റെസ ഷാ

വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.
Jump to navigation Jump to search
റെസ പഹ്‌ലവി
ഇറാനിലെ ഷാ
ഭരണകാലം 15 December 1925 –16 September 1941
കിരീടധാരണം 25 April 1926[1]
മുൻഗാമി അഹ്മദ് ഷാ ഖജാർ
പിൻഗാമി മുഹമ്മദ് റെസ പഹ്‌ലവി
Prime Ministers
ഇറാൻ പ്രധാനമന്ത്രി
Term 28 October 1923 –1 November 1925
മുൻഗാമി ഹസ്സൻ പിർനിയ
പിൻഗാമി മുഹമ്മദ്-അലി ഫൊറോഫി
Monarch അഹ്മദ് ഷാ ഖജാർ
Minister of War
Term 24 April 1921 – 1 November 1925
മുൻഗാമി മസൂദ് കെയ്‌ഹാൻ
പിൻഗാമി അമീർ അബ്ദുല്ല തഹ്മാസെബി
Monarch അഹ്മദ് ഷാ ഖജാർ
ജീവിതപങ്കാളി മറിയം ഖാനൂം
Tadj ol-Molouk (queen consort)
Qamar ol-Molouk
Esmat ol-Molouk
മക്കൾ
Princess Hamdamsaltaneh
Princess Shams
Mohammad Reza Shah
Princess Ashraf
Prince Ali Reza
Prince Gholam Reza
Prince Abdul Reza
Prince Ahmad Reza
Prince Mahmoud Reza
Princess Fatimeh
ഹാമിദ് റെസ രാജകുമാരൻ
പേര്
റെസ പഹ്‌ലവി
പേർഷ്യൻ: رضا پهلوی
രാജവംശം പഹ്‌ലവി
പിതാവ് അബ്ബാസ്-അലി
മാതാവ് നൗഷ്-അഫാരിൻ
ഒപ്പ്
മതം ട്വെൽവർ ഷിയ ഇസ്ലാം

1941 സെപ്റ്റംബർ 16 ന് ഇറാനിലെ ആംഗ്ലോ-സോവിയറ്റ് അധിനിവേശം ഉപേക്ഷിക്കാൻ നിർബന്ധിതനാകുന്നതുവരെ 1925 ഡിസംബർ 15 മുതൽ ഇറാനിലെ ഷാ ആയിരുന്നു റെസാ ഷാ പഹ്‌ലവി.(പേർഷ്യൻ: رضا شاه پهلوی; ഉച്ചരിക്കുന്നത് [ɾeˈzɒː ˈʃɒːh-e pæhlæˈviː]; 15 മാർച്ച് 1878 - 26 ജൂലൈ 1944) സാധാരണയായി റെസ ഷാ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

സിയ ഓൾ ദിൻ തബതബീയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 1921-ലെ പേർഷ്യൻ അട്ടിമറിക്ക് രണ്ട് വർഷത്തിന് ശേഷം റെസ പഹ്‌ലവി ഇറാന്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി. ഇറാനിലെ കംപ്ലയിന്റ് നാഷണൽ അസംബ്ലിയാണ് നിയമനത്തെ പിന്തുണച്ചത്. 1925-ൽ ഇറാനിലെ നിയമസഭയുടെ തീരുമാനത്തിലൂടെ റെസ പഹ്‌ലവിയെ ഇറാനിലെ നിയമ പരമാധികാരിയായി നിയമിച്ചു. ഖജർ രാജവംശത്തിലെ അവസാന ഷായായ അഹ്മദ് ഷാ ഖജറിനെ നിയമസഭ പുറത്താക്കുകയും റെസാ പഹ്‌ലവിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന് 1906 ലെ ഇറാന്റെ ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇറാനിയൻ വിപ്ലവകാലത്ത് 1979-ൽ അട്ടിമറിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ നീണ്ടുനിന്ന പഹ്‌ലവി രാജവംശം അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. റെസ ഷാ തന്റെ ഭരണകാലത്ത് നിരവധി സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, രാഷ്ട്രീയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. ആത്യന്തികമായി ആധുനിക ഇറാനിയൻ ഭരണകൂടത്തിന് അടിസ്ഥാനമിട്ടു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം ഇന്നും വിവാദമായി തുടരുന്നു. ഇറാന്റെ അനിവാര്യമായ ആധുനികവത്കരണ ശക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദികൾ വാദിക്കുന്നു (ഖജർ ഭരണകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യം കുത്തനെ ഇടിഞ്ഞു). അതേസമയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണം പലപ്പോഴും സ്വേച്ഛാധിപത്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിരാളികൾ വാദിക്കുന്നു. ഇറാനിലെ വലിയ കർഷക ജനതയെ ആധുനികവത്കരിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ നാലു പതിറ്റാണ്ടിനുശേഷം ക്രമേണ ഇറാനിയൻ വിപ്ലവത്തിനുള്ള വിത്തുകൾ വിതയ്ക്കുകയും 2,500 വർഷത്തെ പേർഷ്യൻ രാജവാഴ്ച അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.[2][3]മാത്രമല്ല, വംശീയ ദേശീയതയെയും സാംസ്കാരിക യൂണിറ്ററിസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർബന്ധം നാശനഷ്ടത്തിനും ഉദാസീനതയ്ക്കും കാരണമാകുകയും നിരവധി വംശീയ-സാമൂഹിക ഗ്രൂപ്പുകളെ അടിച്ചമർത്താൻ ഇത് കാരണമാകുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം മസന്ദരാണി വംശജരായിരുന്നുവെങ്കിലും [4][5][6][7] മുസ്തഫ കെമാൽ അറ്റാറ്റോർക്കിന്റെ തുർക്കിഫിക്കേഷൻ നയത്തിന് സമാനമായി ഏകവും ഏകീകൃതവുമായ ഒരു രാഷ്ട്രം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന പേർഷ്യൻവൽക്കരണത്തിന്റെ വിപുലമായ നയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാർ നടപ്പാക്കി.[8][9]

ആദ്യകാലജീവിതം[തിരുത്തുക]

റെസാ ഷാ പഹ്‌ലവിയുടെ മ്യൂസിയം, അദ്ദേഹം ജനിച്ച വീട്, സവാദ്‌കു, മസന്ദരൻ

1878-ൽ മസാന്ദരൻ പ്രവിശ്യയിലെ സവാദ്‌കു കൗണ്ടിയിലെ അലാഷ് ഗ്രാമത്തിലാണ് മേജർ അബ്ബാസ്-അലി ഖാൻ, നൗഷ്-അഫാരിൻ എന്നിവരുടെ മകനായി റെസ ഷാ പഹ്‌ലവി ജനിച്ചത്.[10][11]അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ ജോർജിയയിൽ നിന്നുള്ള (അന്ന് റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു) ഒരു മുസ്ലീം കുടിയേറ്റക്കാരിയായിരുന്നു. [12][13] റുസ്സോ-പേർഷ്യൻ യുദ്ധങ്ങളെത്തുടർന്ന് കോക്കസസിലെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളും കീഴടക്കിയപ്പോൾ റെസ ഷായുടെ ജനനത്തിന് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ഖജർ ഇറാനിലേക്ക് കുടിയേറാൻ നിർബന്ധിതരായി. [14]

മസന്ദരാണി ജനതയായിരുന്ന [4][5][6][7] അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ഏഴാമത്തെ സവാദ്കു റെജിമെന്റിൽ നിയോഗിക്കപ്പെടുകയും 1856-ൽ ആംഗ്ലോ-പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു. 1878 നവംബർ 26 ന് റെസയ്ക്ക് വെറും 8 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അബ്ബാസ്-അലി പെട്ടെന്ന് മരിച്ചു. പിതാവിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റെസയും അമ്മയും ടെഹ്‌റാനിലെ അമ്മയുടെ സഹോദരന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മാറി. അമ്മ 1879-ൽ പുനർവിവാഹം ചെയ്യുകയും റെസയെ അമ്മാവന്റെ സംരക്ഷണത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തു. 1882-ൽ, അമ്മാവൻ പേർഷ്യൻ കോസാക്ക് ബ്രിഗേഡിലെ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനായ അമീർ തുമൻ കാസിം ഖാൻ എന്ന കുടുംബസുഹൃത്തിന്റെയടുക്കൽ റെസയെ അയച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സ്വന്തമായി ഒരു മുറിയും കാസിം ഖാന്റെ കുട്ടികളോടൊപ്പം റെസയെ അദ്ധ്യാപകർക്കു വീട്ടിൽ വന്നു പഠിപ്പിക്കാനുള്ള അവസരവുമുണ്ടായിരുന്നു.[15]റെസയ്ക്ക് പതിനാറു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ പേർഷ്യൻ കോസാക്ക് ബ്രിഗേഡിൽ ചേർന്നു. 1903-ൽ ഡച്ച് കോൺസൽ ജനറൽ ഫ്രിഡോലിൻ മരിനസ് നോബലിന്റെ കാവൽക്കാരനും സേവകനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. റെസയ്ക്ക് അപ്പോൾ 25 വയസ്സായിരുന്നു.

അവലംബം[തിരുത്തുക]

  1. Rahnema, Ali (2011). Superstition as Ideology in Iranian Politics: From Majlesi to Ahmadinejad. Cambridge University Press. p. 115. ISBN 9781139495622.
  2. Abrahamian, History of Modern Iran, (2008), p.91
  3. Roger Homan, "The Origins of the Iranian Revolution," International Affairs 56/4 (Autumn 1980): 673–7.
  4. 4.0 4.1 "سندی نویافته از نیای رضاشاه" (PDF). پرتال جامع علوم انسانی.
  5. 5.0 5.1 معتضد, خسرو (1387). تاج های زنانه (چاپ اول ed.). تهران: نشر البرز. pp. 46 47 48 49 50 51 جلد اول. ISBN 9789644425974.
  6. 6.0 6.1 نیازمند, رضا (1387). رضاشاه از تولد تا سلطنت (چاپ ششم ed.). تهران: حکایت قلم نوین. pp. 15 16 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 39 40 43 44 45. ISBN 9645925460.
  7. 7.0 7.1 زیباکلام, صادق (1398). رضاشاه (اول ed.). تهران: روزنه،لندن:اچ انداس. pp. 61, 62. ISBN 9781780837628.
  8. Abrahamian, Ervand (1982). Iran Between Two Revolutions. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. pp. 123–163. ISBN 9780691053424. OCLC 7975938.
  9. Amanat, Abbas (24 October 2017). Iran: A Modern History. ISBN 9780300231465.
  10. Gholam Reza Afkhami (27 October 2008). The Life and Times of the Shah. University of California Press. p. 4. ISBN 978-0-520-25328-5. ശേഖരിച്ചത് 2 November 2012.
  11. Zirinsky, Michael P. (1992). "Imperial power and dictatorship: Britain and the rise of Reza Shah, 1921-1926". International Journal of Middle East Studies. 24 (4): 639–663. doi:10.1017/s0020743800022388. ശേഖരിച്ചത് 2 November 2012.
  12. Afkhami, Gholam Reza (2009). The Life and Times of the Shah. University of California Press. p. 4. (..) His mother, who was of Georgian origin, died not long after, leaving Reza in her brother's care in Tehran. (...).
  13. GholamAli Haddad Adel; മുതലായവർ (2012). The Pahlavi Dynasty: An Entry from Encyclopaedia of the World of Islam. EWI Press. p. 3. (...) His mother, Nush Afarin, was a Georgian Muslim immigrant (...).
  14. Katouzian, Homa (2006). State and Society in Iran: The Eclipse of the Qajars and the Emergence of the Pahlavis. Bloomsbury Academic. p. 269. ISBN 978-1-84511-272-1.
  15. Nahai, Gina B. (2000). Cry of the Peacock. New York: Simon and Schuster. pp. 180–181. ISBN 0-7434-0337-1. ശേഖരിച്ചത് 31 October 2010.

പുറംകണ്ണികൾ[തിരുത്തുക]

റെസ ഷാ
Born: 15 March 1878 Died: 26 July 1944
Iranian royalty
മുൻഗാമി
Ahmad Shah Qajar
Shah of Iran
15 December 1925 – 16 September 1941
Succeeded by
Mohammad Reza Pahlavi
പദവികൾ
മുൻഗാമി
Hassan Pirnia
Prime Minister of Iran
28 October 1923 – 1 November 1925
Succeeded by
Mohammad-Ali Foroughi
മുൻഗാമി
Masoud Kayhan
Minister of War
24 April 1921 – 13 June 1926
Military offices
മുൻഗാമി
Ahmad Shah Qajar
Commander-in-Chief of Iran
14 February 1925 – 16 September 1941
Succeeded by
Mohammad Reza Pahlavi
മുൻഗാമി
Vsevolod Starosselsky
Commander of the Persian Cossack Brigade
1920–1921
Succeeded by
Ghassem Khan Vali
Non-profit organization positions
മുൻഗാമി
Mostowfi ol-Mamalek
Chairman of the Iranian Red Lion and Sun Society
1931–1941
Succeeded by
Mohammad Reza Pahlavi
"https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=റെസ_ഷാ&oldid=3477078" എന്ന താളിൽനിന്ന് ശേഖരിച്ചത്