ഉള്ളടക്കത്തിലേക്ക് പോവുക

മണിപ്പൂരി ഭാഷ

വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.
(Meithei language എന്ന താളിൽ നിന്നും തിരിച്ചുവിട്ടതു പ്രകാരം)
മണിപ്പൂരി എന്ന വാക്കാൽ വിവക്ഷിക്കാവുന്ന ഒന്നിലധികം കാര്യങ്ങളുണ്ട്. അവയെക്കുറിച്ചറിയാൻ മണിപ്പൂരി (വിവക്ഷകൾ) എന്ന താൾ കാണുക. മണിപ്പൂരി (വിവക്ഷകൾ)
മെയ്തെയ്
ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ (മണിപ്പൂരി)
ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ
মৈতৈলোন • Meiteilon
മെയ്തെയ് ലിപിയിലെഴുതിയ "മെയ്തെയ് ലോൻ"
ഉച്ചാരണം[meɪteɪ]
ഉത്ഭവിച്ച ദേശംഇന്ത്യ • ബംഗ്ലാദേശ്
ഭൂപ്രദേശം
സംസാരിക്കുന്ന നരവംശംമെയ്തെയ്
മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നവർ
1.8 ദശലക്ഷം (2003–2011)[1]
പൂർവ്വികരൂപം
ഭാഷാഭേദങ്ങൾ
ഔദ്യോഗിക സ്ഥിതി
ഔദ്യോഗിക പദവി
 ഇന്ത്യ (ഔദ്യോഗിക പട്ടികഭാഷ)
അംഗീകൃത
ന്യൂനപക്ഷ ഭാഷ
നിയന്ത്രിക്കുന്നത്ഡയറക്ടറേറ്റ് ഓഫ് ലാംഗ്വേജ് പ്ലാനിംഗ് ആൻഡ് ഇംപ്ലിമെന്റേഷൻ, മണിപ്പൂർ
ഭാഷാ കോഡുകൾ
ഐ.എസ്.ഒ. 639-2mni
ഐ.എസ്.ഒ. 639-3Either:
mni – മണിപ്പൂരി
omp – പ്രാചീന മണിപ്പൂരി
ഗ്ലോട്ടോലോഗ്mani1292  മണിപ്പൂരി[3]
meit1246  മെയ്തെയ്
(മാനക ഭാഷാഭേദം)[4]
pang1284  പംഗൽ
(മുസ്ലീം ഭാഷാഭേദം)[5]
  മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
  മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയല്ലെങ്കിലും വിദ്യാഭ്യാസ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ
  മെയ്തെയ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയോ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഭാഷയോ അല്ലെങ്കിലും വിദ്യാഭ്യാസ ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ
  മെയ്തെയ് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഔദ്യോഗികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ ഭാഷയല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങൾ
  മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്ന ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ കൂടുതലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ
ഈ ലേഖനത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി (IPA) ലിപിയിലുള്ള വിവരങ്ങളുണ്ട്. ശരിയായ റെൻഡറിംഗ് പിന്തുണയില്ലാതെ, യുണിക്കോഡ് പ്രതീകങ്ങൾക്ക് പകരം ചോദ്യചിഹ്നങ്ങളോ ബോക്സുകളോ മറ്റ് ചിഹ്നങ്ങളോ നിങ്ങൾ കണ്ടേക്കാം.

വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ മണിപ്പൂർ സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷയാണ്‌ മെയ്തെയ് ലോൻ (മണിപ്പൂരി: ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ, ഐ.പി.എ.: [mejtej loːn] [6]).[a] മണിപ്പൂരി ഭാഷ എന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു.

ഒരു തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ഭാഷയാണ് മെയ്തെയ് അഥവാ മണിപ്പൂരി. മണിപ്പൂരിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായ ഇത്, ആസാമിലെ നാല് ജില്ലകളിൽ അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷ കൂടിയാണ്. 1992-ൽ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ഈ ഭാഷയെ, കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഉന്നത സാഹിത്യഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.[7] ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷയാണിത്. വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ ആസ്സാമീസ്, ബംഗാളി എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ് മെയ്തെയ്.[8]

2011-ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ 1,761,079 പേർ മെയ്തെയ് മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നു. ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും (1,522,132 പേർ) മണിപ്പൂരിലാണുള്ളത്. അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളായ ആസാം (168,133), ത്രിപുര (23,779), നാഗാലാൻഡ് (9,511) എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെറിയ സമൂഹങ്ങളുണ്ട്. കൂടാതെ, അയൽരാജ്യങ്ങളായ ബർമ്മ,[9] ബംഗ്ലാദേശ്[10] എന്നിവിടങ്ങളിലും ഈ ഭാഷ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.[11]

ചരിത്രപരമായി നിങ്തൗജ, ഖുമൻ, മൊയ്‌റാംഗ്, അംഗോം, ലുവാങ്, ചെങ്‌ലീ, ഖാബ-ൻഗൻബ എന്നീ സ്വതന്ത്ര ഗോത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് മണിപ്പൂരി ഭാഷ. ഇവർക്ക് പ്രത്യേക ഭാഷാഭേദങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, പിന്നീട് നിങ്തൗജ രാജവംശത്തിൻ്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ഒന്നിക്കുകയും മെയ്തെയ് സമൂഹമായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ നിങ്തൗജ ഭാഷാഭേദം പ്രമുഖമാവുകയും, മറ്റ് ഗോത്രഭാഷകളെ സ്വാധീനിച്ച് ഇന്നത്തെ മെയ്തെയ് ഭാഷയായി രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തു.[12][13][14][15][16] മെയ്തെയ് ഒരു വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഭാഷയല്ല. എത്‌നോലോഗ് ഇതിനെ സുരക്ഷിതമായ (EGIDS ലെവൽ 2 "പ്രൊവിൻഷ്യൽ ലാംഗ്വേജ്") ഭാഷയായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.[17] എങ്കിലും, യുനെസ്കോ ഇതിനെ ഒരു "ദുർബല" ഭാഷയായി കണക്കാക്കുന്നു.[18] ഹിന്ദി, കശ്മീരി എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ അതിവേഗം വളരുന്ന ഭാഷകളിൽ മെയ്തെയും ഗുജറാത്തിയും സംയുക്തമായി മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ്.[19]

പദോൽപ്പത്തി

[തിരുത്തുക]

എത്‌നോലോഗ് പ്രകാരം മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ മറ്റ് പേരുകൾ: കതേ, കതി, മണിപ്പൂരി, മീത്തേ, മീത്തേലോൻ, മീതേലോൻ, മീതേരോൻ, മീതെ, മീതെയ്, മെനിപ്പൂരി, മിതൈ, മിതെ, പൊന്ന എന്നിവയാണ്.[2]

പല മാതൃഭാഷാ സംസാരിക്കുന്നവരും മണിപ്പൂരി എന്നതിനേക്കാൾ മെയ്തെയ് അല്ലെങ്കിൽ മീത്തേ എന്ന പേരിനാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്.[20] ഈ പദം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ മെയ്തെയ്‌രോൻ (മെയ്തെയ് + ലോൻ 'ഭാഷ') എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്.[20][21] പാശ്ചാത്യ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ കൂടുതലും ഈ പദമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.[20]

മണിപ്പൂർ സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് മണിപ്പൂരി എന്ന പേര് ഉണ്ടായത്.[20] ഇത് ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലും സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.[20] മണിപ്പൂരി എന്ന പദം മണിപ്പൂരിലെ വിവിധ ഭാഷകളെയും ജനങ്ങളെയും മൊത്തത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.

ബർമ്മീസ് ജനത മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരെ "കതേ" എന്നും, ആസാമിലെ കച്ചാറിലുള്ളവർ "മോഗ്‌ലീ" അല്ലെങ്കിൽ "മേഖ്‌ലീ" എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഷാൻ ജനത ഇവരെ "കാസെ" എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ബർമ്മയിൽ താമസിക്കുന്ന മെയ്തെയ് ജനതയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ബർമ്മക്കാർ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദമാണ് "പൊന്ന".[22]

വർഗ്ഗീകരണം

[തിരുത്തുക]

മെയ്തെയ് സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷാ കുടുംബത്തിലെ തിബെറ്റോ-ബർമ്മൻ ശാഖയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.[23][7]

19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ വിവിധ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിനെ വ്യത്യസ്ത ഗ്രൂപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സൺ (1903–1924) ഇതിനെ കുക്കി-ചിൻ വിഭാഗത്തിലും, വോഗ്ലിൻ (1965) കുക്കി-ചിൻ-നാഗ വിഭാഗത്തിലും ഉൾപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ മെയ്തെയ് ഈ ഗ്രൂപ്പുകളിലൊന്നിലും ഉൾപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് റോബിൻസ് ബർലിംഗ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.[24] നിലവിലെ അക്കാദമിക് സമവായമനുസരിച്ച് ജെയിംസ് മാറ്റിസോഫ് മെയ്തെയെ കാമരൂപൻ ഗ്രൂപ്പിൻ്റെ സ്വന്തം ഉപവിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.[7] എങ്കിലും ചിലർ ഇപ്പോഴും ഇതിനെ കുക്കി-ചിൻ-നാഗ ശാഖയിലെ അംഗമായി കണക്കാക്കുന്നു.[25]

ഭാഷാചരിത്രം

[തിരുത്തുക]
മെയ്തെയ് ലിപിയിൽ എഴുതിയ 6-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ "യുമൻലോൽ" എന്ന ചെമ്പ് ലിഖിതം.

മെയ്തെയ് ഭാഷയ്ക്ക് കുറഞ്ഞത് 2000 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്.[24] ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ പുരാതന മെയ്തെയ് സാഹിത്യത്തിന് 1500 മുതൽ 2000 വർഷം വരെ പഴക്കമുണ്ട്.[26]

ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം

[തിരുത്തുക]

മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും പഴയ രചനകളിലൊന്ന് ഒഗ്രി (പ്രാചീന മണിപ്പൂരി: ꯑꯧꯒ꯭ꯔꯤ) എന്ന ആചാരപരമായ ഗാനമാണ്. കാങ്‌ലെയ്‌പാക്കിലെ മതപരമായ ചടങ്ങുകളിലും കിരീടധാരണ സമയത്തും ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇത് പൊതുവർഷത്തിന് മുൻപേ നിലനിന്നിരിക്കാം.[27] പകലിനെ രാത്രിയിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ വേർതിരിച്ചു എന്ന കഥ പറയുന്ന നുമിത് കാപ്പ (പ്രാചീന മണിപ്പൂരി: ꯅꯨꯃꯤꯠ ꯀꯥꯞꯄ പരിഭാഷ: സൂര്യനെ അമ്പെയ്യൽ) എന്ന ഇതിഹാസം ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്.[28]

3-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോയ്‌റൈറ്റൺ ഖുന്തോക് (പ്രാചീന മണിപ്പൂരി: ꯄꯣꯢꯔꯩꯇꯣꯟ ꯈꯨꯟꯊꯣꯛ പരിഭാഷ: പോയ്‌റൈറ്റൻ്റെ കുടിയേറ്റം) പാതാളദേവൻ്റെ സഹോദരനായ പോയ്‌റൈറ്റൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കാങ്‌ലെയ്‌പാക്കിൽ ഒരു കോളനി സ്ഥാപിച്ചതിനെ വിവരിക്കുന്നു.[29]

6-ാം നൂറ്റാണ്ടിലോ ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലോ രചിക്കപ്പെട്ട യുമൻലോൽ എന്ന ചെമ്പ് ലിഖിതം ധർമ്മശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അപൂർവ്വ രചനയാണ്. ലൈംഗികത, ദമ്പതികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, വീട് എങ്ങനെ നടത്തണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.[30]

7-ാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഖെഞ്ചോ (പ്രാചീന മണിപ്പൂരി: ꯈꯦꯟꯆꯣ) ഒരു പുരാതന കവിതയാണ്. ഇന്നത്തെ മെയ്തെയ് ജനതയ്ക്ക് ഇത് മനസ്സിലാകുന്നില്ലെങ്കിലും, ലായ് ഹരാവോബ ഉത്സവത്തിൽ ഇത് ആലപിക്കാറുണ്ട്.[31]

ഏറ്റവും നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ലിഖിതങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഖോങ്‌ടെക്‌ച രാജാവിൻ്റെ കാലത്തെ ചെമ്പ് ഫലകം.[32] ഇതേ കാലഘട്ടത്തിൽ അക്കോയ്ജം തോംബി രചിച്ച പാന്തോയ്ബി ഖോങ്ഗുൽ (പ്രാചീന മണിപ്പൂരി: ꯄꯥꯟꯊꯣꯏꯄꯤ ꯈꯣꯡꯀꯨꯜ) പാന്തോയ്ബി രാജകുമാരിയുടെ പ്രണയകഥ വിവരിക്കുന്നു.[33]

രണ്ടാം സഹസ്രാബ്ദം

[തിരുത്തുക]
11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മെയ്തെയ് ഭരണഘടനയായ 'ലോയുമ ഷിൻയെൻ'-ൻ്റെ ആദ്യ താൾ.

പൊതുവർഷം 1100-ൽ ലോയുമ രാജാവിൻ്റെ കാലത്ത് ലോയുമ ഷിൻയെൻ (പ്രാചീന മണിപ്പൂരി: ꯂꯣꯏꯌꯨꯝꯄ ꯁꯤꯜꯌꯦꯜ) എന്ന ലിഖിത ഭരണഘടന തയ്യാറാക്കി. ഇത് 429-ൽ നൗഫാംഗ്ബ രാജാവ് തയ്യാറാക്കിയ കരട് ഭരണഘടനയുടെ പരിഷ്കരിച്ച രൂപമായിരുന്നു.[34][35]

1675 വരെ മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ മറ്റ് ഭാഷകളുടെ കാര്യമായ സ്വാധീനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.[24] 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ അവസാനത്തോടെ ഹിന്ദു സ്വാധീനം വർദ്ധിക്കുകയും ഭാഷയുടെ ശബ്ദശാസ്ത്രം, വ്യാകരണം എന്നിവയിൽ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. പാംഹെയ്ബ രാജാവിൻ്റെ കാലത്ത് മെയ്തെയ് ലിപിക്ക് പകരം ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപി ഉപയോഗിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു.[24]

1822-ൽ ഇംഫാൽ ഈസ്റ്റിലെ ആൻഡ്രോയിൽ സ്ഥാപിച്ച ശിലാശാസനം.

1725-ൽ പാംഹെയ്ബ രാജാവ് പരീക്ഷിത് എന്ന കൃതി രചിച്ചു. ഇത് മഹാഭാരതത്തിലെ പരീക്ഷിത് രാജാവിൻ്റെ കഥയെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതായിരുന്നു. ഇതാണ് മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ആദ്യത്തെ ഹിന്ദു സാഹിത്യകൃതിയെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.[36]

സാഹിത്യം

[തിരുത്തുക]
മെയ്തെയ് ഇതിഹാസവും മതവിശ്വാസങ്ങളും അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ക്ലാസിക്കൽ ഇതിഹാസകാവ്യമായ നുമിത് കപ്പ (Numit Kappa). പുരാതന മെയ്തെയ് ലിപിയിലുള്ള കൈയെഴുത്തുപ്രതി.

ഹിജാം അംഗാങ്‌ഹൽ സിംഗ് രചിച്ച് 1940-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 39,000 വരികളുള്ള ഒരു ബൃഹദ് കവിതയാണ് ഖംബ തോയ്ബി ഷെയ്റെങ് (മണിപ്പൂരി: ꯈꯝꯕ ꯊꯣꯏꯕꯤ ꯁꯩꯔꯦꯡ).[37] ഇതിനെ മണിപ്പൂരികളുടെ ദേശീയ ഇതിഹാസമായി കണക്കാക്കുന്നു.[38][39] മൊയ്‌റാംഗിലെ പുരാതനമായ ഒരു സാഹസിക പ്രണയകഥയെ (ഖംബയും തോയ്ബിയും) അടിസ്ഥാനമാക്കി മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ഇതിഹാസകാവ്യം, മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഇതിഹാസ കൃതിയായി വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.[40][41][42]

മെയ്തെയ് ഭാഷയെ ഇന്ത്യയിലെ ശ്രേഷ്ഠഭാഷകളിൽ ഒന്നായി അംഗീകരിക്കുന്നതിനായി 'മെയ്തെയ് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പ്രസ്ഥാനം' പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.[43][44][45]

വ്യാപനം

[തിരുത്തുക]

ഏകദേശം 1.5 ദശലക്ഷം മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവർ മണിപ്പൂരിൽ താമസിക്കുന്നു.[46] മണിപ്പൂർ സർക്കാരിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണിത്.[7]

അസമിലെ ബരാക് വാലി ജില്ലകൾ - മെയ്തെയ് ജനവിഭാഗങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ.

ആസാമിൽ ഏകദേശം 1.7 ലക്ഷം മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്.[46] പ്രധാനമായും ബരാക് വാലിയിൽ ബംഗാളി, ഹിന്ദി എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം മൂന്നാമത്തെ വലിയ ഭാഷയാണിത്.[47] നാഗാലാൻഡിലെ ദിമാപൂർ, കോഹിമ തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിലായി 9500-ഓളം പേർ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു.[2][46] നാഗാ, കുക്കി-ചിൻ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ പലപ്പോഴും മെയ്തെയെ ഒരു രണ്ടാം ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.[2]

ബംഗ്ലാദേശിലെ സിൽഹെറ്റ് ഡിവിഷനിൽ ഏകദേശം 15,000 മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്. മുമ്പ് ധാക്ക, മൈമൻസിങ് എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇവരുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു.[48] ബിഷ്ണുപ്രിയ മണിപ്പൂരി ജനത മെയ്തെയെ രണ്ടാം ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.[2]

മ്യാൻമറിലെ കച്ചിൻ, ഷാൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും യാങ്കൂൺ, സാഗൈങ് തുടങ്ങിയ റീജിയണുകളിലും ഗണ്യമായ മെയ്തെയ് ജനസംഖ്യയുണ്ട്.[49]

ഭാഷാഭേദങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പ്രാദേശികമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ആശയവിനിമയ സൗകര്യങ്ങളും മിശ്രവിവാഹങ്ങളും കാരണം ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കുറഞ്ഞുവരികയാണ്. എങ്കിലും ത്രിപുര, ബംഗ്ലാദേശ്, മ്യാൻമർ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഭാഷാഭേദങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണാം.[50] മെയ്തെയ് ഭാഷാഭേദങ്ങളുടെ കൃത്യമായ എണ്ണം അജ്ഞാതമാണ്.[51]

പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് ഭാഷാഭേദങ്ങൾ ഇവയാണ്: മെയ്തെയ് പ്രോപ്പർ, ലോയ്, പംഗൽ. ഇതിൽ 'മെയ്തെയ് പ്രോപ്പർ' ആണ് നിലവാരമുള്ള രൂപമായി (standard variety) കണക്കാക്കുന്നത്.[52] ചില വാക്കുകളുടെ താരതമ്യം താഴെ നൽകുന്നു:

മാനക മെയ്തെയ്ലോയ്പംഗൽഅർത്ഥം
ചാബചാപ്പചാബകഴിക്കുക
കപ്പകാപ്മകപ്പകരയുക
സാബിബസാപിപസാബിബഉണ്ടാക്കുക

ഔദ്യോഗിക പദവി

[തിരുത്തുക]

മണിപ്പൂർ സർക്കാരിൻ്റെ ഏക ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണ് മെയ്തെയ്. 1992 മുതൽ ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ്.[7][53]

ചരിത്രപരമായ മണിപ്പൂർ രാജ്യത്തിലെ രാജസഭാ ഭാഷയായിരുന്നു മെയ്തെയ്.[54] 1972-ൽ തന്നെ സാഹിത്യ അക്കാദമി മെയ്തെയെ ഒരു പ്രധാന ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യ ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. 1992-ൽ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതോടെയാണ് ഇതിന് പൂർണ്ണ ഔദ്യോഗിക പദവി ലഭിച്ചത്.[55]

2024-ൽ അസമിലെ നാല് ജില്ലകളിൽ മെയ്തെയ് ഒരു അസോസിയേറ്റ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.[56]

സിവിൽ സർവീസ്, പോലീസ് റിക്രൂട്ട്‌മെന്റ് പരീക്ഷകൾ നടത്താൻ ഇന്ത്യയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന 13 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് മെയ്തെയ്.[57]

വിദ്യാഭ്യാസം

[തിരുത്തുക]

മണിപ്പൂരിലെ എല്ലാ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും മെയ്തെയ് ഒരു പ്രധാന ബോധനമാധ്യമമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ കീഴിലുള്ള സി.ബി.എസ്.ഇ. അനുവദിച്ചിട്ടുള്ള 40 ബോധനഭാഷകളിൽ ഒന്നാണിത്.[58] ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാല, ഡൽഹി സർവകലാശാല, ഗുവാഹത്തി സർവകലാശാല, നോർത്ത് ബംഗാൾ സർവകലാശാല എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യൻ സർവ്വകലാശാലകളിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദ തലം വരെ മെയ്തെയ് ഒരു വിഷയമായി പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.[59][60] ഇതിനുപുറമെ, ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ബിരുദതലത്തിലും മെയ്തെയ് പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.[61]

ആസാം

[തിരുത്തുക]

1956 മുതൽ അസമിലെ ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിൽ മെയ്തെയ് ഭാഷയിലുള്ള പഠനം നൽകിവരുന്നു.[56] ആസാം ബോർഡ് ഓഫ് സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ മണിപ്പൂരി ഭാഷയിൽ സെക്കൻഡറി വിദ്യാഭ്യാസം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.[62] കൂടാതെ, ആസാം ഹയർ സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ കൗൺസിൽ മെയ്തെയ് ഒരു ബോധനമാധ്യമമായും രണ്ടാം ഭാഷയായും പഠിക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് അവസരം നൽകുന്നു.[63]

2020 മുതൽ ആസാം സർക്കാർ മണിപ്പൂരി സാഹിത്യ പരിഷത്തിന് വാർഷിക ഗ്രാന്റായി ₹5 ലക്ഷം (equivalent to ₹5.0 lakh or US$5,900 in 2016) നൽകിവരുന്നു. മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ വികസനത്തിനായി ഒരു പ്രത്യേക കോർപ്പസ് രൂപീകരിക്കുന്നതിന് ₹6 കോടി നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു.[56]

ആസാം സർവകലാശാലയിലെ മണിപ്പൂരി വിഭാഗം മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പിഎച്ച്.ഡി. തലം വരെയുള്ള ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സൗകര്യങ്ങൾ നൽകുന്നു.[64][65][66]

ത്രിപുര

[തിരുത്തുക]

1998 മുതൽ ത്രിപുര സർക്കാർ സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള 24 പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിൽ മെയ്തെയ് ഒരു ഒന്നാം ഭാഷയായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.[67]

ജാപ്പനീസ്, കൊറിയൻ, നേപ്പാളി തുടങ്ങിയ ഭാഷകൾക്കൊപ്പം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലും ഡിപ്ലോമ കോഴ്‌സുകൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനായി 2021 ഡിസംബറിൽ ത്രിപുര സർവകലാശാല, കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിനും യു.ജി.സി.ക്കും ശുപാർശ നൽകിയിരുന്നു.[68]

ശബ്ദശാസ്ത്രം

[തിരുത്തുക]

സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷാക്കുടുംബത്തിൽ മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ കൃത്യമായ വർഗ്ഗീകരണം ഇപ്പോഴും അവ്യക്തമാണ്. ഇതിന് പദാവലിയിൽ കുക്കി, തങ്ഖുൽ എന്നീ ഭാഷകളുമായി സാമ്യമുണ്ട്.[69]

സ്വരഭേദം

[തിരുത്തുക]

മെയ്തെയ് ഒരു നാദഭാഷയാണ്. ഇതിൽ രണ്ട് സ്വരഭേദങ്ങളാണോ അതോ മൂന്നെണ്ണമാണോ ഉള്ളത് എന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ട്.[70]

വർണ്ണങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ താഴെ പറയുന്ന സ്വനിമങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും:[71]

സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ

മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ
മുൻഭാഗം മധ്യഭാഗം പിൻഭാഗം
ഉച്ചം i · ഇ
(ꯏ)		 u · ഉ
(ꯎ)
മധ്യം e · എ
(ꯑꯦ)		 ɐ · അ
(ꯑ)		 o · ഒ
(ꯑꯣ)
നിമം a · ആ
(ꯑꯥ)

പുതിയ ഭാഷാശാസ്ത്ര പഠനങ്ങളിൽ മധ്യസ്വരമായ /ɐ/-നെ <ə> എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്താറുള്ളത്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് [ə] എന്നല്ല, മറിച്ച് [ɐ] എന്നാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്. ഈ സ്വരത്തിന് ശേഷം ഒരർദ്ധസ്വരം വന്നാൽ അവ തമ്മിൽ ലയിക്കും

  • ഉദാ: /ɐw/ = [ow], /ɐj/ = [ej]).

വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ

മെയ്തെയ് ഭാഷയിലെ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
ഉച്ചാരണസ്ഥാനം → ഓഷ്ഠ്യം ദന്ത്യം/
വർത്സ്യം		 താലവ്യം കണ്ഠ്യം കാകില്യം
അനുനാസികം m · മ
(ꯃ)		 n · ന
(ꯅ)		 ŋ · ങ
(ꯉ)
സ്പർശം അഘോഷം അല്പപ്രാണം p · പ
(ꯄ)		 t · ത
(ꯇ)		 tʃ · ച
(ꯆ)		 k · ക
(ꯀ)		 ʔ · അഃ (ഃ)
[note 1]
മഹാപ്രാണം pʰ · ഫ
(ꯐ)		 tʰ · ഥ
(ꯊ)		 kʰ · ഖ
(ꯈ)
ഘോഷം അല്പപ്രാണം b · ബ
(ꯕ)		 d · ദ
(ꯗ)		 dʒ · ജ
(ꯖ)		 ɡ · ഗ
(ꯒ)
മഹാപ്രാണം bʱ · ഭ
(ꯚ)		 dʱ · ധ
(ꯙ)		 ɡʱ · ഘ
(ꯘ)
ഊഷ്മാവ് s · സ
(ꯁ)		 h · ഹ
(ꯍ)
ദ്രവം ഉത്ക്ഷിപ്തം ɾ · ര
(ꯔ)
പാർശ്വികം l · ല
(ꯂ)
അർദ്ധസ്വരം w · വ
(ꯋ)		 j · യ
(ꯌ)
  1. ↑ മെയ്തെയ് ലിപിയിൽ കാകില്യ സ്ഫോടകത്തിന് മാത്രമായി പ്രത്യേക അക്ഷരമില്ല. വാക്കിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ 'അതിയ' (ꯑ) എന്ന അക്ഷരം സ്വരങ്ങൾക്ക് ആധാരമായി വരുമ്പോഴാണ് ഈ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്. വാക്കിൻ്റെ അവസാനം ചില്ലക്ഷരങ്ങൾക്ക് (ലോൺസം) സമാനമായ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഉച്ചാരണം പെട്ടെന്ന് നിർത്തുന്നതിലൂടെയും കാകില്യ സ്ഫോടനം സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്നു.

ശബ്ദശാസ്ത്രപരമായ മാറ്റങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

/k/ (ക്) എന്ന സ്വനിമത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന പദങ്ങളോട് '-lək' (-ലക്) എന്ന പ്രത്യയം ചേരുമ്പോൾ കണ്ഠ്യശബ്ദം ലോപിച്ചുപോകുന്നു.[70]

പുരാതന ഗ്രീക്ക്, സംസ്കൃതം എന്നീ ഭാഷകളിലെ ഗ്രാസ്മാൻ നിയമത്തിന് സമാനമായൊരു ശബ്ദമാറ്റം മെയ്തെയ് ഭാഷയിലുമുണ്ട്. ഇതിൽ രണ്ട് മഹാപ്രാണാക്ഷരങ്ങൾ അടുപ്പിച്ചു വന്നാൽ രണ്ടാമത്തേത് അല്പപ്രാണമായി മാറും.[72] അതായത്, ആദ്യ അക്ഷരത്തിൽ മഹാപ്രാണമോ ഊഷ്മാക്കളോ (/h/, /s/) വന്നാൽ തൊട്ടടുത്ത അക്ഷരത്തിലെ മഹാപ്രാണത്തിൻ്റെ കാഠിന്യം കുറയുന്നു. ഇങ്ങനെ മാറുന്ന അക്ഷരങ്ങൾ പിന്നീട് സൊണൊറന്റുകൾക്ക് (sonorants) ഇടയിൽ വരുമ്പോൾ ഘോഷമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടും.[72]

/tʰin-/
തിൻ-
തുളയ്ക്കുക
+
/-kʰət/
-ഖത്
മുകളിലേക്ക്
→
/tʰinɡət/
തിൻഗത്
മുകളിലേക്ക് തുളയ്ക്കുക
/səŋ/
സങ്
പശു
+
/kʰom/
ഖോം
അകിട്
→
/səŋɡom/
സങ്ഗോം
പാൽ
/hi-/
ഹി-
വെട്ടിമാറ്റുക
+
/-tʰok/
-ഥോക്
പുറത്തേക്ക്
→
/hidok/
ഹിദോക്
പുറത്തേക്ക് വെട്ടിമാറ്റുക

വ്യാകരണം

[തിരുത്തുക]

മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ മലയാളത്തിന് സമാനമായി കർത്താവ്-കർമ്മം-ക്രിയ (SOV) എന്ന പദക്രമമാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, എയ് ചാൿ ചായ് (മണിപ്പൂരി: ꯑꯩ ꯆꯥꯛ ꯆꯥꯢ) എന്ന വാക്യം ശ്രദ്ധിക്കുക. ഇതിൽ "എയ്" (ഞാൻ) കർത്താവും, "ചാൿ" (ചോറ്) കർമ്മവും, "ചായ്" (കഴിക്കുന്നു) ക്രിയയുമാണ്.

വചനം (ഏകവചനം/ബഹുവചനം)

[തിരുത്തുക]

മലയാളത്തിൽ നാമങ്ങളെ ബഹുവചനമാക്കാൻ 'അർ', 'മാർ', 'കൾ' എന്നീ പ്രത്യയങ്ങൾ ചേർക്കുന്നതുപോലെ, മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ പ്രധാനമായും രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്:

  • -ഖോയ് (khoi): സർവ്വനാമങ്ങൾക്കും മനുഷ്യരെ കുറിക്കുന്ന നാമങ്ങൾക്കും ഒപ്പം ചേർക്കുന്നു (ഉദാ: ഞങ്ങൾ, അവർ).
  • -സിങ് (siṅ): മറ്റ് എല്ലാ നാമങ്ങൾക്കും ഒപ്പം ചേർക്കുന്നു (ഉദാ: മരങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ).

മലയാളത്തിലെപ്പോലെ തന്നെ നാമങ്ങൾ ബഹുവചനമാകുമ്പോഴും അതിനൊപ്പമുള്ള ക്രിയയ്ക്ക് മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നില്ല. ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:[73]

നാമം (മെയ്തെയ്)മലയാളം അർത്ഥംവാക്യം (മെയ്തെയ്)പരിഭാഷ
ꯑꯉꯥꯡ (അങ്ആങ്)കുഞ്ഞ്ꯑꯉꯥꯡ ꯀꯞꯄꯤ (അങ്ആങ് കപ്പി)കുഞ്ഞ് കരയുന്നു.
ꯑꯉꯥꯡꯁꯤꯡ (അങ്ആങ്സിങ്)കുഞ്ഞുങ്ങൾꯑꯉꯥꯡꯁꯤꯡ ꯀꯞꯄꯤ (അങ്ആങ്സിങ് കപ്പി)കുഞ്ഞുങ്ങൾ കരയുന്നു.

നാമങ്ങളെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കാൻ നാമവിശേഷണങ്ങൾ (Adjectives) ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അവ നാമത്തോട് ചേർത്തെഴുതുന്നില്ല. പകരം പ്രത്യേക പദങ്ങളായിത്തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നു:[73]

നാമവിശേഷണംമലയാളം അർത്ഥംവാക്യം (മെയ്തെയ്)പരിഭാഷ
ꯑꯃ (അമാ)ഒരു / ഒന്ന്ꯃꯤ ꯑꯃ ꯂꯥꯛꯏ (മീ അമാ ലാൿഈ)ഒരാൾ വരുന്നു.
ꯈꯔ (ഖരാ)ചിലꯃꯤ ꯈꯔ ꯂꯥꯛꯏ (മീ ഖരാ ലാൿഈ)ചിലർ വരുന്നു.
ꯃꯌꯥꯝ (മയാം)പല / ധാരാളംꯃꯤ ꯃꯌꯥꯝ ꯂꯥꯛꯏ (മീ മയാം ലാൿഈ)പലർ വരുന്നു.

സംയുക്ത ക്രിയകൾ

[തിരുത്തുക]

പ്രധാന ക്രിയാധാതുവിനോടൊപ്പം കാലമോ അവസ്ഥയോ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മറ്റ് പ്രത്യയങ്ങൾ ചേർത്താണ് മെയ്തെയ് ഭാഷയിൽ സംയുക്ത ക്രിയകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത് (മലയാളത്തിൽ 'വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു' എന്ന് പറയുന്നതുപോലെ). ഇതിനായി പ്രധാനമായും രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്:[74]

പ്രത്യയംമലയാളം അർത്ഥം
-ꯊꯣꯛ (-ഥോൿ)പുറത്തുവരിക / വരിക (ദിശയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ)
-ꯅꯤꯡ (-നിങ്)ആഗ്രഹിക്കുക / വേണം

ക്രിയയുടെ പൂർണ്ണമായ രൂപം ലഭിക്കാൻ ഇവയോടൊപ്പം ആസ്പെക്ട് മാർക്കറുകൾ (ക്രിയയുടെ കാലം സൂചിപ്പിക്കുന്നവ) കൂടി ചേർക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഘടന:

[ക്രിയാധാതു] + [പ്രത്യയം] + [കാലം സൂചിപ്പിക്കുന്ന പ്രത്യയം]

എന്നാണ്:[74]

ക്രിയാധാതുപ്രത്യയംകാലം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്സംയുക്തരൂപം (മെയ്തെയ്)പരിഭാഷ
ꯇꯨꯝ (തും - ഉറങ്ങുക)-ꯊꯣꯛ (-ഥോൿ)-ꯂꯦ (-ലേ - പൂർണ്ണതയെ കുറിക്കുന്നു)ꯇꯨꯝꯊꯣꯛꯂꯦ (തുംഥോൿലേ)ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങി
ꯇꯨꯝ (തും - ഉറങ്ങുക)-ꯅꯤꯡ (-നിങ്)-ꯂꯦ (-ലേ - പൂർണ്ണതയെ കുറിക്കുന്നു)ꯇꯨꯝꯅꯤꯡꯂꯦ (തുംനിങ്‌ലേ)ഉറക്കം വരുന്നു

ആവശ്യമെങ്കിൽ ഈ രണ്ട് പ്രത്യയങ്ങളും ഒന്നിച്ചുചേർത്തും സംയുക്ത ക്രിയകൾ ഉണ്ടാക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, ꯄꯤꯊꯣꯛꯅꯤꯡꯂꯦ (പീഥോൿനിങ്‌ലേ) എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം "പുറത്തുകൊടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു" എന്നാണ്.

ലിപി

[തിരുത്തുക]
മെയ്തെയ് ലിപിയിലെഴുതിയ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കത്തിച്ചുകളഞ്ഞ ചരിത്രസംഭവത്തിൻ്റെ ചിത്രീകരണം.

ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ലിപികളിൽ ഒന്നാണ് മെയ്തെയ് ലിപി (ꯃꯩꯇꯩ ꯃꯌꯦꯛ).[75] കാങ്‌ലെയ് ലിപി (ꯀꯪꯂꯩ ꯃꯌꯦꯛ)[76] എന്നും ഈ ലിപിയിലെ ആദ്യ മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി കോൿ സം ലായ് ലിപി (ꯀꯣꯛ ꯁꯝ ꯂꯥꯏ ꯃꯌꯦꯛ)[77] എന്നും ഇതിനെ വിളിക്കാറുണ്ട്. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നാണയങ്ങളിലാണ് ഇത് ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി അറിയുന്നത്.[78] പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഈ ലിപി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് ഇതിന് പകരം ബംഗാളി ലിപി ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. എന്നാൽ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മെയ്തെയ് ലിപി വീണ്ടും വൻതോതിൽ പ്രചാരത്തിലായി.[79] 2021-ൽ മണിപ്പൂരി ഭാഷ എഴുതുന്നതിനായി ബംഗാളി ലിപിക്കൊപ്പം മെയ്തെയ് മയേക്കും മണിപ്പൂർ സർക്കാർ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു. 2031 വരെ പത്തുവർഷത്തേക്ക് ബംഗാളി ലിപിയും കൂടെ ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ്.[80]

മെയ്തെയ് മയേൿ അടിസ്ഥാന അക്ഷരങ്ങൾ (മപുൽ ഇയേൿ)
ꯀꯣꯛ
കോൿ
ꯀ
ക
ഐ.പി.എ: /k/
ꯁꯝ
സം
ꯁ
സ
ഐ.പി.എ: /s/
ꯂꯥꯏ
ലായ്
ꯂ
ല
ഐ.പി.എ: /l/
ꯃꯤꯠ
മിത്
ꯃ
മ
ഐ.പി.എ: /m/
ꯄꯥ
പാ
ꯄ
പ
ഐ.പി.എ: /p/
ꯅꯥ
നാ
ꯅ
ന
ഐ.പി.എ: /n/
ꯆꯤꯜ
ചിൽ
ꯆ
ച
ഐ.പി.എ: /tʃ/
ꯇꯤꯜ
തിൽ
ꯇ
ത
ഐ.പി.എ: /t/
ꯈꯧ
ഖൗ
ꯈ
ഖ
ഐ.പി.എ: /kʰ/
ꯉꯧ
ങൗ
ꯉ
ങ
ഐ.പി.എ: /ŋ/
ꯊꯧ
ഥൗ
ꯊ
ഥ
ഐ.പി.എ: /tʰ/
ꯋꯥꯏ
വായ്
ꯋ
വ
ഐ.പി.എ: /w/
ꯌꯥꯡ
യാങ്
ꯌ
യ
ഐ.പി.എ: /j/
ꯍꯨꯛ
ഹുൿ
ꯍ
ഹ
ഐ.പി.എ: /h/
ꯎꯟ
ഉൻ
ꯎ
ഉ
ഐ.പി.എ: /u/
ꯏ
ഈ
ꯏ
ഇ
ഐ.പി.എ: /i/
ꯐꯝ
ഫം
ꯐ
ഫ
ഐ.പി.എ: /pʰ/
ꯑꯇꯤꯌꯥ
അതിയ
ꯑ
അ
ഐ.പി.എ: /ɐ/
മെയ്തെയ് മയേൿ അധിക അക്ഷരങ്ങൾ
ꯒꯣꯛ
ഗോക
ꯒ
ഗ
ഐ.പി.എ: /ɡ/
ꯘꯧ
ഘൗ
ꯘ
ഘ
ഐ.പി.എ: /ɡʱ/
ꫢ
ഛ
ꫢ
ഛ
ഐ.പി.എ: /t͡ʃʰ/
ꯖꯤꯜ
ജിൽ
ꯖ
ജ
ഐ.പി.എ: /d͡ʒ/
ꯓꯝ
ഝം
ꯓ
ഝ
ഐ.പി.എ: /d͡ʒʱ/
ꫣ
ഞ
ꫣ
ഞ
ഐ.പി.എ: /ɲ/
ꫤ
ട്ട
ꫤ
ട്ട
ഐ.പി.എ: /ʈ/
ꫥ
ഠ
ꫥ
ഠ
ഐ.പി.എ: /ʈʰ/
ꫦ
ഡ
ꫦ
ഡ
ഐ.പി.എ: /ɖ/
ꫧ
ഢ
ꫧ
ഢ
ഐ.പി.എ: /ɖʱ/
ꫨ
ണ
ꫨ
ണ
ഐ.പി.എ: /ɳ/
ꯗꯤꯜ
ദിൽ
ꯗ
ദ
ഐ.പി.എ: /d/
ꯙꯧ
ധൗ
ꯙ
ധ
ഐ.പി.എ: /dʱ/
ꯕꯥ
ബാ
ꯕ
ബ
ഐ.പി.എ: /b/
ꯚꯝ
ഭം
ꯚ
ഭ
ഐ.പി.എ: /bʱ/
ꯔꯥꯏ
രായി
ꯔ
ര
ഐ.പി.എ: /ɾ/
ꫩ
ശ
ꫩ
ശ
ഐ.പി.എ: /ɕ/
ꫪ
ഷ
ꫪ
ഷ
ഐ.പി.എ: /ʂ/

മലയാളത്തിലെ ചില്ലക്ഷരങ്ങൾക്ക് സമാനമായി, മെയ്തെയ് മയേൿ ലിപിയിൽ വാക്കുകളുടെ അവസാനം സ്വരമില്ലാത്ത വ്യഞ്ജനങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന രണ്ടാമതൊരു രൂപമാണ് ലോൺസം (ꯂꯣꯟꯁꯨꯝ). 'ലോൺസം' എന്നാൽ 'അന്ത്യം' എന്നാണർത്ഥം; മലയാളത്തിൽ /ക/ എന്നത് /ക്/ (ൿ) ആയി മാറുന്നതുപോലെ, ഈ ലിപിയിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾക്കാണ് ഇത്തരത്തിൽ പ്രത്യേക ചില്ലക്ഷര രൂപങ്ങളുള്ളത്.

മെയ്തെയ് മയേൿ ചില്ലക്ഷരങ്ങൾ (ലോൺസം ഇയേൿ)
ꯀ
ക
ꯛ
ൿ
ഐ.പി.എ: /k/
[note 1]
ꯉ
ങ
ꯡ
ങ്
ഐ.പി.എ: /ŋ/
ꯇ
ത
ꯠ
ത്
ഐ.പി.എ: /t/
ꯅ
ന
ꯟ
ൻ
ഐ.പി.എ: /n/
ꯄ
പ
ꯞ
പ്
ഐ.പി.എ: /p/
ꯃ
മ
ꯝ
മ്
ഐ.പി.എ: /m/
ꯂ
ല
ꯜ
ൽ
ഐ.പി.എ: /l/
ꯏ
ഇ
ꯢ
ഇ (അന്ത്യം)
ഐ.പി.എ: /i/
  1. ↑ മലയാള ഭാഷയിൽ ഈ ശബ്ദത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിനായി മുൻകാലങ്ങളിൽ 'ൿ' എന്ന ലിപിയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇത് 'ക്' എന്ന ഉച്ചാരണത്തിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്.

രണ്ടാം ഭാഷയായി അടിസ്ഥാന മെയ്തെയ് പഠിപ്പിക്കാൻ മണിപ്പൂർ ബോർഡ് ഓഫ് സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ റോമൻ അക്ഷരമാല ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.[81][82] ലാറ്റിൻ അക്ഷരമാല ഉപയോഗിക്കുന്ന മണിപ്പൂരി പാഠപുസ്തകങ്ങൾ ഇനി പ്രസിദ്ധീകരിക്കരുതെന്ന് ബോർഡ് അടുത്തിടെ ഒരു നിർദ്ദേശം പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നു.[83] മണിപ്പൂരിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ റോമൻ ലിപിയിലുള്ള മെയ്തെയ് ഭാഷാ ബൈബിളുകൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.[84]

ലൈനിംഘാൻ നൗരിയ ഫുലോ (1888-1941) കണ്ടുപിടിച്ച ഒരു നിർമ്മിത ലിപിയാണ് നൗരിയ ഫുലോ ലിപി. ഇത് ദേവനാഗരി, ബംഗാളി ലിപികളോട് വളരെയധികം സാമ്യം പുലർത്തുന്നു.[85] ഇത് അപോക്പ മരുപ്പ് പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ഒരിക്കലും വ്യാപകമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല.[86]

സംഖ്യകൾ

[തിരുത്തുക]

മെയ്തെയ് സംഖ്യകൾ പാശ്ചാത്യ ദശാംശ സമ്പ്രദായത്തിന് സമാനമായി പത്തിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെങ്കിലും, ഇതിൽ ഇരുപതിൻ്റെ ഗുണിതങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഴയൊരു രീതിയുടെ വിജെസിമൽ സ്വാധീനവും വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.[87]

മെയ്തെയ് സംഖ്യകൾ 0–9
ꯐꯨꯟ
0
꯰
ഫുൻ
ꯑꯃꯥ
1
꯱
അമാ
ꯑꯅꯤ
2
꯲
അനി
ꯑꯍꯨꯝ
3
꯳
അഹും
ꯃꯔꯤ
4
꯴
മരി
ꯃꯉꯥ
5
꯵
മങാ
ꯇꯔꯨꯛ
6
꯶
തരുൿ
ꯇꯔꯦꯠ
7
꯷
തരെത്
ꯅꯤꯄꯥꯜ
8
꯸
നിപാൽ
ꯃꯥꯄꯥꯜ
9
꯹
മപാൽ
സംഖ്യപദംമലയാളം പരിഭാഷമെയ്തെയ് ലിപി
1അ-മാ ~ അ-മാഒന്ന്ꯑꯃꯥ
2അ-നിരണ്ട്ꯑꯅꯤ
3അ-ഹുംമൂന്ന്ꯑꯍꯨꯝ
4മ-രിനാല്ꯃꯔꯤ
5മ-ങാഅഞ്ച്ꯃꯉꯥ
6ത-രുക്ആറ്ꯇꯔꯨꯛ
7ത-രെത്ഏഴ്ꯇꯔꯦꯠ
8നി-പാൻ2 കുറവ് (എട്ട്)ꯅꯤꯄꯥꯟ
9മാ-പൻ1 കുറവ് (ഒൻപത്)ꯃꯥꯄꯟ
10ത-രാപത്ത്ꯇꯔꯥ
11തരാ-മാ-തോയ്പത്ത് + 1 കൂടുതൽꯇꯔꯥꯃꯥꯊꯣꯏ
12തരാ-നി-തോയ്പത്ത് + 2 കൂടുതൽꯇꯔꯥꯅꯤꯊꯣꯏ
13തരാ-ഹും-ദോയ്പത്ത് + 3 കൂടുതൽꯇꯔꯥꯍꯨꯝꯗꯣꯏ
14തരാ-മരിപത്ത് + 4ꯇꯔꯥꯃꯔꯤ
15തരാ-മങാപത്ത് + 5ꯇꯔꯥꯃꯉꯥ
16തരാ-തരുക്പത്ത് + 6ꯇꯔꯥꯇꯔꯨꯛ
17തരാ-തരെത്പത്ത് + 7ꯇꯔꯥꯇꯔꯦꯠ
18തരാ-നിപാൻപത്ത് + 8ꯇꯔꯥꯅꯤꯄꯥꯟ
19തരാ-മാപൻപത്ത് + 9ꯇꯔꯥꯃꯥꯄꯟ
20കുൻ ~ കുൽഇരുപത്ꯀꯨꯟ ~ ꯀꯨꯜ
30*കുൻ-തരാ > കുൻ-ത്രാഇരുപത് + പത്ത്ꯀꯨꯟꯊ꯭ꯔꯥ
40നി-ഫുരണ്ട് ഇരുപതുകൾꯅꯤꯐꯨ
50യാങ്-ഖെയ്നൂറിന്റെ പകുതി (അൻപത്)ꯌꯥꯡꯈꯩ
60ഹും-ഫുമൂന്ന് ഇരുപതുകൾꯍꯨꯝꯐꯨ
70ഹും-ഫു-തരാമൂന്ന് ഇരുപതും പത്തുംꯍꯨꯝꯐꯨꯇꯔꯥ
80മരി-ഫുനാല് ഇരുപതുകൾꯃꯔꯤꯐꯨ
90മരി-ഫു-തരാനാല് ഇരുപതും പത്തുംꯃꯔꯤꯐꯨꯇꯔꯥ
100ചാമാഒരു നൂറ്ꯆꯥꯃ
200ചാ-നിരണ്ട് നൂറ്ꯆꯥꯅꯤ
300ചാ-ഹുംമൂന്ന് നൂറ്ꯆꯥꯍꯨꯝ
400ചാ-മ്രിനാല് നൂറ്ꯆꯥꯃ꯭ꯔꯤ
500ചാ-മങാഅഞ്ച് നൂറ്ꯆꯥꯃꯉꯥ
1,000ലിസിങ് അമാഒരു ആയിരംꯂꯤꯁꯤꯡ
10,000ലിസിങ്-തരാപത്ത് ആയിരംꯂꯤꯁꯤꯡꯇꯔꯥ
1,00,000ലിച്ചാഒരു ലക്ഷംꯂꯤꯆꯥ
10,00,000ലിച്ചാ-തരാപത്ത് ലക്ഷംꯂꯤꯆꯥꯇꯔꯥ
1,00,00,000ലീപുൻഒരു കോടിꯂꯤꯄꯨꯟ
10,00,00,000ലീപുൻ-തരാപത്ത് കോടിꯂꯤꯄꯨꯟꯇꯔꯥ
1,00,00,00,000ലീപോത്ഒരു ബില്യൺ (നൂറ് കോടി)ꯂꯤꯄꯣꯠ
10,00,00,00,000ലീപോത്-തരാപത്ത് ബില്യൺꯂꯤꯄꯣꯠꯇꯔꯥ
1,00,00,00,00,000ലീക്കെയ്നൂറ് ബില്യൺꯂꯤꯀꯩ
10,00,00,00,00,000ലീക്കെയ്-തരാആയിരം ബില്യൺꯂꯤꯀꯩꯇꯔꯥ
1,00,00,00,00,00,000പു-അമാപത്ത് ട്രില്യൺꯄꯨ ꯑꯃꯥ

ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വാചകം സാർവ്വദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ വകുപ്പ് 1. നിന്നുള്ളതാണ്.[88][b]

മെയ്തെയ് മെയ്തെയ് മയേൿ ലിപിയിൽ

[തിരുത്തുക]
ꯃꯤꯑꯣꯏꯕ ꯈꯨꯗꯤꯡꯃꯛ ꯄꯣꯛꯄ ꯃꯇꯝꯗ ꯅꯤꯡꯇꯝꯃꯤ, ꯑꯃꯗꯤ ꯏꯖꯖꯠ ꯑꯃꯁꯨꯡ ꯍꯛ ꯃꯥꯟꯅꯅ ꯂꯧꯖꯩ ꯫ ꯃꯈꯣꯏ ꯄꯨꯝꯅꯃꯛ ꯋꯥꯈꯜ ꯂꯧꯁꯤꯡ ꯁꯦꯡꯏ, ꯑꯐ ꯐꯠꯇ ꯈꯪꯏ, ꯑꯗꯨꯅ ꯑꯃꯅ ꯑꯃꯒ ꯂꯣꯏꯅꯕ ꯃꯇꯝꯗ ꯃꯆꯤꯟ ꯃꯅꯥꯎꯒꯨꯝꯅ ꯂꯣꯏꯅꯒꯗꯕꯅꯤ ꯫

മെയ്തെയ് ബംഗാളി-ആസ്സാമീസ് ലിപിയിൽ

[തിരുത്തുക]
মিওইবা খুদিংমক পোকপা মতমদা নিংতম্মী, অমদি ইজ্জৎ অমসুং হক মান্ননা লৌজৈ । মখোই পুম্নমক ৱাখল লৌশিং শেঙই, অফ ফত্তা খঙই, অদুনা অমনা অমগা লোইনবদা মচীন মনাওগুম্না লোইনগদবনি ।

(ISO 15919) ലത്തീൻ വൽക്കരണം

[തിരുത്തുക]
Mioiba khudingmak pokpa matamda ningtammi amadi ijjat amasung hak mānnana leijei, makhoi pumnamak wākhal loushing shengi, apha phatta khangi, aduna amana amaga loinabada machin manāogumna loinagadabani.

ഐ.പി.എ അനുലേഖനം

[തിരുത്തുക]
míːójbə kʰud̯íŋmək pókpə mət̯ə̀md̯ə níːŋt̯ə̀mmi, əməd̯i iːdʒət əməʃùng hə́k màːnənə lɐ̀jdʒɐ̀j. məkʰój púmnəmək wakʰə̀l lə̀wʃiŋ ʃèŋi, əpʱə̀ pʱə́ːt̯ə kʰə́ŋi, əd̯unə əmənə əməgə lòjnəbəd̯ə mət͡ʃìn mənáwgùmnə lójnəgəd̯əbəni'

മലയാളം പരിഭാഷ

[തിരുത്തുക]
മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും കൂടി സ്വതന്ത്രരായി ജനിച്ചവരാണ്. മനുഷ്യനു വിവേകവും മനഃസാക്ഷിയും സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവർ പരസ്പരം സഹോദരഭാവത്തോടെ വർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.

വാർഷിക പരിപാടികൾ

[തിരുത്തുക]

മെയ്തെയ് ഭാഷയുടെ ഉന്നമനത്തിനും സംരക്ഷണത്തിനുമായി ഇന്ത്യ, ബംഗ്ലാദേശ് എന്നിവിടങ്ങളിലും ലോകത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലുമായി വിവിധ വാർഷിക പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിച്ചുവരുന്നു:

  • മണിപ്പൂരി ഭാഷാ ദിനം (Meitei: ꯂꯣꯟꯒꯤ ꯅꯨꯃꯤꯠ, romanized: Manipuri Lon-gi Numit - മണിപ്പൂരി ലോൻ-ഗി നുമിത്): 1992-ൽ മണിപ്പൂരി ഭാഷയെ ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി അംഗീകരിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി എല്ലാ വർഷവും ഓഗസ്റ്റ് 20-ന് ഈ ദിനം ആചരിക്കുന്നു.[89]
  • മണിപ്പൂരി കവിതാ ദിനം (Meitei: ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ ꯁꯩꯔꯦꯡꯒꯤ ꯅꯨꯃꯤꯠ, romanized: Manipuri Sheirenggi Numit - മണിപ്പൂരി ഷെയ്റെങ്‌ഗി നുമിത്): മെയ്തെയ് കവിതകളെയും മെയ്തെയ് സാഹിത്യ പാരമ്പര്യത്തെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായുള്ള വാർഷിക സാഹിത്യ പരിപാടിയാണിത്.[90][91] മണിപ്പൂരിലും, കൂടാതെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ മെയ്തെയ് സംസാരിക്കുന്ന സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിലുമാണ് പ്രധാനമായും ഈ പരിപാടി നടക്കാറുള്ളത്.[92][93]
  • മണിപ്പൂരി ഭാഷാ ഉത്സവം (Meitei: ꯃꯅꯤꯄꯨꯔꯤ ꯂꯣꯟꯒꯤ ꯀꯨꯝꯃꯩ, romanized: Manipuri Lon-gi Kummei - മണിപ്പൂരി ലോൻ-ഗി കുംമെയ്): ബംഗ്ലാദേശിലെ മെയ്തെയ് ഭാഷ, ലിപി, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ സംരക്ഷണവും വികസനവും ലക്ഷ്യമിട്ട് എല്ലാ വർഷവും സംഘടിപ്പിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക പരിപാടിയാണിത്.[94][95]

ഇവ കൂടി കാണുക

[തിരുത്തുക]

കുറിപ്പുകൾ

[തിരുത്തുക]
  1. ↑ ഇതു കൂടാതെ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽ‌പ്പെട്ട ബിഷ്ണുപ്രിയ മണിപ്പൂരി എന്നൊരു ഭാഷയും മണിപ്പൂരിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്‌.
  2. ↑ അവലംബമായി നൽകിയ വെബ്സൈറ്റിലെ ഒന്നാം അനുച്ഛേദത്തിന്റെ മെയ്തെയ് പരിഭാഷയിൽ, 'അന്തസ്സ്', 'അവകാശം' എന്നിവയ്ക്കായി യഥാക്രമം ꯏꯖꯖꯠ (ഇജത് - iːdʒət), ꯍꯛ (ഹൿ - hə́k) എന്നീ വിദേശപദങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ഇവയുടെ തനത് മെയ്തെയ് പദങ്ങൾ യഥാക്രമം ꯏꯀꯥꯏ ꯈꯨꯝꯅꯕ (ഇകായ് ഖുംനബ - í.kai kʰum.nə.bə), ꯐꯪꯐꯝ ꯊꯣꯛꯄ (ഫങ്ഫം തോൿപ - pʰəŋ.pʰəm tʰok.pə) എന്നിവയാണ്.

അവലംബം

[തിരുത്തുക]
  1. ↑ Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2025). "മണിപ്പൂരി ഭാഷ". Ethnologue (28-ാം ed.). ഡാളസ്, ടെക്സാസ്: SIL International.
  2. 1 2 3 4 5 "Meitei | Ethnologue". Ethnologue (in ഇംഗ്ലീഷ്). Archived from the original on 24 July 2019. Retrieved 3 May 2023.
  3. ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "മണിപ്പൂരി". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  4. ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "മെയ്തെയ്
    (മാനക ഭാഷാഭേദം)    "    . Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  5. ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "പംഗൽ
    (മുസ്ലീം ഭാഷാഭേദം)    "    . Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  6. ↑ "Meithei". Oxford English Dictionary (Online ed.). Oxford University Press. Retrieved 14 October 2022. (Subscription or participating institution membership required.)
  7. 1 2 3 4 5 "Manipuri language". Encyclopædia Britannica (in ഇംഗ്ലീഷ്). 15 August 2024. Retrieved 2023-11-18.
  8. ↑ "Language – India, States and Union Territories" (PDF). Census of India 2011. Office of the Registrar General. pp. 13–14. Archived (PDF) from the original on 14 November 2018. Retrieved 30 April 2019.
  9. ↑ Sunil, Oinam (14 July 2015). "Manipuris in Mandalay see ray of hope in Modi". The Times of India (in ഇംഗ്ലീഷ്).
  10. ↑ Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2025). "മണിപ്പൂരി ഭാഷ". Ethnologue (28-ാം ed.). ഡാളസ്, ടെക്സാസ്: SIL International.
  11. ↑ "ആർക്കൈവ് പകർപ്പ്". Archived from the original on 2010-07-07. Retrieved 2008-02-04.
  12. ↑ Sanajaoba, Naorem (1988). Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization (in ഇംഗ്ലീഷ്). Mittal Publications. p. 10. ISBN 978-81-7099-853-2.
  13. ↑ Miri, Mrinal (2003). Linguistic Situation in North-East India (in ഇംഗ്ലീഷ്). Concept Publishing Company. p. 77. ISBN 978-81-8069-026-6.
  14. ↑ Singh, Chungkham Yashwanta (2000). Manipuri Grammar (in ഇംഗ്ലീഷ്). Rajesh Publications. pp. 2, 202. ISBN 978-81-85891-33-0.
  15. ↑ Ayyappappanikkar (1997). Medieval Indian Literature: Surveys and selections (in ഇംഗ്ലീഷ്). Sahitya Akademi. p. 333. ISBN 978-81-260-0365-5.
  16. ↑ "Aspects of Manipuri language and its literary traditions By Ahanthem Homen". e-pao.net. Retrieved 2024-05-22.
  17. ↑ Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2025). "മണിപ്പൂരി ഭാഷ". Ethnologue (28-ാം ed.). ഡാളസ്, ടെക്സാസ്: SIL International.
  18. ↑ Moseley, C., ed. (2010). Atlas of the world's languages in danger (3rd ed). Paris: UNESCO Publishing. pp. 44–45 and elsewhere.
  19. ↑ R, Aishwaryaa (6 June 2019). "What census data reveals about use of Indian languages". Deccan Herald. Retrieved 16 November 2023.
  20. 1 2 3 4 5 Chelliah (1997: 2)
  21. ↑ Sharma, H. Surmangol (2006). "Learners' Manipuri-English dictionary. Meitei". dsal.uchicago.edu. Retrieved 30 July 2022.
  22. ↑ Gangte, Priyadarshini M. "Evolution of Meetei state- Emergence of Nongda Lairen Pakhangba". The People's Chronicle. Archived from the original on 19 January 2021. Retrieved 21 March 2022.
  23. ↑ "Meitei | Ethnologue Free". Ethnologue (Free All) (in ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 2023-11-18.
  24. 1 2 3 4 "A History of Manipuri Language". Indian Institute of Advanced Study (in അമേരിക്കൻ ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 2023-11-18.
  25. ↑ "Glottolog 4.8 – Manipuri". glottolog.org. Retrieved 2023-11-18.
  26. ↑ Chatterji, Suniti Kumar (1951). Kirata-jana-krti (in ഇംഗ്ലീഷ്). Kolkata: The Asiatic Society, Digital Library of India; Internet Archive. pp. 157, 158. ... The beginnings of this Old Manipuri literature (as in the case of Newari) may go back to 1500 years, or even 2000 years, from now. ...
  27. ↑ Ayyappappanikkar (1997). Medieval Indian Literature: Surveys and selections (in ഇംഗ്ലീഷ്). Sahitya Akademi. pp. 326–329. ISBN 978-81-260-0086-9.
  28. ↑ Kshetrimayum, Jogendro (2023). "Violence". In Wouters, Jelle J. P.; Subba, Tanka B. (eds.). The Routledge Companion to Northeast India (in ഇംഗ്ലീഷ്). Taylor & Francis. p. 483. ISBN 978-0-367-72566-2.
  29. ↑ Singh, Ningthoukhongjam Khelchandra. "Poireiton Khunthokpa". History of Old Manipuri Literature (in ഇംഗ്ലീഷ് and മണിപ്പൂരി). Imphal: Ningthoukhongjam Khelchandra Singh. pp. 121, 122.
  30. ↑ Vijñānanidhi: Manuscript Treasures of India (in ഇംഗ്ലീഷ്). National Mission of Manuscripts. February 2007. pp. 88, 89. OCLC 171288062. Retrieved 2024-04-29.
  31. ↑ Singh, Ch Manihar (1996). "The Early Period (Ritual Songs)". A History of Manipuri Literature (in ഇംഗ്ലീഷ് and മണിപ്പൂരി). India: Sahitya Akademi. pp. 14, 15. ISBN 978-81-260-0086-9.
  32. ↑ Devi, Yumlembam Gopi (16 June 2019). Glimpses of Manipuri Culture (in ഇംഗ്ലീഷ്). LP. p. 25. ISBN 978-0-359-72919-7.
  33. ↑ Devi, Dr Yumlembam Gopi (16 June 2019). Glimpses of Manipuri Culture (in ഇംഗ്ലീഷ്). Lulu.com. p. 119. ISBN 978-0-359-72919-7.
  34. ↑ Sanajaoba, Naorem (1993). Manipur: Treatise & Documents (in ഇംഗ്ലീഷ്). Mittal Publications. p. 2. ISBN 978-81-7099-399-3. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum (help)
  35. ↑ Sanajaoba, Naorem (1991). Law and Society: Strategy for Public Choice, 2001 (in ഇംഗ്ലീഷ്). Mittal Publications. p. 304. ISBN 978-81-7099-271-4.
  36. ↑ Singh, Ch Manihar (1996). A History of Manipuri Literature (in ഇംഗ്ലീഷ്). India: Sahitya Akademi. p. 135. ISBN 978-81-260-0086-9.
  37. ↑ George, K. M. (1992). Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems (in ഇംഗ്ലീഷ്). India: Sahitya Akademi. p. 29. ISBN 978-81-7201-324-0.
  38. ↑ George, K. M. (1992). Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems (in ഇംഗ്ലീഷ്). India: Sahitya Akademi. p. 258. ISBN 978-81-7201-324-0. H. Anganghal Singh's Khamba Thoibi Sheireng (Poem on Khamba Thoibi, 1940) is a national epic of the Manipuris based on the story of Khamba and Thoibi of Moirang. The poet composes the whole epic in the Pena Saisak style of folk ballads sung by minstrels or bards popular in Manipur.
  39. ↑ Datta, Amaresh (1988). Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti (in ഇംഗ്ലീഷ്). India: Sahitya Akademi. p. 1186. ISBN 978-81-260-1194-0.
  40. ↑ Datta, Amaresh (1988). Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti (in ഇംഗ്ലീഷ്). India: Sahitya Akademi. p. 1573. ISBN 978-81-260-1194-0. His best work, Khamba Thoibi sheireng, in 39,000 lines on the story of 'Khamba and Thoibi' was started in 1939 and the composition was completed in 1940.
  41. ↑ Das, Sisir Kumar (2005). A History of Indian Literature: 1911–1956, struggle for freedom: triumph and tragedy (in ഇംഗ്ലീഷ്). Sahitya Akademi. p. 190. ISBN 978-81-7201-798-9. His epic Singel Indu was published in 1938 which was followed by his magnum opus Khamba Thoibi Sheireng (1940), a poem of 39000 lines, considered to be the 'national' epic of the Manipuris, written in the Pena Saisak style of folk ballads.
  42. ↑ Sing, Damodar (31 August 1975). "The Epic of Manipur: Khamba Thoibi". Akashvani (in ഇംഗ്ലീഷ്). Vol. XL, no. 35. New Delhi: All India Radio (AIR). p. 1582.
  43. ↑ "Government must take concrete step for recognition of Manipuri as classical language". Imphal Free Press (in ഇംഗ്ലീഷ്). Archived from the original on 2022-07-29. Retrieved 2026-04-03.
  44. ↑ IANS (20 August 2016). "Classic language status for Manipuri demanded". Business Standard India.
  45. ↑ "Manipur Govt Begins Efforts for Inclusion of Manipuri Among 'Classical' Languages". India Today NE (in ഹിന്ദി). 21 August 2019.
  46. 1 2 3 "Census Tables". Census of India. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. 2011. Retrieved 15 February 2024.
  47. ↑ Mishra, Awadesh (1 January 1999). "The Manipuris in the Barak Valley: A Case Study of Language Maintenance'". Linguistics of the Tibeto-Burman Area.
  48. ↑ "Textile Bdesh Myanmar 3". e-pao.net. Retrieved 14 March 2023.
  49. ↑ "Manipuri in Myanmar 1". e-pao.net. Retrieved 14 March 2023.
  50. ↑ Thoudam, P. C. (2006). Demographic and Ethnographic Information: Problems in the analysis of Manipuri language. Central Institute of Indian Language.
  51. ↑ Haokip, P. (April 2011). "The Languages of Manipur: A Case Study of the Kuki-Chin Languages". Linguistics of the Tibeto-Burman Area. 34 (1): 86–118.
  52. ↑ "Meitei | Ethnologue". Ethnologue (in ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 3 May 2023.
  53. ↑ "Manipuri language and alphabets". omniglot.com.
  54. ↑ Sanajaoba, Naorem (1988). Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization (in ഇംഗ്ലീഷ്). Mittal Publications. p. 290. ISBN 978-81-7099-853-2.
  55. ↑ "Manipuri language in 8th Schedule By Jeet Akoijam". e-pao.net. Retrieved 2022-08-26.
  56. 1 2 3 Laithangbam, Iboyaima (27 September 2020). "Assam to look into demand to include Manipuri in list of associate languages". The Hindu (in Indian English).
  57. ↑ "Union Minister Dr Jitendra Singh lauds SSC for deciding to conduct the Multi-Tasking (Non-Technical) Staff examination 2022 in 13 regional languages in addition to Hindi and English for the first time". pib.gov.in (in ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 25 January 2023.
  58. ↑ "CBSE | Academics Unit: Curriculum/Syllabus". cbseacademic.nic.in. Retrieved 18 March 2023.
  59. ↑ Devi, S. (May 2013). "Is Manipuri an Endangered Language?" (PDF). Language in India. 13 (5): 520–533.
  60. ↑ Bareh, Hamlet (2001). Encyclopaedia of North-East India (in ഇംഗ്ലീഷ്). Mittal Publications. p. 80. ISBN 978-81-7099-790-0.
  61. ↑ "Manipur: Meitei language to be introduced in IGNOU syllabus, says union minister". Northeast Now. 21 August 2023. Retrieved 18 February 2024.
  62. ↑ "Assam HSLC Exam Routine 2023 Revised: SEBA To Conduct All Class 10 Language Papers Including English On April 1". India.com (in ഇംഗ്ലീഷ്). 17 March 2023. Retrieved 18 March 2023. In addition to Assamese, the other MIL subjects are Bengali, Bodo, Hindi, Manipuri, Hmar, Nepali, Mizo, Khasi, Garo, Karbi and Urdu.
  63. ↑ "AHSEC complete syllabus for HS 2nd year". ahsec.assam.gov.in. Archived from the original on 2023-03-19. Retrieved 2026-04-02.
  64. ↑ "Manipuri Department" (in അമേരിക്കൻ ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 18 March 2023.
  65. ↑ "5 literary bodies bat for Manipuri language in Assam". The Sangai Express (in ഇംഗ്ലീഷ്). 3 August 2020. Retrieved 18 March 2023. Moreover, Manipuri in MA and PhD courses are offered at Assam University, Silchar.
  66. ↑ "AAMSU demands Associate Official Language status to Manipuri language". Time8. 22 September 2021. Archived from the original on 2022-08-26. Several universities, notably Assam University and Silchar University, provide Manipuri language courses.
  67. ↑ "MANIPURI | DIRECTORATE OF KOKBOROK & OTHER MINORITY LANGUAGES". kokborokoml.tripura.gov.in. Retrieved 18 March 2023.
  68. ↑ "Tripura University proposes introduction of diploma courses in Japanese, Korean, Nepali and Manipuri languages". India Today NE (in ഹിന്ദി). 23 December 2021. Retrieved 18 March 2023.
  69. ↑ Post, Mark W.; Burling, Robbins (2017) [First published 2003]. "The Tibeto-Burman Languages of Northeastern India". In Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (eds.). The Sino-Tibetan Languages (2nd ed.). Routledge. pp. 23, 232–233. ISBN 978-1-138-78332-4.
  70. 1 2 LaPolla, Randy J. (2000). "Book review: A grammar of Meitei, by S. L. Chelliah". Lingua. 110 (4). Elsevier: 299–304. doi:10.1016/s0024-3841(99)00037-6.
  71. ↑ Chelliah, S. L. (1997). Meitei Phonology. Mouton de Gruyter. pp. 17–21.
  72. 1 2 Chelliah (1997)
  73. 1 2 Singh, S. Indrakumar (November 2013). "Agreements in Manipuri" (PDF). Language in India. 13 (11): 216–231.
  74. 1 2 Devi, M. Bidyarani (May 2014). "Compound Verbs in Manipuri" (PDF). Language in India. 14 (5): 66–70.
  75. ↑ Khuman, Yanglem Loijing Khomba; Devi, Salam Dickeeta; Singh, Ch. Ponykumar; Devi, H. Mamata; Singh, N. Ajith (1 December 2022). "A benchmark dataset for printed Meitei/Meetei script character recognition". Data in Brief (in ഇംഗ്ലീഷ്). 45 108585. Bibcode:2022DIB....4508585K. doi:10.1016/j.dib.2022.108585. ISSN 2352-3409. PMC 9679442. PMID 36426059.
  76. ↑ Noni, Arambam; Sanatomba, Kangujam (2015). Colonialism and Resistance: Society and State in Manipur (in ഇംഗ്ലീഷ്). Routledge. pp. 223, 235, 237. ISBN 978-1-317-27066-9.
  77. ↑ মণিপুরদা লোলয়ান চঙলকপা অমদি মীতৈ ইয়েক্না থোঙজিন্দা ৱারৌজনা লেপ্লরবদা ! (PDF). Hueiyen Lanpao (in മണിപ്പൂരി). Archived from the original (PDF) on 2026-02-28. Retrieved 2026-04-02.
  78. ↑ Datta, Amaresh (1987). Encyclopaedia of Indian Literature (in ഇംഗ്ലീഷ്). Sahitya Akademi. p. 142. ISBN 978-81-260-1803-1.
  79. ↑ Laithangbam, Iboyaima (23 September 2017). "Banished Manipuri script stages a comeback". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 6 March 2023.
  80. ↑ "GAZETTE TITLE: The Manipur Official Language (Amendment) Act, 2021". manipurgovtpress.nic.in. Retrieved 6 March 2023.
  81. ↑ "Manipur HSLC Date Sheet 2023: BSEM Class 10 time table released, exam begins March 16". The Times of India. 25 January 2023. ISSN 0971-8257. Retrieved 6 March 2023.
  82. ↑ SNS (10 January 2019). "Manipur Board Class 12 (HSC) and Class 10 (HSLC) Timetable 2019 available online at manipureducation.gov.in | Check now". The Statesman (in അമേരിക്കൻ ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 6 March 2023.
  83. ↑ "MEELAL lauds BSEM order: 04th feb24 ~ E-Pao! Headlines". e-pao.net. Retrieved 15 February 2024.
  84. ↑ "The Birth of Jesus Manipuri Roman Mayek CB" (PDF). bibleforchildren.org.
  85. ↑ নাওরিয়া ফুলো: ঋষি অমা - এলাংম দীনমনী (PDF). Hueiyen Lanpao (in മണിപ്പൂരി). India. Archived from the original (PDF) on 2023-03-14. Retrieved 2026-04-02.
  86. ↑ Singh, Wahengbam Ibohal. The History Of Manipur (in ഇംഗ്ലീഷ്). Internet Archive. India: Digital Library of India. p. 501.
  87. ↑ Chelliah, Shobhana L. (1997). A Grammar of Meithei (in ഇംഗ്ലീഷ്). Berlin: Mouton de Gruyter. p. 35. ISBN 978-3110143218.
  88. ↑ "Manipuri language and alphabets". omniglot.com. Retrieved 12 August 2022.
  89. ↑ Coleman, Daniel; Glanville, Erin Goheen; Hasan, Wafaa; Kramer-Hamstra, Agnes (26 April 2012). Countering Displacements: The Creativity and Resilience of Indigenous and Refugee-ed Peoples (in ഇംഗ്ലീഷ്). University of Alberta. p. 131. ISBN 978-0-88864-592-0.
  90. ↑ "St Joseph University, Nagaland observes Manipuri Poetry Day 2022". Imphal Free Press (in ഇംഗ്ലീഷ്). 14 October 2019. Retrieved 9 March 2023.[പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി]
  91. ↑ "Manipuri Poetry Day 2021 celebrated: 22nd oct21 ~ E-Pao! Headlines". e-pao.net. Retrieved 9 March 2023.
  92. ↑ Ajit, Sh. "Manipuri in Kolkata observes "Manipuri Poetry Day"". Imphal Times (in ബ്രിട്ടീഷ് ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 9 March 2023.
  93. ↑ "Manipuri Poetry Day 2021 celebrated". The Sangai Express (in ഇംഗ്ലീഷ്). 21 October 2021. Retrieved 9 March 2023.
  94. ↑ Paul, Jibon (14 May 2022). কমলগঞ্জে মণিপুরি ভাষা ও সংস্কৃতি উৎসব. Daily Jalalabad (in Bengali). Archived from the original on 2023-03-11. Retrieved 11 March 2023.
  95. ↑ কমলগঞ্জে মনিপুরী ভাষা উৎসব উদযাপিত. bangla-times.com (in Bengali). 10 March 2023. Archived from the original on 2023-03-11. Retrieved 12 March 2023.

കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്

[തിരുത്തുക]
  • 1. A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-I, രചന: Chingtamlen, 2005.
  • 2. A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-II, രചന: Chingtamlen, 2007.
  • 3. A Short History of Kangleipak (Manipur) Part-III, രചന: Chingtamlen, 2008.
  • 4. The Meetei and the Bishnupriya, രചന: Chingtamlen, 2008.

സംസ്കാരം

[തിരുത്തുക]
  • Brara, N. Vijaylakshmi. (1998). Politics, society, and cosmology in India's North East. Delphi: Oxford University Press.
  • Budha, W. (1992). Indigenous games of the Meiteis. Manipur: Wangkeimayum Publications.
  • Kshetrimayum, Otojit. (2014). Ritual, Politics and Power in North East India: Contexualising the Lai Haraoba of Manipur. Delhi: Ruby Press & Co.
  • Singh, M. Kirti. (1988). Religion and culture of Manipur. Delhi: Manas Publications.
  • Singh, M. Kirti. (1993). Folk culture of Manipur. Delhi: Manas Publications.
  • Singh, Saikhom Gopal. (2014). The Meeteis of Manipur: A Study in Human Geography. Delhi: Ruby Press & Co.

ഭാഷ

[തിരുത്തുക]
  • Bhat, D. N. S.; & Ningomba, S. (1997). Manipuri grammar. Munich: Lincom Europa.
  • Chelliah, Shobhana L. (1990). Experiencer subjects in Manipuri. In V. M. Manindra & K. P. Mohanan (Eds.), Experiencer subjects in South Asian languages (pp. 195–211). Stanford: The Center for the Study of Language and Information.
  • Chelliah, Shobhana L. (1992). Tone in Manipuri. In K. L. Adams & T. J. Hudak (Eds.), Papers from the first annual meeting of the Southeast Asian Linguistics Society 1991 (pp. 65–85). Tempe, AZ: Arizona State University.
  • Chelliah, Shobhana L. (1992). Bracketing paradoxes in Manipuri. In M. Aronoff (Ed.), Morphology now (pp. 33–47). Albany: State University of New York Press.
  • Chelliah, Shobhana L. (1994). Morphological change and fast speech phenomena in the Manipuri verb. In K. L. Adams & T. J. Hudak (Eds.), Papers from the second annual meeting of the Southeast Asian Linguistics Society 1992 (pp. 121–134). Tempe, AZ: Arizona State University.
  • Chelliah, Shobhana L. (1997). A grammar of Meitei. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 0-19-564331-3.
  • Chelliah, Shobhana L. (2002). Early Meitei manuscripts. In C. I. Beckwith (Ed.), Medieval Tibeto-Burman languages: PIATS 2000: Tibetan studies: Proceedings of the ninth seminar of the International Association of Tibetan Studies, Leiden 2000 (pp. 59–71). Leiden, Netherlands: Brill.
  • Chelliah, Shobhana L. (2002). A glossary of 39 basic words in archaic and modern Meitei. In C. I. Beckwith (Ed.), Medieval Tibeto-Burman languages: PIATS 2000: Tibetan studies: Proceedings of the ninth seminar of the International Association of Tibetan Studies, Leiden 2000 (pp. 189–190). Leiden, Netherlands: Brill.
  • Chelliah, Shobhana L. (January 2004). "Polysemy through metonymy: The case of Meitei pi 'grandmother'". Studies in Language. 28 (2): 363–386. doi:10.1075/sl.28.2.04che.
  • Chelliah, Shobhana L. (2015). "Is Manipur a linguistic area?". Journal of South Asian Languages and Linguistics. 2 (1): 87–109. doi:10.1515/jsall-2015-0004. S2CID 130962163.
  • Singh, Ningthoukhongjam Khelchandra. (1964). Manipuri to Manipuri & English dictionary.

പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ

[തിരുത്തുക]
വിക്കിചൊല്ലുകളിലെ മണിപ്പൂരി ഭാഷ എന്ന താളിൽ ഈ ലേഖനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചൊല്ലുകൾ ലഭ്യമാണ്‌:
Wiktionary
Wiktionary
Meitei എന്ന വാക്കിനർത്ഥം മലയാളം വിക്കി നിഘണ്ടുവിൽ കാണുക
വിക്കിപാഠശാല
വിക്കിപാഠശാല
വിക്കിമീഡിയ വിക്കിപാഠശാലയിൽ ഈ ലേഖനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട

പരിശീലനക്കുറിപ്പുകൾ ലഭ്യമാണ്

വിക്കിവൊയേജിൽ നിന്നുള്ള മണിപ്പൂരി ഭാഷ യാത്രാ സഹായി

Wikipedia
Wikipedia
വിക്കിപീഡിയ സ്വതന്ത്ര സർവ്വവിജ്ഞാനകോശത്തിന്റെ Meitei പതിപ്പ്
ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ
ഫെഡറൽതല ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ
ഇംഗ്ലീഷ് • ഹിന്ദി
സംസ്ഥാനതല ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ
ആസ്സാമീസ് • ബംഗാളി • ബോഡോ • ദോഗ്രി •ഗോണ്ടി • ഗുജറാത്തി• ഹിന്ദി • കന്നഡ • കശ്മീരി • കൊങ്കണി • മലയാളം • മൈഥിലി • മണിപ്പൂരി • മറാഠി• നേപ്പാളി • ഒറിയ • പഞ്ചാബി • സംസ്കൃതം • സന്താലി • സിന്ധി • തമിഴ് • തെലുങ്ക് • ഉർദു •
"https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=മണിപ്പൂരി_ഭാഷ&oldid=4663242" എന്ന താളിൽനിന്ന് ശേഖരിച്ചത്