ Rao, S. (2004). Five Decades; the National Academy of Letters, India: a Short History of Sahitya Akademi. Sahitya Akademi. ISBN 9788126020607.
- ↑ "Lok Sabha passes bill recognising Dogri, 3 other languages". Daily Excelsior. Jammu and Kashmir. 2003-12-23.
- ↑ "Finally, a boost: Dogri literature now a click away". Indian Express. 19 May 2005.
- ↑ "Languages with legal status in India", Wikipedia (in ഇംഗ്ലീഷ്), 2025-03-20, retrieved 2025-04-08
- ↑ Bahri, Ujjal Singh (2001). Dogri: Phonology and Grammatical Sketch. Series in Indian Languages and Linguistics, 24: New Delhi: Bahri Publications.
{{cite book}}: CS1 maint: location (link) CS1 maint: publisher location (link) - ↑ "Dogri". lisindia.ciil.org. Archived from the original on 2023-03-26. Retrieved 2021-12-09.
- 1 2 Bahri, Ujjal Singh (2001). Dogri: Phonology and Grammatical Sketch. Series in Indian Languages and Linguistics, 24: New Delhi: Bahri Publications.
{{cite book}}: CS1 maint: location (link) CS1 maint: publisher location (link) - 1 2 3 4 Pandey, Anshuman (2015-11-04). "Proposal to encode the Dogra script in Unicode (Document L2/15-234R)" (PDF). Unicode Consortium.
- ↑ "NammeDograAkkhar" (PDF).
ഗ്രന്ഥസൂചി
[തിരുത്തുക]- Gopal Haldar (2000). Languages of India. New Delhi: National Book Trust
പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ
[തിരുത്തുക]
വിക്കിവൊയേജിൽ നിന്നുള്ള Dogri യാത്രാ സഹായി
- The Dogri Language, article by Ved Kumari Ghai
- Dailyexcelsior.com, "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language.
- Modifications to Devanagri to represent Dogri tones
- Pahari.org, Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association)
- Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)
 ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ |
| ഫെഡറൽതല ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ |
| ഇംഗ്ലീഷ് • ഹിന്ദി |
| സംസ്ഥാനതല ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ |
| ആസ്സാമീസ് • ബംഗാളി • ബോഡോ • ദോഗ്രി •ഗോണ്ടി • ഗുജറാത്തി• ഹിന്ദി • കന്നഡ • കശ്മീരി • കൊങ്കണി • മലയാളം • മൈഥിലി • മണിപ്പൂരി • മറാഠി• നേപ്പാളി • ഒറിയ • പഞ്ചാബി • സംസ്കൃതം • സന്താലി • സിന്ധി • തമിഴ് • തെലുങ്ക് • ഉർദു • |
| ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ |
| ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| അനൌദ്യോഗിക ഭാഷകൾ |
| ||||||||||
- Articles containing Dogri (individual language)-language text
- Pages with Dogri (individual language) IPA
- Languages without family color codes
- Articles with unnamed Glottolog code
- Ill-formatted infobox-language images
- ISO language articles citing sources other than Ethnologue
- CS1 maint: publisher location
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ
- ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ
- ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ