സിദ്ധം ലിപി
| സിദ്ധം ലിപി 𑖭𑖰𑖟𑖿𑖠𑖽 𑖩𑖰𑖢𑖰 | |
|---|---|
 | |
| ലിപി മാതൃകകൾ | |
 | |
| തരം | |
| ഭാഷകൾ | സംസ്കൃതം |
കാലയളവ് | c. 6-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം[1] – c. എ.ഡി. 1200[note 1] |
| ബന്ധപ്പെട്ട ലിപികൾ | |
മാതൃലിപികൾ | |
ഉപലിപികൾ | |
സഹോദരലിപികൾ | ശാരദ,[2][3][5] ടിബറ്റൻ,[4] കലിംഗ, ഭൈക്ഷുകി |
| ISO | |
| ഐ.എസ്.ഒ. 15924 | Sidd, 302 |
| യൂണികോഡ് | |
യൂണികോഡ് അപരനാമം | Siddham |
| U+11580–U+115FF അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട | |
| ഭാരതീയ ലിപികൾ |
|---|
| ബ്രാഹ്മി ലിപിയും അതിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച ലിപികളും |
സിദ്ധം (അല്ലെങ്കിൽ സിദ്ധാം [8] എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ഇന്ത്യയിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ലിപിയാണ്. പിന്നീട് വികസിച്ച് വന്ന ഈ ലിപി സിദ്ധമാതൃക എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു മദ്ധ്യകാല ബ്രാഹ്മണ അബുഗിഡയാണ് . ഇത് ഗുപ്ത ലിപിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതും നാഗരി, കിഴക്കൻ നാഗരി, തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾക്കു പൂർവ്വഗാമിയുമാണ്. സിദ്ധം ലിപി ഇന്ത്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, ഇന്നും കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ ബൗദ്ധന്മാർ പ്രധാനമായും മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതാനും, ബീജാക്ഷരങ്ങൾ, ധാരണികൾ എഴുതാനും ഈ ലിപി ഇന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.
സിദ്ധം എന്ന വാക്കിന് സംസ്‌കൃതത്തിൽ “ശ്രേഷ്ടമായ”, “പൂർണ്ണമായ”, അല്ലെങ്കിൽ “സമ്പൂർണമായ” എന്നർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. രേഖകളുടെ മുകളിൽ സിദ്ധം അല്ലെങ്കിൽ സിദ്ധം അസ്തു എന്ന് എഴുതുന്നതിന്റെ ചടങ്ങിൽ നിന്നാണ് ഈ ലിപിക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.
ഈ ലിപിക്ക് ഉള്ള മറ്റ് പേരുകളിൽ ജാപ്പനീസ്: ബോൺജി (梵字), അഥവാ “ബ്രഹ്മയുടെ അക്ഷരങ്ങൾ”, “സംസ്‌കൃത ലിപി”, ചൈനീസ്: 悉曇文字 (pinyin: Xītán wénzi) അഥവാ “സിദ്ധം ലിപി” എന്നുമുണ്ട്.
ചരിത്രം
[തിരുത്തുക]സിദ്ധം ലിപി ക്രിസ്തുവർഷം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനകാലത്ത് (സി. ഇ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ) ഗുപ്ത ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ടതാണ്.[1]
സിൽക്ക് റോഡിലൂടെ ചൈനയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയ ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങൾഏറെയും സിദ്ധം ലിപിയുടെ ഒരു പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചാണ് എഴുതപ്പെട്ടത്. ഈ ലിപി തുടർച്ചയായി വികാസംപ്രാപിക്കുകയും, കാലാനുസൃതവും പ്രദേശാനുസൃതവുമായ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ അതിൽ കണ്ടു വരുകയും ചെയ്തു. പ്രധാനമായും, ബൗദ്ധ തന്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പകർതുന്നതിനായാണ് ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുന്നത്. മന്ത്രങ്ങളുടെ ഉച്ചാരണം കൃത്യമായി സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം അന്നത്തെ കാലത്ത് ഏറെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കാണാം. ചീനനാട് ഭാഷ സംസ്‌കൃതത്തിന്റെ ശബ്ദങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്താൻ അനുയോജ്യമായിരുന്നില്ല, അതിനാൽ തന്നെ സിദ്ധം ലിപിയെ കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ നിലനിർത്തേണ്ടി വന്നു. ചീനനാട് ഗുപ്തമാര്ഗ ബുദ്ധമതം തുടർന്നിരുന്ന കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ സിദ്ധം ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുന്ന പരമ്പര്യം നിലനില്പ് നേടി.
കൂകായ് 806-ൽ ചീനനാട്ടിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തുമ്പോൾ ജപ്പാനിലേക്ക് സിദ്ധം ലിപിയെ പരിചയപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം നളന്ദയിൽ പരിശീലനം നേടിയ ഭിക്ഷുക്കളോടൊപ്പം, പ്രമുഖനായ പ്രജ്ഞാ (ചീനനാട്: 般若三藏; പിനിൻ: Bōrě Sāncáng; 734–c. 810) യുടെ ഒപ്പം, സംസ്കൃതം പഠിച്ചിരുന്നു.
കൂകായ് സിദ്ധം ലിപി പഠിച്ച സമയത്തേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള കരയിലൂടെയുള്ള വ്യാപാര, തീർത്ഥാടന മാർഗങ്ങൾ അബ്ബാസിദ് ഖിലാഫത്ത് [9] വ്യാപനത്തെ തുടർന്ന് അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.
ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ നടുവിൽ, ചീനനാട്ടിൽ “വിദേശ മതങ്ങളുടെ” നീക്കംചെയ്യലുകൾ ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നെന്ന രീതിയിൽ നടന്നിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ജപ്പാന് സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ ഉറവിടങ്ങളായിരുന്ന ചൈനയുമായി ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കേണ്ടിവന്നു. കാലക്രമേണ, ഇന്ത്യയിൽ സിദ്ധം ലിപിക്ക് പകരം ദേവനാഗരി പോലെയുള്ള മറ്റ് ലിപികൾ പ്രചാരത്തിൽ വന്നു. അതേസമയം, സിദ്ധം ലിപിയുടെ വടക്കുകിഴക്കൻ വകഭേദമായ ഗൗഡി ലിപി കിഴക്കൻ നഗരി, തിരഹുട, ഒഡിയ, നേപ്പാളി ലിപികൾ ആയി കിഴക്കൻ ദക്ഷിണേഷ്യ, വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വികസിച്ചു. ഇതോടെ, കിഴക്കൻ ഏഷ്യ ഇന്നും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏക പ്രദേശമായി അവശേഷിക്കുന്നു.[10].
കൊറിയയിൽ സിദ്ധം ലിപിയുടെ പ്രത്യേക രൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്, അവ ചീനനാട്ടിലെയും ജപ്പാനിലെയും രൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യംതന്നെ മധ്യേഷ്യ യിലും സിദ്ധം ലിപി എഴുതപ്പെട്ടിരുന്നതിന്റെ തെളിവുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ചീനനാട് അക്ഷരങ്ങളോട് ചെയ്തതുപോലെ, ജാപ്പനീസ് ബൗദ്ധപണ്ഡിതർ ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ഒരേ ശബ്ദം ഉള്ള നിരവധി സിദ്ധം അക്ഷരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു അതിലൂടെ അക്ഷരങ്ങൾക്കു അധിക അർത്ഥം ചേർക്കാനായിരുന്നു ശ്രമം. ഈ പതിപ്പ്, അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ചൈനീസ് ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഇന്ത്യൻ ലിപിയുടെ ശൈലിയെയും ഒരു വിധത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഇതിലൂടെ സിദ്ധം ലിപിയിൽ എഴുതപ്പെട്ട സംസ്‌കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളെ വായിക്കുമ്പോൾ വിവിധ രീതികളിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയും, ജാപ്പനീസ് ഭാഷയിൽ ചൈനീസ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചപ്പോഴുണ്ടായ അനുഭവത്തേപ്പോലെ. ഇത് ഒരു ലിപിയ്ക്ക് അനേകം രൂപഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ കാരണമായി.[11]
സവിശേഷതകൾ
[തിരുത്തുക]സിദ്ധം ഒരു ആബുഗിഡാ ലിപിയാണ്, അക്ഷരമാലയല്ല. അതായത്, ഓരോ അക്ഷരവും ഒരു സ്വരത്തിലുളളതുപോലെ ഒരു വ്യഞ്ജനത്തിനും (ഒരുപക്ഷെ) ഒരു സ്വരത്തിനും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. സ്വരധ്വനി വ്യക്തമായി കാണിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, സ്വാഭാവികമായി ഹ്രസ്വ ‘അ’ സ്വരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. മറ്റു സ്വരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ദിയാക്രിറ്റിക് ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു - ഇവ അനുസ്വാരം, വിസർഗം എന്നിവയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിരാമം (virama) എന്നത് ഒരു വ്യഞ്ജനം സ്വരമില്ലാതെ അക്ഷരത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ (പ്രായോഗികമായി സംസ്‌കൃതപദങ്ങളുടെ അവസാനം വരുമ്പോൾ) അതിന് സൂചകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
സിദ്ധം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സാധാരണയായി മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളിലെന്നപോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടും പിന്നീട് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും എഴുതിയിരുന്നു, പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ അവ പരമ്പരാഗത ചൈനീസ് ശൈലിയിലാണ് എഴുതിയിരുന്നത്, മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും പിന്നീട് വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ടും. ദ്വിഭാഷാ സിദ്ധം-ജാപ്പനീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കൈയെഴുത്തുപ്രതി 90 ഡിഗ്രി ഘടികാരദിശയിൽ തിരിഞ്ഞ് ജാപ്പനീസ് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് എഴുതുന്നു, ജാപ്പനീസ് സാധാരണ പോലെ, തുടർന്ന് കൈയെഴുത്തുപ്രതി വീണ്ടും തിരിച്ച്, സിദ്ധം എഴുത്ത് ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് തുടരുന്നു (ഫലമായുണ്ടാകുന്ന ജാപ്പനീസ് പ്രതീകങ്ങൾ വശങ്ങളിലായി ദൃശ്യമാകുന്നു).
കാലക്രമേണ, വിരാമചിഹ്നങ്ങൾ, തല അടയാളങ്ങൾ, ആവർത്തന അടയാളങ്ങൾ, അവസാന അടയാളങ്ങൾ, സംയോജനങ്ങളും അപൂർവ്വമായി അക്ഷരങ്ങളും സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രത്യേക ലിഗേച്ചറുകൾ, നിലവിൽ എൻകോഡ് ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത എഴുത്തുകാരന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം നിരവധി അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ അധിക അടയാളപ്പെടുത്തലുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ചില ആധുനിക സിദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും നുക്ത ഉപയോഗിക്കുന്നു.
സ്വരങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]ഉപയോഗം
[തിരുത്തുക]ജപ്പാനിൽ, ഷിംഗോൺ ബുദ്ധമതം, ടെൻഡായി എന്നിവയുടെ സ്കൂളുകളിലും ഷുഗെൻഡോയിലെ സിൻക്രറ്റിക് വിഭാഗത്തിലും സിദ്ധം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് മന്ത്രങ്ങൾ എഴുതുന്നതും സൂത്രങ്ങൾ പകർത്തി വായിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴും നടക്കുന്നുണ്ട്. കഥാപാത്രങ്ങളെ ബോൺജി (梵字, ചീനനാട്: ഫാൻസി) അല്ലെങ്കിൽ ഷിട്ടൻ (悉曇) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചീനനാട് ബുദ്ധമത നിയമസംഹിതയുടെ തൈഷോ ത്രിപിടക പതിപ്പ് മിക്ക മന്ത്രങ്ങൾക്കും സിദ്ധം പ്രതീകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു, കൊറിയൻ ബുദ്ധമതക്കാർ ഇപ്പോഴും സിദ്ധത്തിന്റെ പരിഷ്കരിച്ച രൂപത്തിൽ ബീജാസ് എഴുതുന്നു. ബോൺജി ഉപയോഗിച്ച് ടി-ഷർട്ടുകളിൽ ജാപ്പനീസ് ഭാഷാ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ എഴുതുന്നതാണ് സമീപകാല കണ്ടുപിടുത്തം. സൂത്രങ്ങൾ എഴുതാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന യഥാർത്ഥ ലിപിയിൽ നിന്ന് ജാപ്പനീസ് സിദ്ധം പരിണമിച്ചു. ഇപ്പോൾ പുരാതന ലിപിയിൽ നിന്ന് അൽപ്പം വ്യത്യസ്തമാണ് സിദ്ധം.
ചീനനാട് എഴുത്തിലെന്നപോലെ, ബ്രഷ് ഉപയോഗിച്ച് സിദ്ധം എഴുതുന്നത് സാധാരണമാണ്; മുള പേന ഉപയോഗിച്ചും ഇത് എഴുതാറുണ്ട്. ജപ്പാനിൽ, ഔപചാരിക സിദ്ധം കാലിഗ്രാഫിക്ക് ബോകുഹിറ്റ്സു (朴筆, കന്റോണീസ്: പോക്ബാറ്റ്) എന്ന പ്രത്യേക ബ്രഷ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അനൗപചാരിക ശൈലി "ഫ്യൂഡ്" (筆, കന്റോണീസ്: "മൗബത്ത്") എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സിദ്ധം അക്ഷരരൂപങ്ങൾ
[തിരുത്തുക]സിദ്ധം ഇപ്പോഴും ഒരു കൈയെഴുത്ത് ലിപിയാണ്. കമ്പ്യൂട്ടർ ഫോണ്ടുകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ചില ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്എ. ന്നിരുന്നാലും ഇന്നുവരെ ഇവയ്‌ക്കൊന്നും സിദ്ധം സംയോജന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളെല്ലാം പുനർനിർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ശ്രദ്ധേയമായി, ചീനനാട് ബുദ്ധിസ്റ്റ് ഇലക്ട്രോണിക് ടെക്സ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷൻ അവരുടെ തൈഷോ ത്രിപിടകയുടെ ഇലക്ട്രോണിക് പതിപ്പിനായി ഒരു സിദ്ധം ഫോണ്ട് സൃഷ്ടിച്ചു, എന്നിരുന്നാലും ഇതിൽ സാധ്യമായ എല്ലാ സംയോജനങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടില്ല. മോജിക്യോ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിൽ സിദ്ധത്തിനായുള്ള ഫോണ്ടുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ സിദ്ധത്തെ വ്യത്യസ്ത ബ്ലോക്കുകളായി വിഭജിക്കുകയും ഒരൊറ്റ പ്രമാണം റെൻഡർ ചെയ്യുന്നതിന് ഒന്നിലധികം ഫോണ്ടുകൾ ആവശ്യമായി വരികയും ചെയ്യുന്നു.
സിബിഇടിഎ ഫോണ്ട് സിദ്ധംകീ 3.0 അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സിദ്ധം ഇൻപുട്ട് സിസ്റ്റം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.
യൂണിക്കോഡ്
[തിരുത്തുക]2014 ജൂണിൽ 7.0 പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കിക്കൊണ്ട് സിദ്ധം ലിപി യൂണിക്കോഡ് നിലവാരത്തിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു.
സിദ്ധത്തിന്റെ യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക് U + 11580-U + 115FF: ആകുന്നു
കുറിപ്പുകൾ
[തിരുത്തുക]- ↑ ജപ്പാനിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഷിൻഗോൺ, ടെൻഡായി ബുദ്ധമത വിഭാഗങ്ങളിൽ, മതാചാരങ്ങൾക്കായി ഈ ലിപി ആധുനിക കാലത്തും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.
അവലംബം
[തിരുത്തുക]- 1 2 Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Delhi: Pearson. p. 43. ISBN 9788131716779.
- 1 2 https://archive.org/details/epigraphyindianepigraphyrichardsalmonoup_908_D/mode/2up,p39-41 [പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി]
- 1 2 Malatesha Joshi, R.; McBride, Catherine (11 June 2019). Handbook of Literacy in Akshara Orthography. Springer. ISBN 9783030059774.
- 1 2 Daniels, P.T. (January 2008). "Writing systems of major and minor languages".
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help) - 1 2 3 4 Masica, Colin (1993). The Indo-Aryan languages. p. 143.
- ↑ Cardona, George; Jain, Dhanesh (2003). The Indo-Aryan Languages. Routledge language family series. London: Routledge. p. 109. ISBN 0-7007-1130-9.
വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ, ഇത് 'പ്രോട്ടോ-ബംഗാളി' അല്ലെങ്കിൽ ഗൗഡി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് സ്വതന്ത്രമായി വികസിച്ചു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഇത് നിലനിന്നിരുന്നു, അതിനുശേഷമാണ് ഇത് ആധുനിക കിഴക്കൻ ലിപികളായ ബംഗാളി-അസമീസ്, മൈഥിലി, ഒഡിയ എന്നിവയായി വേർതിരിയാൻ തുടങ്ങിയത്.
- ↑ Handbook of Literacy in Akshara Orthography, R. Malatesha Joshi, Catherine McBride (2019), p. 27.
- ↑ "Monier-Williams Sanskrit Dictionary 1899 Basic". www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de. Retrieved 2023-05-24.
- ↑ Pandey, Anshuman (2012-08-01). "N4294: Proposal to Encode the Siddham Script in ISO/IEC 10646" (PDF). Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2.
- ↑ Salomon, Richard (1998). Indian Epigraphy. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-535666-3.
- ↑ Kawabata, Taichi; Suzuki, Toshiya; Nagasaki, Kiyonori; Shimoda, Masahiro (2013-06-11). "N4407R: Proposal to Encode Variants for Siddham Script" (PDF). Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2.