നേന്ത്രക്കായ ഉപ്പേരി
 | |
| Type | Crisps |
|---|---|
| Course | Deep-fried snack, side dish |
| Serving temperature | Room temperature |
 Banana chips from the Philippines | |
| Nutritional value per 100g | |
|---|---|
| Energy | 2,170 kJ (520 kcal) |
58.40g | |
| Sugars | 35.34g |
| Dietary fiber | 7.7g |
33.60g | |
| Saturated | 28.970g |
| Monounsaturated | 1.950g |
| Polyunsaturated | 0.630g |
2.30g | |
| Vitamins | Quantity %DV† |
| Vitamin A equiv. | 1% 4 μg |
| Vitamin A | 83 IU |
| Thiamine (B1) | 7% 0.085 mg |
| Riboflavin (B2) | 1% 0.017 mg |
| Niacin (B3) | 5% 0.710 mg |
| Vitamin B6 | 20% 0.260 mg |
| Folate (B9) | 4% 14 μg |
| Vitamin C | 8% 6.3 mg |
| Vitamin E | 2% 0.24 mg |
| Vitamin K | 1% 1.3 μg |
| Minerals | Quantity %DV† |
| Calcium | 2% 18 mg |
| Copper | 10% 0.205 mg |
| Iron | 10% 1.25 mg |
| Magnesium | 21% 76 mg |
| Phosphorus | 8% 56 mg |
| Potassium | 11% 536 mg |
| Sodium | 0% 6 mg |
| Zinc | 8% 0.75 mg |
| Other constituents | Quantity |
| Water | 4.3 g |
| |
| †Percentages are roughly approximated using US recommendations for adults. Source: USDA Nutrient Database | |
വാഴപ്പഴം നേർത്ത കഷണങ്ങളാക്കി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ ഉണക്കിയോ തയ്യാറാക്കുന്ന, ക്രിസ്പിയും രുചികരവുമായ ഒരു ലഘുഭക്ഷണമാണ് നേന്ത്രക്കായ ഉപ്പേരി അഥവാ വാഴപ്പഴ ചിപ്സ്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട പലഹാരമാണ് നേന്ത്രക്കായ ഉപ്പേരി. ചായസമയത്തെ ഭക്ഷണമായും, ഊണിനോടൊപ്പവും ഉപ്പേരി വിളമ്പാറുണ്ട്. സദ്യക്ക് ഒഴിച്ചു കൂട്ടാനാവാത്ത ഒരു വിഭവവുമാണിത്. മൂത്ത നേന്ത്രക്കായയിൽ നിന്നാണ് ഉപ്പേരി ഉണ്ടാക്കുന്നത്. സബ, നേന്ത്രൻ തുടങ്ങിയ പാചക വാഴപ്പഴ ഇനങ്ങളും പ്ലാന്റെയിനുകളും ഇതിനായി അനുയോജ്യമാണ്. വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് മധുരമുള്ളതോ ഉപ്പും എരിവും കലർന്നതോ ആയിരിക്കും. തയ്യാറാക്കുന്ന രീതിയനുസരിച്ച് ഇതിൽ പഞ്ചസാര, തേൻ, ഉപ്പ്, ശർക്കര, വിവിധ മസാലകൾ തുടങ്ങിയവ ചേർക്കാറുണ്ട്.[1][2]
കേരളത്തിലെ പല ദേശങ്ങളിലും പല വിളിപ്പേരുകളിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ വാഴക്ക വറുത്തത [3]എന്നും ചിലയിടത് ചിപ്സ്[4] എന്ന് മാത്രവും വിളിക്കപ്പെടുന്നു, ചിലയിടത്ത് വാഴക്കായ വറ്റൽ എന്നും വിളിപ്പേരുണ്ട്.
സംസ്കരിച്ച വാഴപ്പഴ ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ വ്യാപകമായി വ്യാപാരം നടക്കുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നമാണ് വാഴപ്പഴ ചിപ്സ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് കയറ്റുമതിക്കാരാണ് ഫിലിപ്പീൻസ്. ഇന്ത്യ, തായ്ലൻഡ്, ഇന്തോനേഷ്യ, മലേഷ്യ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലും വാഴപ്പഴ ചിപ്സിന് വിപണിയുണ്ട്.[5][6][7]
തയ്യാറാക്കുന്ന വിധം
[തിരുത്തുക]പാകമായ നേന്ത്രക്കായയുടെ തൊണ്ടു കീറി മാറ്റി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി കലർത്തിയ വെള്ളത്തിൽ ഇട്ടു വക്കുന്നു. ഉപ്പേരിക്ക് മഞ്ഞ നിറം കിട്ടുന്നതിനും കായയുടെ പശ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനുമാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നേർത്ത രീതിയിൽ കഷണങ്ങളായി വട്ടത്തിൽ അരിഞ്ഞ് വെളിച്ചെണ്ണയിൽ വറുത്താണ് ഉപ്പേരി തയ്യാറാക്കുന്നത്. വറുത്ത് കോരിയെടുക്കുന്നതിനു മുൻപ് ഉപ്പുവെള്ളം തളിക്കുന്നു.
വറുത്ത വാഴപ്പഴ ചിപ്സ്
[തിരുത്തുക]പൂർണ്ണമായി പഴുക്കാത്ത വാഴപ്പഴം നേർത്ത കഷണങ്ങളാക്കി എണ്ണയിൽ ആഴത്തിൽ വറുത്താണ് സാധാരണയായി വറുത്ത വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. സൺഫ്ലവർ ഓയിൽ, വെളിച്ചെണ്ണ തുടങ്ങിയ ഭക്ഷ്യഎണ്ണകൾ ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കാം. വറുത്തതിനുശേഷം ചിപ്സിൽ ജലാംശം വളരെ കുറവായതിനാൽ അവ വരണ്ടതും നല്ല ക്രിസ്പിയുമായിരിക്കും. രുചിക്കനുസരിച്ച് ഉപ്പ്, മസാലകൾ, പഞ്ചസാര, ശർക്കര തുടങ്ങിയവ ചേർക്കാം. ചില ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ വാഴപ്പഴത്തിന്റെ പ്രത്യേക സുഗന്ധവും രുചിയും നൽകുന്നതിനായി ഫ്ലേവറിംഗുകൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. പൂർണ്ണമായി പഴുത്ത മധുരവാഴപ്പഴം വറുത്താൽ ചിപ്സിന് ആവശ്യമായ ക്രിസ്പി സ്വഭാവം ലഭിക്കാതെ മൃദുവും ഈർപ്പമുള്ളതുമായി മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ ഉണങ്ങിയതും ക്രിസ്പിയുമായ ചിപ്സ് തയ്യാറാക്കാൻ സാധാരണയായി പഴുക്കാത്ത വാഴപ്പഴമാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.
ഉണക്കിയ വാഴപ്പഴ ചിപ്സ്
[തിരുത്തുക]എണ്ണയിൽ വറുക്കാതെ ഭക്ഷ്യ നിർജലീകരണ രീതിയിലൂടെയും വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് തയ്യാറാക്കാം. ഈ രീതിയിൽ തയ്യാറാക്കുന്ന വാഴപ്പഴ കഷണങ്ങൾക്ക് വറുത്ത ചിപ്സിന്റെ കടുംമഞ്ഞ നിറവും ക്രിസ്പി സ്വഭാവവും ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. പകരം അവ തവിട്ടുനിറമുള്ളതും മൃദുവായി ചവയ്ക്കാവുന്നതുമായിരിക്കും. നിർജലീകരിച്ച വാഴപ്പഴത്തിന് സ്വാഭാവികമായ മധുരവും കൂടുതൽ തീവ്രമായ വാഴപ്പഴത്തിന്റെ രുചിയും ഉണ്ടായിരിക്കും. അതിനാൽ പൂർണ്ണമായി പഴുത്ത വാഴപ്പഴമാണ് ഈ രീതിയിൽ ഉണക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യം. വാഴപ്പഴ കഷണങ്ങൾ ഓവനിൽ ചുട്ടും ഉണക്കിയെടുക്കാം. എന്നാൽ ഈ രീതിയിൽ തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ മറ്റ് രീതികളിൽ ലഭിക്കുന്ന അതേ തീവ്രമായ വാഴപ്പഴ രുചി എല്ലായ്പ്പോഴും ലഭിക്കണമെന്നില്ല.
പോഷകമൂല്യം
[തിരുത്തുക]ഉണക്കിയ വാഴപ്പഴ ചിപ്സിൽ ഏകദേശം 4 ശതമാനം ജലം, 58 ശതമാനം കാർബോഹൈഡ്രേറ്റ്, 34 ശതമാനം കൊഴുപ്പ്, 2 ശതമാനം പ്രോട്ടീൻ എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. 100 ഗ്രാം ഉണക്കിയ വാഴപ്പഴ ചിപ്സിൽ ഏകദേശം 520 കിലോകലോറി ഊർജം ലഭിക്കുന്നു. മഗ്നീഷ്യം, വിറ്റാമിൻ B6 എന്നിവയുടെ നല്ല ഉറവിടമാണിത്. കൂടാതെ ഇരുമ്പ്, ചെമ്പ്, പൊട്ടാസ്യം തുടങ്ങിയ ധാതുക്കളും മിതമായ അളവിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് സൂക്ഷ്മപോഷകങ്ങളുടെ അളവ് താരതമ്യേന കുറവാണ്.
വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ ഉപയോഗങ്ങളും വകഭേദങ്ങളും
[തിരുത്തുക]ഫിലിപ്പീൻസ്
[തിരുത്തുക]ലോകത്തിലെ വാഴപ്പഴ ചിപ്സിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കയറ്റുമതിക്കാരാണ് ഫിലിപ്പീൻസ്. അമേരിക്ക, കാനഡ, യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ രാജ്യങ്ങൾ, ജപ്പാൻ, ഓസ്ട്രേലിയ, ദക്ഷിണ കൊറിയ, ചൈന, റഷ്യ തുടങ്ങി 30-ലധികം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് ഫിലിപ്പീൻസ് വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നു.[6][5][2] ഫിലിപ്പീൻസിൽ വാഴപ്പഴ ചിപ്സിന് നിരവധി പരമ്പരാഗതവും ആധുനികവുമായ വകഭേദങ്ങളുണ്ട്. പിനാസുഗ്ബോ (Pinasugbo) പോലുള്ള പരമ്പരാഗത വിഭവങ്ങൾക്കൊപ്പം ചീസ് പൊടി ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന ആധുനിക ചിപ്സും അവിടെ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ഫിലിപ്പീൻസിൽ പ്രധാനമായും സബ അല്ലെങ്കിൽ കാർഡാവ ഇനത്തിലുള്ള വാഴപ്പഴമാണ് ചിപ്സ് നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. വലുപ്പം കൂടുതലായതിനാൽ വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ചിപ്സ് നിർമ്മാണത്തിന് കാർഡാവ ഇനത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
വീട്ടിൽ തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ പുതുതായി അരിഞ്ഞ വാഴപ്പഴ കഷണങ്ങൾ നേരിട്ട് എണ്ണയിൽ വറുത്താണ് ചിപ്സ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. എന്നാൽ കയറ്റുമതിക്കായി വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന ചിപ്സിൽ ആദ്യം ഓസ്മോട്ടിക് നിർജലീകരണം (osmotic dehydration) നടത്തുകയും തുടർന്ന് ഏകദേശം 191°C താപനിലയിലുള്ള വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ഒരു മിനിറ്റോളം ആഴത്തിൽ വറുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രീതിയിൽ ഇളം നിറമുള്ള, പ്രത്യേക സ്വഭാവമുള്ള ചിപ്സ് ലഭിക്കുന്നു.[2][8][9]
ഇന്ത്യ
[തിരുത്തുക]കേരളത്തിന്റെ തനതായ ഭക്ഷണസംസ്കാരത്തിൽ വാഴപ്പഴ ചിപ്സിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. ഇവിടെ വറുത്ത നേന്ത്രക്കായ ചിപ്സിനെ നേന്ത്രക്കായ ഉപ്പേരി, വാഴയ്ക്ക ഉപ്പേരി അല്ലെങ്കിൽ സാധാരണയായി ഉപ്പേരി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി ഇവ വെളിച്ചെണ്ണയിൽ വറുത്താണ് തയ്യാറാക്കുന്നത്.[10] പച്ചയായതും പഴുത്തതുമായ വാഴക്കായകൾ ഉപയോഗിച്ച് വിവിധ തരത്തിലുള്ള ചിപ്സ് തയ്യാറാക്കാം. ഉപ്പും മസാലകളും ചേർത്ത് എരിവുള്ള ചിപ്സും ശർക്കര ഉപയോഗിച്ച് മധുരമുള്ള ചിപ്സും ഉണ്ടാക്കുന്നു. സാധാരണ വാഴക്കായ വറുത്തതിനെ പച്ചക്കായ വറുത്തത് എന്നും വാഴക്കായ ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന ചിപ്സിനെ കായ ഉപ്പേരി എന്നും വിളിക്കുന്നു. ശർക്കര ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന മധുരമുള്ള വിഭവം ശർക്കര ഉപ്പേരി അല്ലെങ്കിൽ ശർക്കര വരട്ടി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ശർക്കര വരട്ടിക്ക് സാധാരണ ഉപ്പേരിയേക്കാൾ വില കൂടുതലാണ്. കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത സദ്യയിലെ പ്രധാന വിഭവങ്ങളിലൊന്നാണ് ശർക്കര വരട്ടി. വിവാഹങ്ങൾ, ഓണം തുടങ്ങിയ ആഘോഷവേളകളിൽ വിളമ്പുന്ന സദ്യയിലും ഇത് പ്രത്യേക സ്ഥാനമർഹിക്കുന്നു.
ഇന്തോനേഷ്യ
[തിരുത്തുക]
വാഴപ്പഴം തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ പണ്ടുമുതലേ വ്യാപകമായി കൃഷി ചെയ്തുവരുന്ന സസ്യമാണ്. ഇന്തോനേഷ്യൻ ഭക്ഷണസംസ്കാരത്തിലും വാഴപ്പഴത്തിന് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. ഇന്തോനേഷ്യയിൽ വാഴപ്പഴ ചിപ്സിനെ ക്രിപിക് പിസാങ് (Kripik pisang) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. പരമ്പരാഗതമായ ക്രിസ്പി ലഘുഭക്ഷണമായ ക്രിപിക് വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒന്നാണിത്. ജാവ, സുമാത്ര തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ ക്രിപിക് പിസാങ് വളരെ ജനപ്രിയമാണ്. നോർത്ത് മലുക്കു പ്രദേശത്ത് പിസാങ് മുലു ബെബെക് (pisang mulu bebek) ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന, താറാവിന്റെ കൊക്കിനോട് സാമ്യമുള്ള ആകൃതിയിലുള്ള വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ഇത് സാംബൽ, വറുത്ത നിലക്കടല, വറുത്ത ആഞ്ചോവി എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം വിളമ്പാറുണ്ട്.[11]
ലാംപുങ് പ്രദേശത്ത് വാഴപ്പഴ ചിപ്സിൽ ചോക്ലേറ്റ് പൊടി ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന ക്രിപിക് പിസാങ് ചോക്ലേറ്റ് എന്ന വകഭേദവും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.[12] ഇന്തോനേഷ്യയിൽ സാധാരണയായി പച്ചയും പഴുക്കാത്തതുമായ വാഴപ്പഴം നേർത്ത കഷണങ്ങളാക്കി ചുണ്ണാമ്പും ഉപ്പും കലർന്ന വെള്ളത്തിൽ കുറച്ചുസമയം മുക്കിവെച്ച ശേഷം എണ്ണയിൽ ആഴത്തിൽ വറുത്താണ് ചിപ്സ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. പച്ചവാഴപ്പഴത്തിൽ ജലത്തിന്റെയും പഞ്ചസാരയുടെയും അളവ് കുറവും അന്നജലത്തിന്റെ അളവ് കൂടുതലുമായതിനാൽ, എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുമ്പോൾ നല്ല ഘടനയും ക്രിസ്പി സ്വഭാവവും ലഭിക്കുന്നു.[13] പിസാങ് ഗൊറെങ് (Pisang goreng) ഇന്തോനേഷ്യയിലെ മറ്റൊരു പ്രശസ്തമായ വറുത്ത വാഴപ്പഴ വിഭവമാണ്. എന്നാൽ ഇത് ചിപ്സിനെപ്പോലെ നേർത്ത കഷണങ്ങളാക്കിയല്ല തയ്യാറാക്കുന്നത്. സാധാരണയായി ചൂടോടെ വിളമ്പുന്ന മധുരമുള്ള ലഘുഭക്ഷണമാണിത്.
അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് പലപ്പോഴും മ്യൂസ്ലി, വിവിധതരം നട്ട് മിക്സുകൾ എന്നിവയിൽ ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. പറ്റാക്കോൺസ് (Patacones) പോലുള്ള ചില പ്ലാന്റെയിൻ ചിപ്സുകൾ ഉപ്പുരുചിയുള്ളവയാണ്. വാഴപ്പഴം ഉൾപ്പെടുന്ന അതേ സസ്യകുടുംബത്തിലെ പ്ലാന്റെയിൻ ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന സമാനമായ ചിപ്സിനെ ചിഫ്ലെ (Chifle) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഉഷ്ണമേഖലാ അമേരിക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വാഴപ്പഴവും പ്ലാന്റെയിനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എല്ലായിടത്തും ഒരേ രീതിയിൽ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ചില സംസ്കാരങ്ങളിൽ എല്ലാ വാഴപ്പഴ ഇനങ്ങളെയും പൊതുവായി പ്ലാന്റെയിൻ എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സസ്യശാസ്ത്രപരമായി എല്ലാ പ്ലാന്റെയിനുകളും സാധാരണ വാഴപ്പഴങ്ങളല്ല. ആഴത്തിൽ വറുത്ത പ്ലാന്റെയിൻ ചിപ്സ് മെക്സിക്കോയുടെ തെക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ടബാസ്കോ സംസ്ഥാനത്തും, വളരെ ജനപ്രിയമായ ഒരു ലഘുഭക്ഷണമാണ്.
ചിത്രശാല
[തിരുത്തുക]- ഉപ്പേരിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ
കായ വറുത്തത്
ഉപ്പേരി
ഉപ്പേരി വറുക്കുന്നു
ഉപ്പേരി
പാലക്കാടൻ ചിപ്സ്
വീട്ടിൽ തയ്യാറാക്കിയ വാഴപ്പഴ ചിപ്സ്
ശർക്കര വരട്ടി
ഉണക്കിയ വാഴപ്പഴ ചിപ്സ്
ഫിലിപ്പീൻസിലെ വെസ്റ്റേൺ വിസായാസ് ദ്വീപസമൂഹത്തിലെ പരമ്പരാഗത വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് വിഭവമായ പിനാസുഗ്ബോ
ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ പാലക്കാട് ഒരു കടയിൽ വാഴപ്പഴ ചിപ്സ് എണ്ണയിൽ ആഴത്തിൽ വറുക്കുന്നു
ഇന്ത്യൻ രീതിയിൽ പഴുത്ത വാഴപ്പഴം ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കിയ ചിപ്സ്
ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിൽ പഴുത്ത വാഴപ്പഴം ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കിയ വാഴപ്പഴ ചിപ്സ്
ഇതും കാണുക
[തിരുത്തുക]അവലംബങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]- ↑ mis.dost.gov.ph. "How to Make Sweet and Salted Banana Chips". EntrePinoys Atbp. Archived from the original on 28 December 2011. Retrieved 16 May 2012.
- 1 2 3 Pillay, Michael; Tenkouano, Abdou, eds. (2011). Banana Breeding: Progress and Challenges. CRC Press. p. 273. ISBN 978-1-4398-0018-8.
- ↑ kothiyavunu (2010-09-17). "Kaya Varattiyathu - Vazhakkai Varuval - Raw Plantain Fry" (in അമേരിക്കൻ ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 2023-10-02.
- ↑ culturetrip (2018-03-02). "10 Famous Snacks from Kerala Worth Eating" (in ഇംഗ്ലീഷ്). Archived from the original on 2023-12-07. Retrieved 2023-10-02.
- 1 2 Robinson, John Charles; Galán Saúco, Víctor (2010). Bananas and Plantains. CABI. p. 16. ISBN 978-1-84593-738-6.
- 1 2 Molina, A.; Valmayor, R. V. (1999). "Banana Production Systems in Southeast Asia". In Picq, C.; Fouré, E.; Frison, E. A. (eds.). Bananas and Food Security / Les productions bananières: un enjeu économique majeur pour la sécurité alimentaire. Bioversity International. p. 434.
- ↑ "Indian banana prices fall as exports to Middle East slow". www.freshplaza.com (in ഇംഗ്ലീഷ്). 2026-03-09. Retrieved 2026-07-09.
- ↑ Po, Lillian G. (2007). "Major Tropical Fruits and Products: Banana, Mango, and Pineapple". In Hui, Y. H. (ed.). Handbook of Food Products Manufacturing: Health, Meat, Milk, Poultry, Seafood, and Vegetables. John Wiley and Sons. p. 825. ISBN 978-0-470-04964-8.
- ↑ Dela Cruz, F. S. Jr.; Gueco, L. S.; Damasco, O. P.; Huelgas, V. C.; Dela Cueva, F. M.; Dizon, T. O.; Sison, M. L. J.; Banasihan, I. G.; Sinohin, V. O. & Molina, A. B. Jr. (2008). Farmers' Handbook on Introduced and Local Banana Cultivars in the Philippines (PDF). Bioversity International. ISBN 978-971-91751-8-6.
- ↑ Ignatius Pereira (April 13, 2013). "Banana Chips from Kerala, India". The Hindu. Retrieved 2013-04-13.
- ↑ "Kenikmatan Dalam Kesederhanaan Pisang Goreng Mulut Bebek". indonesiakaya.com (in Indonesian). Retrieved 21 April 2022.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Mandasari, Rizky (25 October 2018). "Cara Membuat Keripik Pisang Coklat Khas Lampung". liputan6.com (in Indonesian). Retrieved 21 April 2022.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ "Banana Chips (Keripik Pisang)". Indonesian Original Recipe.