ഉള്ളടക്കത്തിലേക്ക് പോവുക

കുക്കുട്ടെനി-ട്രൈപിലിയ സംസ്കാരം

വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം (കുക്കൂടെനി സംസ്കാരം അല്ലെങ്കിൽ ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) തെക്കുകിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ ഒരു നവീന ശിലായുഗ-ചാൽക്കോലിത്തിക് പുരാവസ്തു സംസ്കാരമാണ് (ഏകദേശം ബി.സി. 5050 മുതൽ 2950 വരെ).[1] ഈ സംസ്കാരം കാർപാത്തിയൻ പർവതനിരകൾ മുതൽ നിസ്റ്റർ, ഡ്നിപ്പർ പ്രദേശങ്ങൾ വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നു. ആധുനിക മൊൾഡോവയെ കേന്ദ്രീകരിച്ച്, പടിഞ്ഞാറൻ യുക്രെയ്നിലെയും വടക്കുകിഴക്കൻ റൊമാനിയയിലെയും വലിയ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു ഇത്. ഏകദേശം 350,000 km2 (140,000 sq mi) വിസ്തൃതിയും 500 കി.മീ വ്യാസവും (വടക്കുകിഴക്ക് കീവ് മുതൽ തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് ബ്രാസോവ് വരെ) ഇതിനുണ്ടായിരുന്നു.[2][3]

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ചെറിയ വലിപ്പമുള്ളവയും, ഉയർന്ന ജനസാന്ദ്രതയുള്ളവയുമായിരുന്നു (3 മുതൽ 4 കിലോമീറ്റർ വരെ അകലം). പ്രധാനമായും സിറെറ്റ്, പ്രൂട്ട്, നിസ്റ്റർ നദീതടങ്ങളിലാണ് ഇവ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്.[4] ഈ സംസ്കാരത്തിന് മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ (ഏകദേശം ബി.സി. 4100 മുതൽ 3500 വരെ), കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിലെ ജനങ്ങൾ യുറേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. ചില വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ മൂവായിരത്തോളം കെട്ടിടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, 20,000 മുതൽ 46,000 വരെ ആളുകൾ ഇവിടെ താമസിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.[5][6][7] നഗരങ്ങൾക്ക് ആദ്യരൂപങ്ങളാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന ഈ സംസ്കാരത്തിന് 'മെഗാ-സൈറ്റുകൾ', ബി.സി. അഞ്ചാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ യുറേഷ്യയിലെയും ഒരുപക്ഷേ ലോകത്തിലെ തന്നെയും ഏറ്റവും വലിയ വാസസ്ഥലങ്ങളായിരുന്നു.[8][9][10] ഈ സംസ്കാരം അതിൻ്റെ ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ജനസംഖ്യ പത്ത് ലക്ഷം കവിഞ്ഞിരിക്കാമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.[11] ഇത് ചെമ്പ് യുഗത്തിൽ വളരെ സമ്പന്നവും സ്വാധീനമുള്ളതുമായ ഒന്നായിരുന്നുവെന്ന് പണ്ഡിതനായ അസ്കോ പർപ്പോള വിവരിക്കുന്നു.[12] ഇത് തുടക്കത്തിൽ തുല്യത പുലർത്തുന്ന സമൂഹമായിരുന്നുവെന്നും പിന്നീട് അസമത്വങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നത് ഈ സംസ്കാരത്തിന് തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായെന്നും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.[13]

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിൽ നൂതന ചൂളകൾ ഉപയോഗിച്ച് മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത മൺപാത്രങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, വലിയ കെട്ടിടങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന നൂതന വാസ്തുവിദ്യാ വിദ്യകൾ, കാർഷിക രീതികൾ, വികസിത ലോഹശാസ്ത്രം എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.[11][14] വിപുലമായ കാർഷിക വ്യവസ്ഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, മൃഗപരിപാലനം എന്നിവ ഈ ജനതയ്ക്ക് സ്വന്തമായിരുന്നു. പാരിസ്ഥിതിക പരിമിതികളെ അതിജീവിച്ച് ചെടികൾ വളർത്താൻ ഈ ജനതയ്ക്ക് അറിയാമായിരുന്നു.[9] ഇന്നത്തെ പ്രദേശത്ത് ഒരു സാംസ്കാരിക പടിത്തട്ട് സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ ഈ സംസ്കാരത്തിന് കൃഷി രീതികൾ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു.[9]

ബി.സി. അഞ്ചാം സഹസ്രാബ്ദത്തിന് മധ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കുശവൻ്റെ ചക്രത്തിന് അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ളതാണ്. മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയിൽ സമാനമായ ചക്രങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയതിനും നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പാണിത്.[15] ചക്രങ്ങളുള്ള വാഹനങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും പഴയ തെളിവുകളും ഈ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ചെറിയ ചക്രങ്ങളുള്ള മോഡലുകൾ മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയിൽ കണ്ടെത്തിയതിനേക്കാൾ വളരെ പഴയതാണ്.[12][16] ചക്രങ്ങളുള്ള വാഹനങ്ങൾ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിൽ കണ്ടുപിടിക്കപ്പെടുകയും അവിടെ നിന്ന് മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്ന് ചില പുരാവസ്തു ഗവേഷകരും ചരിത്രകാരന്മാരും വാദിക്കുന്നു, എന്നിരുന്നാലും ഇതൊരു വിവാദ വിഷയമായി തുടരുന്നു.

ഈ സംസ്കാരത്തിന് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വശങ്ങളിലൊന്ന് വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഇടയ്ക്കിടെ നശിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. ഓരോ വാസസ്ഥലത്തിനും ഏകദേശം 60 മുതൽ 80 വർഷം വരെ മാത്രമായിരുന്നു ആയുസ്സ്.[17] ഈ വാസസ്ഥലങ്ങൾ കത്തിക്കുന്നതിന് ഉദ്ദേശ്യത്തെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ തർക്കമുണ്ട്; ചില വാസസ്ഥലങ്ങൾ പഴയ കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് രൂപവും ദിശയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പഴയ തറകൾക്ക് മുകളിൽ നിരവധി തവണ പുനർനിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. റൊമാനിയയിലെ പൊഡൂരി എന്ന സ്ഥലത്ത് നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ അവശിഷ്ടങ്ങൾ വർഷങ്ങളായി പരസ്പരം മുകളിൽ നിർമ്മിച്ച പതിമൂന്ന് വാസസ്ഥലങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.[17]

നാമകരണം

[തിരുത്തുക]
മൂന്ന് ചാൽക്കോലിത്തിക് സെറാമിക് പാത്രങ്ങൾ (ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്): ഒരു സ്റ്റാൻഡിൽ വച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു പാത്രം, മറ്റൊരു പാത്രം, ഒരു ആംഫോറ, ബി.സി. 4300–4000; റൊമാനിയയിലെ സ്കൻ്റിയയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചത്, മൊൾഡാവിയ നാഷണൽ മ്യൂസിയം കോംപ്ലക്സിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു

1884-ൽ റൊമാനിയയിലെ മൊൾഡാവിയ പ്രദേശത്തെ ഇയാസി കൗണ്ടിയിലുള്ള കുക്കൂടെനി എന്ന ഗ്രാമത്തിന് പേരിൽ തിയോഡോർ ടി. ബുറാഡ ആണ് ആദ്യമായി ഈ സംസ്കാരത്തിന് പേരിട്ടതും വിവരിച്ചതും. ടാർഗു ഫ്രുമോസിൽ നിന്ന് ഇയാസിയിലേക്കുള്ള റോഡ് അറ്റകുറ്റപ്പണികൾക്കായി ഉപയോഗിച്ച ചരലിൽ സെറാമിക് ശകലങ്ങൾ കണ്ട അദ്ദേഹം, കുക്കൂടെനിയിലെ ക്വാറി അന്വേഷിച്ചു ചെന്നു, അവിടെ നിന്ന് മൺപാത്രങ്ങൾക്ക് ശകലങ്ങളും ടെറാക്കോട്ട പ്രതിമകളും കണ്ടെത്തി. ബുറാഡയും കവിയായ നിക്കോളെ ബെൽഡിസിയാനു, പുരാവസ്തു ഗവേഷകരായ ഗ്രിഗോർ ബുട്ടുറിയാനു, ഡിമിട്രി സി. ബുട്കുലെസ്കു, ജോർജ്ജ് ഡയമണ്ടി എന്നിവരുൾപ്പെടെ ഇയാസിയിൽ നിന്നുള്ള മറ്റ് പണ്ഡിതന്മാരും ചേർന്ന് 1885 വസന്തകാലത്ത് കുക്കൂടെനിയിൽ ആദ്യത്തെ ഖനനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.[18] അവർക്ക് കണ്ടെത്തലുകൾ 1885-ൽ[19] പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും തുടർന്ന് 1889-ൽ[20] പാരീസിൽ നടന്ന രണ്ട് അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മേളനങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു: ബുട്ടുറിയാനു പ്രീഹിസ്റ്റോറിക് ആൻഡ് പ്രോട്ടോഹിസ്റ്റോറിക് സയൻസസ് ഇൻ്റർനാഷണൽ യൂണിയനിലും[18] ഡയമണ്ടി സൊസൈറ്റി ഓഫ് ആന്ത്രോപ്പോളജി ഓഫ് പാരീസിലും അവതരിപ്പിച്ചു.[21]

അതേ സമയം, ഈ സംസ്കാരത്തിന് ഭാഗമാണെന്ന് കരുതുന്ന ആദ്യത്തെ യുക്രേനിയൻ സൈറ്റുകൾ ചെക്ക് വംശജനായ യുക്രേനിയൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ വിൻസെൻക് ഖ്വോജ്ക (വികെൻ്റി ഖ്വോയ്ക) കീവിലെ കൈറിലിവിസ്ക സ്ട്രീറ്റ് 55-ൽ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന് കണ്ടെത്തലുകൾക്ക് വർഷം പലതായി അവകാശപ്പെടുന്നു, 1893,[22] 1896[23] 1887.[24] തുടർന്ന്, വിൻസെൻക് ഖ്വോജ്ക തൻ്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ 1897-ൽ നടന്ന 11-ാമത് പുരാവസ്തു ഗവേഷകരുടെ കോൺഗ്രസ്സിൽ അവതരിപ്പിച്ചു, ഇത് യുക്രെയ്നിലെ ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിന് കണ്ടെത്തലിന് ഔദ്യോഗിക തീയതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.[22][24] അതേ വർഷം തന്നെ, യുക്രെയ്നിലെ കീവ് ഒബ്ലാസ്റ്റിലെ ട്രിപ്പിലിയ (Ukrainian: Трипiлля) ഗ്രാമത്തിൽ സമാനമായ പുരാവസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്തി. തൽഫലമായി, യുക്രേനിയൻ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ (പിന്നീട് സോവിയറ്റ് റഷ്യയിലും) ഈ സംസ്കാരം 'ട്രിപ്പോളി' (അല്ലെങ്കിൽ റഷ്യൻ ട്രിപ്പോളിയേൽ നിന്നുള്ള 'ട്രിപ്പോളിയേ'), 'ട്രിപ്പോളിയൻ' അല്ലെങ്കിൽ 'ട്രിപ്പിലിയ' സംസ്കാരം എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

ഇന്ന്, റൊമാനിയയിൽ നിന്നും യുക്രെയ്നിൽ നിന്നുമുള്ള കണ്ടെത്തലുകൾ, അതുപോലെ തന്നെ മൊൾഡോവയിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടെത്തലുകൾ, ഇതെല്ലാം ഒരേ സാംസ്കാരിക സമുച്ചയത്തിന് ഭാഗമാണെന്ന് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിനെ റൊമാനിയയിൽ കുക്കൂടെനി സംസ്കാരമെന്നും യുക്രെയ്നിൽ ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരമെന്നും പൊതുവെ വിളിക്കുന്നു. ഇംഗ്ലീഷിൽ, മുഴുവൻ സംസ്കാരത്തെയും സൂചിപ്പിക്കാൻ "Cucuteni–Tripolye culture" (കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പോളിയേ സംസ്കാരം) ആണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്,[25] സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് യുക്രേനിയനിൽ നിന്നുള്ള "കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം" എന്ന പദം പ്രചാരം നേടി.

ഭൂമിശാസ്ത്രം

[തിരുത്തുക]
തെക്കുകിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ ചാൽക്കോലിത്തിക് സംസ്കാരങ്ങളും പ്രധാന പുരാവസ്തു സൈറ്റുകളും. (കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക്: പഴയ യൂറോപ്പ്)

ഇന്നത്തെ മൊൾഡോവ, കിഴക്ക്, വടക്കുകിഴക്കൻ റൊമാനിയ, പടിഞ്ഞാറൻ, മധ്യ, തെക്കൻ യുക്രെയ്നിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം വികസിച്ചത്.

ഈ സംസ്കാരം ഡാന്യൂബ് നദീതടത്തിൽ നിന്ന് കിഴക്കോട്ട് ഇരുമ്പ് കവാടങ്ങൾക്ക് ചുറ്റുമായി കരിങ്കടൽ, ഡ്നിപ്പർ എന്നിവ വരെ വ്യാപിച്ചു. ഇത് മധ്യ കാർപാത്തിയൻ പർവതനിരകളും നിരപ്പായ സമതലങ്ങളും, പുൽമേടുകളും, നിരനിരയായുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു. ഇതിൻ്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രധാന കേന്ദ്രം മധ്യ-മുകൾ ഭാഗത്തുള്ള നിസ്റ്ററിന് (പോഡോലിയൻ അപ്ലാൻഡ്) ചുറ്റുമായിരുന്നു.[3] ഈ സംസ്കാരം വികസിച്ച അറ്റ്ലാൻ്റിക്, സബ്ബോറിയൽ കാലാവസ്ഥാ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ, അവസാനത്തെ ഹിമയുഗത്തിന് ശേഷം യൂറോപ്പിൽ ഏറ്റവും ചൂടും ഈർപ്പവും അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇത് ഈ പ്രദേശത്തെ കൃഷിക്ക് അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.

2003 വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച്, ഏകദേശം 3,000 സാംസ്കാരിക സൈറ്റുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.[17] അവ ചെറിയ ഗ്രാമങ്ങൾ മുതൽ "നിരവധി കിടങ്ങുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട നൂറുകണക്കിന് വാസസ്ഥലങ്ങൾ അടങ്ങുന്ന വിശാലമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ" വരെ ഉൾപ്പെടുന്നു.[26]

കാലഗണന

[തിരുത്തുക]

വർഗ്ഗീകരണം

[തിരുത്തുക]

യുക്രേനിയൻ ട്രിപ്പിലിയ, റൊമാനിയൻ കുക്കൂടെനി വകഭേദങ്ങൾക്കായി പരമ്പരാഗതമായി വ്യത്യസ്ത വർഗ്ഗീകരണ രീതികളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. 1932-ൽ ജർമ്മൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ ഹ്യൂബർട്ട് ഷ്മിഡ്റ്റ് നിർദ്ദേശിച്ച കുക്കൂടെനി രീതി,[27] പ്രീ-കുക്കൂടെനി, കുക്കൂടെനി, ഹോറോഡിസ്റ്റിയ-ഫോൾടെസ്റ്റി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് സംസ്കാരങ്ങളെ വേർതിരിക്കുന്നു; ഇവയെ കൂടുതൽ ഘട്ടങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു (പ്രീ-കുക്കൂടെനി I-III, കുക്കൂടെനി A, B).[28] യുക്രേനിയൻ രീതി ആദ്യമായി വികസിപ്പിച്ചത് 1949-ൽ താത്യാന സെർഗെയേവ്ന പാസ്സെക്ക് ആണ്.[29] ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തെ മൂന്ന് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളായി (A, B, C) വിഭജിച്ചു, അതിൽ കൂടുതൽ ഉപഘട്ടങ്ങളും (BI-II, CI-II) ഉൾപ്പെടുന്നു.[28] തുടക്കത്തിൽ അനൗപചാരികമായ സെറാമിക് സെറിയേഷനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഈ രണ്ട് രീതികളും, ആദ്യമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടതുമുതൽ പുതിയ വിവരങ്ങളും പുരാവസ്തു സെറിയേഷന് വേണ്ടിയുള്ള ഔദ്യോഗിക ഗണിതശാസ്ത്ര രീതികളും ഉൾപ്പെടുത്തി വിപുലീകരിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.[30](p103)

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തെ സാധാരണയായി ആദ്യകാലം, മധ്യകാലം, അവസാനകാലം എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. വാസസ്ഥലങ്ങളിലും ഭൗതിക സംസ്കാരത്തിലുമുള്ള മാറ്റങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ചെറിയ ഉപവിഭാഗങ്ങളുമുണ്ട്. റേഡിയോകാർബൺ ഡാറ്റയുമായി ഈ ഘട്ടങ്ങൾ എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാന തർക്കവിഷയം. ഈ ചാർട്ട് ഏറ്റവും പുതിയ വ്യാഖ്യാനത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു:[28]

• ആദ്യകാലം (പ്രീ-കുക്കൂടെനി I-III മുതൽ കുക്കൂടെനി A-B വരെ, ട്രിപ്പിലിയ A മുതൽ ട്രിപ്പിലിയ BI-II വരെ):ബി.സി. 5800 മുതൽ 5000 വരെ
• മധ്യകാലം (കുക്കൂടെനി B, ട്രിപ്പിലിയ BII മുതൽ CI-II വരെ):   ബി.സി. 5000 മുതൽ 3500 വരെ
• അവസാനകാലം (ഹോറോഡിസ്റ്റിയ-ഫോൾടെസ്റ്റി, ട്രിപ്പിലിയ CII):   ബി.സി. 3500 മുതൽ 3000 വരെ

ആദ്യകാലം (ബി.സി. 5800–5000)

[തിരുത്തുക]
ദേവതാ പ്രതിമ, റൊമാനിയ, ബി.സി. 4050–3900

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിന് വേരുകൾ 6 മുതൽ 5 വരെ സഹസ്രാബ്ദങ്ങളിലെ സ്റ്റാർസെവോ-കോറോസ്-ക്രിസ്, വിൻക സംസ്കാരങ്ങളിൽ കാണാം.[17] കൂടാതെ ബഗ്-നിസ്റ്റർ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള (ബി.സി. 6500-5000) സ്വാധീനവുമുണ്ട്.[31] ഈ സംസ്കാരത്തിന് ആദ്യകാലത്ത് (ബി.സി. അഞ്ചാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ), വടക്കുനിന്നുള്ള ലീനിയർ പോട്ടറി സംസ്കാരവും, തെക്കുനിന്നുള്ള ബോയൻ സംസ്കാരവും ഇതിനെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു.[17] ഈ മറ്റ് സംസ്കാരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അധിനിവേശത്തിലൂടെയും സാംസ്കാരിക സ്വാംശീകരണത്തിലൂടെയും പ്രീ-കുക്കൂടെനി/ട്രിപ്പിലിയ എ സംസ്കാരം രൂപപ്പെട്ടു. അഞ്ചാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ ഉടനീളം, കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം കാർപാത്തിയൻ പർവതനിരകൾക്ക് കിഴക്കൻ താഴ്‌വരകളിലുള്ള പ്രൂട്ട്-സിറെറ്റ് പ്രദേശത്തെ തങ്ങൾക്ക് 'മാതൃഭൂമിയിൽ' നിന്ന് മധ്യ യുക്രെയ്നിലെ ഡ്നിപ്പർ, തെക്കൻ ബഗ് നദികൾക്ക് തടങ്ങളിലേക്കും സമതലങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു.[32] കാർപാത്തിയൻ പർവതനിരകൾക്ക് തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും വാസസ്ഥലങ്ങൾ വികസിച്ചു. ഈ പ്രദേശത്തെ സാമഗ്രികൾ പ്രാദേശികമായി അറിയുസ്ഡ് സംസ്കാരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഭൂരിഭാഗം വാസസ്ഥലങ്ങളും നദികൾക്ക് സമീപമായിരുന്നു, പീഠഭൂമികളിൽ വാസസ്ഥലങ്ങൾ കുറവായിരുന്നു. മിക്ക ആദ്യകാല വീടുകളും പിറ്റ്-ഹൗസുകൾ ആയിരുന്നെങ്കിലും, മണ്ണുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മുകൾത്തട്ടിലുള്ള വീടുകളും ക്രമേണ വർദ്ധിച്ചുവന്നു.[32] ഈ നിർമ്മിതികൾക്ക് തറകളും അടുപ്പുകളും മണ്ണുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതായിരുന്നു, ഭിത്തികൾ മണ്ണുകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ മരങ്ങളോ ഈറ്റകളോ കൊണ്ടായിരുന്നു. വൈക്കോലോ ഈറ്റയോ കൊണ്ടായിരുന്നു മേൽക്കൂര മേഞ്ഞിരുന്നത്.

മൃഗപരിപാലനം, കൃഷി, മത്സ്യബന്ധനം, ശേഖരിക്കൽ എന്നിവ ജനങ്ങൾ ചെയ്തിരുന്നു. ഗോതമ്പ്, റൈ, പീസ് എന്നിവ വളർത്തിയിരുന്നു. മൃഗങ്ങളുടെ കൊമ്പ്, കല്ല്, അസ്ഥി, മൂർച്ചയുള്ള വടികൾ എന്നിവ കൊണ്ടുള്ള കലപ്പകൾ ഉപകരണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. തീക്കല്ല് പിടിപ്പിച്ച ബ്ലേഡുകളുള്ള അരിവാളുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് വിളവെടുപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. ധാന്യം പൊടിക്കാൻ അരകല്ലുകൾ ഉപയോഗിച്ചു. സ്ത്രീകൾ മൺപാത്ര നിർമ്മാണത്തിലും വസ്ത്ര നിർമ്മാണത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു, കൂടാതെ സമൂഹത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുകയും ചെയ്തു. പുരുഷന്മാർ വേട്ടയാടുകയും, മൃഗങ്ങളെ മേയ്ക്കുകയും, തീക്കല്ല്, അസ്ഥി, കല്ല് എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവരുടെ വളർത്തുമൃഗങ്ങളിൽ കന്നുകാലികളായിരുന്നു ഏറ്റവും പ്രധാനം, പന്നികൾക്കും ആടുകൾക്കും കുറഞ്ഞ പ്രാധാന്യമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാര കാലഘട്ടത്തിൽ കുതിരയെ ഇണക്കിവളർത്തിയിരുന്നോ എന്ന കാര്യത്തിൽ ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ തർക്കമുണ്ട്; ചില വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ കുതിരകളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്, എന്നാൽ ഈ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കാട്ടുകുതിരകൾക്ക് ആണോ അതോ ഇണക്കിവളർത്തിയ കുതിരകൾക്ക് ആണോ എന്ന് വ്യക്തമല്ല.

ഈ കാലഘട്ടത്തിലേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന കളിമൺ സ്ത്രീ പ്രതിമകളും തകിടുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. പ്രധാനമായും വളകൾ, മോതിരങ്ങൾ, കൊളുത്തുകൾ തുടങ്ങിയ ചെമ്പ് വസ്തുക്കളും ഇടയ്ക്കിടെ കണ്ടുവരുന്നു. വലിയ തോതിലുള്ള ചെമ്പ് വസ്തുക്കളുടെ ഒരു ശേഖരം മൊൾഡോവയിലെ കാർബുന ഗ്രാമത്തിൽ കണ്ടെത്തി, ഇതിൽ പ്രധാനമായും ബി.സി. അഞ്ചാം സഹസ്രാബ്ദത്തിന് തുടക്കത്തിലുള്ള ആഭരണങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആദ്യകാല കുക്കൂടെനി സംസ്കാരത്തിൽ ഒരു സാമൂഹിക വിഭജനം നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന സിദ്ധാന്തത്തെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ ചില ചരിത്രകാരന്മാർ ഈ തെളിവ് ഉപയോഗിച്ചു, എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർ ഇതിൽ വിയോജിക്കുന്നു.[17]

ഈ ആദ്യകാലഘട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള മൺപാത്ര അവശിഷ്ടങ്ങൾ അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളൂ; ലഭ്യമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അവ ചൂളയിൽ ചുട്ടെടുത്ത ശേഷമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് എന്നാണ്. മൺപാത്രങ്ങൾക്ക് പുറംഭാഗം ചാരനിറത്തിലായിരുന്നു, അതിൽ ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ അലങ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ ആദ്യകാല കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ കാലഘട്ടത്തിന് അവസാനത്തോടെ, ചൂളയിൽ വെക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മൺപാത്രങ്ങളിൽ ചായം പൂശാൻ തുടങ്ങി. ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ ചില മൺപാത്രങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന വെളുത്ത പെയിൻ്റിംഗ് രീതി മുമ്പത്തെയും സമകാലികവുമായ (അഞ്ചാം സഹസ്രാബ്ദം) ഗുമെൽനിറ്റാ-കരാനോവോ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഇറക്കുമതി ചെയ്തതാണ്. പ്രീ-കുക്കൂടെനി സംസ്കാരം അവസാനിക്കുകയും കുക്കൂടെനി ഘട്ടം (അഥവാ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം) ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്ത വഴിത്തിരിവായി ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂളയിൽ ചുട്ടെടുത്ത, വെള്ള പെയിൻ്റ് ചെയ്ത മൺപാത്രങ്ങളിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.[17]

കുക്കൂടെനിയും അയൽ സംസ്കാരമായ ഗുമെൽനിറ്റാ-കരാനോവോ സംസ്കാരങ്ങളും ഏറെക്കുറെ സമകാലികമാണെന്ന് തോന്നുന്നു; "കുക്കൂടെനി എ ഘട്ടം വളരെ ദൈർഘ്യമേറിയതായി (4600-4050) കാണപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ ഇത് ഗുമെൽനിറ്റാ-കരാനോവോ എ1, എ2, ബി2 ഘട്ടങ്ങൾക്ക് (ഒരുപക്ഷേ 4650-4050) മുഴുവൻ പരിണാമത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു."[33]

മധ്യകാലം (ബി.സി. 5000–3500)

[തിരുത്തുക]
കളിമൺ പ്രതിമകൾ, ബി.സി. 4900–4750, റൊമാനിയയിലെ ബാൾട്ട പോപ്പിയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തി (കുക്കൂടെനി നിയോലിത്തിക്ക് ആർട്ട് മ്യൂസിയം, പിയാത്ര-നീംറ്റ്, റൊമാനിയ). 36 പുരാവസ്തുക്കൾ അടങ്ങിയ "കൗൺസിൽ ഓഫ് ഗോഡസസ്" കണ്ടെത്തി: 21 നരവംശ പ്രതിമകൾ, 13 സിംഹാസനങ്ങൾ, 1 കോൺ, 1 മുത്ത്.[34]

മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ, കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം പടിഞ്ഞാറ് കിഴക്കൻ ട്രാൻസിൽവാനിയ മുതൽ കിഴക്ക് ഡ്നിപ്പർ നദി വരെ വ്യാപിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ, ഇന്നത്തെ യുക്രെയ്നിലെ ഡ്നിപ്പർ നദിക്ക് മുകൾ, മധ്യ ഭാഗങ്ങളിലുള്ള വലത് കരയിൽ ജനങ്ങൾ കുടിയേറുകയും താമസമാക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ കാലയളവിൽ ജനസംഖ്യ ഗണ്യമായി വർദ്ധിച്ചു, പീഠഭൂമികളിലും പ്രധാന നദികൾക്കും ഉറവകൾക്കും സമീപം വാസസ്ഥലങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.

'കൗൺസിൽ ഓഫ് ഗോഡസസ്'ൽ ഒന്ന്

വൃത്താകൃതിയിലോ ഓവൽ ആകൃതിയിലോ ലംബമായി തൂണുകൾ സ്ഥാപിച്ചാണ് ഇവർക്ക് വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്. മണ്ണുകൊണ്ട് മൂടിയ തടി തറകൾ, മണ്ണുകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞതും വഴക്കമുള്ളതുമായ ശാഖകൾ നെയ്ത ഭിത്തികൾ, വീടിന് നടുവിൽ ഒരു കളിമൺ അടുപ്പ് എന്നിവ നിർമ്മാണ രീതികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജനസംഖ്യ വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ, കൂടുതൽ ഭൂമി കൃഷിക്കായി ഉപയോഗിച്ചു. വേട്ടയാടലും വളർത്തുമൃഗങ്ങളെ മേയ്ക്കുന്നതിനും അപ്പുറം പ്രാധാന്യം നേടി.

തീക്കല്ല്, പാറ, കളിമണ്ണ്, മരം, അസ്ഥി എന്നിവകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഉപകരണങ്ങൾ കൃഷിക്കും മറ്റ് ജോലികൾക്കുമായി ഉപയോഗിച്ചുപോന്നു. യുക്രെയ്നിലെ വോളിനിൽ ഖനനം ചെയ്തെടുത്ത അയിരിൽ നിന്ന് നിർമ്മിച്ച ചെമ്പ് മഴുവും മറ്റ് ഉപകരണങ്ങളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ സമയമായപ്പോഴേക്കും മൺപാത്ര നിർമ്മാണം വികസിച്ചിരുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവർ ഇപ്പോഴും കൈകൊണ്ട് മൺപാത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യകളെയാണ് ആശ്രയിച്ചിരുന്നത് (കുശവൻ്റെ ചക്രം അപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല). മഞ്ഞയും ചുവപ്പും കലർന്ന അടിസ്ഥാനത്തിൽ കറുത്ത പെയിൻ്റ് കൊണ്ട് വരച്ച സർപ്പിളാകൃതിയിലുള്ള ഡിസൈനുകൾ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ മൺപാത്രങ്ങൾക്ക് സവിശേഷതയാണ്. ധാന്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്നതിനും ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിനുമുള്ള പ്ലേറ്റുകളും മറ്റ് സാധനങ്ങളും സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായി പിയർ ആകൃതിയിലുള്ള വലിയ മൺപാത്രങ്ങളും വ്യാപകമായിരുന്നു. കൂടാതെ, സെറാമിക് സ്ത്രീ "ദേവതാ" രൂപങ്ങളും മൃഗങ്ങൾക്ക് രൂപങ്ങളും ഈ കാലഘട്ടത്തിലേതെന്ന് കരുതുന്ന വീടുകൾക്ക് മാതൃകകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ഈ കളിമൺ സ്ത്രീ പ്രതിമകൾക്ക് ആധിക്യം കണ്ട് ഈ സംസ്കാരം മാതൃദായക്രമം സ്വീകരിച്ചിരുന്ന സമൂഹമായിരുന്നുവെന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാർ കരുതുന്നു. തീർച്ചയായും, കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള പുരാവസ്തു തെളിവുകളാണ് മരിജ ഗിംബുട്ടാസിനെയും, ജോസഫ് കാംബെല്ലിനെയും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചില ഫെമിനിസ്റ്റുകളെയും പ്രചോദിപ്പിച്ചത്. കരിങ്കടലിന് വടക്കും കിഴക്കുമുള്ള സ്റ്റെപ്പുകളിൽ നിന്ന് അതിക്രമിച്ചുകയറിയ പിതൃദായക്രമം പുലർത്തുന്ന, സ്കൈ ഫാദറിനെ ആരാധിക്കുന്ന യുദ്ധക്കൊതിയന്മാരായ വെങ്കല യുഗത്തിലെ പ്രോട്ടോ-ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഗോത്രങ്ങൾ തുടച്ചുമാറ്റിയ സമാധാനപരമായ, സമത്വവാദമുള്ള ഒരു പഴയ യൂറോപ്യൻ സംസ്കാരത്തിന് എന്ന സിദ്ധാന്തം അവർ മുന്നോട്ടുവച്ചു.

മൺപാത്രങ്ങൾ, റൊമാനിയ, ബി.സി. 3700-3500

അവസാനകാലം (ബി.സി. 3500–3000)

[തിരുത്തുക]

അവസാന കാലഘട്ടത്തിൽ, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ യുക്രെയ്നിലെ വോളിൻ പ്രദേശം, വടക്കൻ യുക്രെയ്നിലെ സ്ലുച്ച്, ഹോറിൻ നദികൾ, കീവിനടുത്തുള്ള ഡ്നിപ്പർ നദിക്ക് ഇരുവശവും എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ പ്രദേശം വ്യാപിച്ചു. കരിങ്കടലിനടുത്തുള്ള തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിച്ചിരുന്ന കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിലെ അംഗങ്ങൾ മറ്റ് സംസ്കാരങ്ങളുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തി. വേട്ടയാടൽ കുറഞ്ഞതോടെ മൃഗപരിപാലനത്തിന് പ്രാധാന്യം വർദ്ധിച്ചു; കുതിരകൾക്കും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചു. ഇന്നത്തെ റഷ്യയിലെ ഡോൺ, വോൾഗ നദികളിൽ വിദൂര സമൂഹങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. മുൻ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായാണ് വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്, മൺപാത്രങ്ങളിലെ പഴയ സർപ്പിളാകൃതിയിലുള്ള ഡിസൈനുകൾക്ക് പകരം പുതിയ കയർ പോലെയുള്ള ഡിസൈൻ വന്നെത്തി. വിപുലമായ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങുകളോടെ മരിച്ചവരെ മണ്ണിൽ അടക്കം ചെയ്യുന്ന വ്യത്യസ്തമായ ആചാരങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം അവസാനിക്കാറായപ്പോൾ മറ്റ് നാടുകളിൽ നിന്നുള്ള വെങ്കലയുഗ പുരാവസ്തുക്കൾ ധാരാളമായി കണ്ടുതുടങ്ങി.[17]

തകർച്ചയും അവസാനവും

[തിരുത്തുക]

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം എങ്ങനെ അവസാനിച്ചു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ തർക്കമുണ്ട്.

പ്രോട്ടോ-ഇന്തോ-യൂറോപ്യന്മാരുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കുർഗാൻ സിദ്ധാന്തത്തിന് വക്താക്കൾ, പ്രത്യേകിച്ച് പുരാവസ്തു ഗവേഷകയായ മരിജ ഗിംബുട്ടാസ്, "Notes on the chronology and expansion of the Pit-grave culture" (1961) എന്ന ലേഖനത്തിൽ പറയുന്നു, കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. പുരാവസ്തു, ഭാഷാപരമായ തെളിവുകളിൽ നിന്ന് വാദിച്ചുകൊണ്ട്, പോണ്ടിക്-കാസ്പിയൻ സ്റ്റെപ്പിയിലെ കുർഗാൻ സംസ്കാരത്തിലെ ജനങ്ങൾ (യാംനയ സംസ്കാരവും മുൻഗാമികളും ഉൾപ്പെടുന്ന പദം), പ്രോട്ടോ-ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരായിരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നും അവർ പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള വികാസത്തിനിടയിൽ നടത്തിയ ആക്രമണങ്ങളുടെ പരമ്പരയിൽ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തെ ഫലപ്രദമായി നശിപ്പിച്ചുവെന്നും ഗിംബുട്ടാസ് നിഗമനം ചെയ്തു. പുരാവസ്തു തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, പിതൃദായക്രമത്തിലുള്ള, യുദ്ധക്കൊതിയന്മാരായ കുർഗാൻ സംസ്കാരവും കൂടുതൽ സമാധാനപരവും സമത്വവാദമുള്ളതുമായ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരവും തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക വ്യത്യാസങ്ങൾ ഗിംബുട്ടാസ് കണ്ടു.[35] ഇതിൽ, "ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻവൽക്കരണ പ്രക്രിയ എന്നത് ഒരു സാംസ്കാരിക മാറ്റമായിരുന്നു, അല്ലാതെ ഭൗതികമായ മാറ്റമായിരുന്നില്ല, തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾക്ക് മേൽ പുതിയ ഭരണ സംവിധാനവും ഭാഷയും മതവും അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിലെ സൈനിക വിജയമായി വേണം ഇതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ.[36] അതനുസരിച്ച്, ബി.സി. 3000-2800 നും ഇടയിൽ കുർഗാൻ അധിനിവേശത്തിന് മൂന്നാം തരംഗത്തിലാണ് ഈ ആക്രമണം നടന്നതെന്ന് കുർഗാൻ സിദ്ധാന്തത്തിന് വക്താക്കൾ കരുതുന്നു. "വെർട്ടെബ ഗുഹയിൽ ഇടയ്ക്കിടെ കണ്ടെത്തിയ അക്രമാസക്തമായ മരണത്തിന് തെളിവുകൾ" ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.[37]

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സെറാമിക് പാത്രം (ഉക്രെയ്നിലെ നാഷണൽ മ്യൂസിയം ഓഫ് ഹിസ്റ്ററി, കീവ്)

1989-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 'In Search of the Indo-Europeans' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ഐറിഷ്-അമേരിക്കൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകൻ ജെ. പി. മല്ലോറി, കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിന് അവസാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിലവിലുള്ള മൂന്ന് സിദ്ധാന്തങ്ങൾ സംഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് പരാമർശിക്കുന്നത്, ഈ പ്രദേശത്തെ പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകൾ കിഴക്കൻ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ മേഖലയിൽ കുർഗാൻ (അതായത് യാംനയ സംസ്കാരം) കുടിയേറ്റങ്ങൾ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരവുമായി കുറച്ചു കാലം സഹവസിച്ചിരുന്നു എന്നാണ്.[4] ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ സാധനങ്ങളുടെ തുറന്ന വ്യാപാരം നടന്നിരുന്നുവെന്ന് ഇരുകൂട്ടർക്കും പുരാവസ്തു സൈറ്റുകളിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയ അവശിഷ്ടങ്ങൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.[4] അദ്ദേഹം "ഇരുണ്ട യുഗം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നതിലേക്ക് പുരാവസ്തു തെളിവുകൾ വ്യക്തമായി വിരൽ ചൂണ്ടുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു, ജനങ്ങൾ കിഴക്ക് ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും അഭയം തേടിപ്പോയി. ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ആക്രമണത്തെക്കാൾ ക്രമാനുഗതമായ പരിവർത്തനത്തിന് സാധ്യത ഉണ്ടെന്ന വാദത്തിന് ഗുഹകളും ദ്വീപുകളും കുന്നിൻമുകളുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന അഭയാർത്ഥികൾക്ക് തെളിവുകൾ അദ്ദേഹം ഉദ്ധരിക്കുന്നു.[4] കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിനും (ബി.സി. 4800-2750) യാംനയ സംസ്കാരത്തിനും (ബി.സി. 3300-2600) ഇടയിലുള്ള ചെറിയ സാമ്യം ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന് ഒരു പ്രശ്നമാകാം. അതേസമയം, ട്രിപ്പിലിയൻ കാലഗണനയിലെ CII കാലഘട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള ട്രിപ്പിലിയൻ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് ജനിതക വിശകലനങ്ങൾ യാംനയ സംസ്കാര സമുച്ചയത്തിന് പ്രതിനിധികളെ സവിശേഷമാക്കുന്ന സാന്നിധ്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു.[38] പാരമ്പര്യമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന കുഴികൾക്ക് പകരമായി ഇപ്പോൾ കാണപ്പെടുന്ന കുർഗാനുകളിൽ മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ജനവിഭാഗത്തേക്കാൾ ശരാശരി പത്ത് സെൻ്റീമീറ്റർ ഉയരം കൂടുതലുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന അസ്ഥികൂട അവശിഷ്ടങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്നത് ഇതിന് വിരുദ്ധമായ മറ്റൊരു സൂചനയാണ്.[4] അതേസമയം, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പോണ്ടിക് പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ള ചില എൻിയോലിത്തിക്ക് ശവകുടീരങ്ങൾ യാംനയ സംസ്കാര സമുച്ചയം ഉയർന്നുവരുന്നതിന് നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഉയർന്ന ശാരീരിക ഘടന പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു.[39]

1990-കളിലും 2000-കളിലും, കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിന് അവസാനത്തെക്കുറിച്ച് മറ്റൊരു സിദ്ധാന്തം ഉയർന്നുവന്നു. ഇത് ഈ സംസ്കാരത്തിന് അവസാനകാലത്ത് സംഭവിച്ച കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, ഇത് ബ്ലിറ്റ്-സെർനാൻഡർ സബ്-ബോറിയൽ ഘട്ടം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം ബി.സി. 3200 മുതൽ ഭൂമിയിലെ കാലാവസ്ഥ അവസാനത്തെ ഹിമയുഗത്തിന് ശേഷം ഉണ്ടായിരുന്നതിനേക്കാൾ തണുപ്പും വരണ്ടതുമായി മാറി. കൃഷിയെ പ്രധാനമായും ആശ്രയിച്ചിരുന്ന കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം ഈ കാലാവസ്ഥാ സാഹചര്യങ്ങളിൽ തകർന്നുവീണു.[40] അമേരിക്കൻ ജിയോഗ്രാഫിക്കൽ യൂണിയൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വരണ്ട കാലാവസ്ഥയിലേക്കുള്ള മാറ്റം ക്രമേണയായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് രണ്ട് പ്രത്യേക ഘട്ടങ്ങളിലായാണ് സംഭവിച്ചത്. ഈ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് അയൽക്കാരായ യാംനയ സംസ്കാരത്തിലെ ജനങ്ങൾ ഇടയന്മാരായിരുന്നു, വരൾച്ചാ സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി അതിജീവിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഇത് ചില പണ്ഡിതന്മാരെ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം അക്രമാസക്തമായിട്ടല്ല അവസാനിച്ചത് എന്ന നിഗമനത്തിലെത്താൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു, ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നതിന് വേണ്ടി അവർക്ക് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ കൃഷിയിൽ നിന്ന് ഇടയവൃത്തിയിലേക്ക് മാറ്റുകയും യാംനയ സംസ്കാരവുമായി സംയോജിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് അവർ കരുതുന്നു.

സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ

[തിരുത്തുക]
പ്രമാണം:Cucuteni-Trypillia culture wheeled bull figurine.png
പടിഞ്ഞാറൻ യുക്രെയ്നിലെ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ചക്രങ്ങളുള്ള കാള പ്രതിമ, ഏകദേശം ബി.സി. 3950-3650. "ചക്രങ്ങളുള്ള ഒരു വസ്തുവിന് അറിയപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും പഴയ ഉദാഹരണം."[41]

2,750 വർഷത്തെ നിലനിൽപ്പിലുടനീളം, കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം തികച്ചും സുസ്ഥിരമായിരുന്നു; എന്നിരുന്നാലും ചില മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. മറ്റ് നിയോലിത്തിക്ക് സമൂഹങ്ങളുമായി കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിലെ ജനങ്ങൾക്ക് പൊതുവായ സവിശേഷതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു:

  • മിക്കവാറും ഇല്ലാത്ത സാമൂഹിക വിഭജനം
  • ഒരു രാഷ്ട്രീയ വരേണ്യവർഗ്ഗത്തിന് അഭാവം
  • പ്രാഥമിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ
  • ഇടയന്മാരും കർഷകരും

പുതിയ ശിലായുഗ കാലഘട്ടത്തിൽ മറ്റ് ആളുകളെപ്പോലെ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരത്തിനും അദ്ധ്വാനത്തിന് കാര്യമായ വിഭജനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ സംസ്കാരത്തിന് വാസസ്ഥലങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ അക്കാലത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വാസസ്ഥലങ്ങളായി വളർന്നിട്ടും (ഏറ്റവും വലുതിൽ 15,000 ആളുകൾ വരെ),[42] ജോലിയ്ക്കായി ആളുകളെ പ്രത്യേകമായി നിയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്നതിന് തെളിവുകളൊന്നും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. എല്ലാ വീടുകളിലും വിപുലീകരിച്ച കുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവർ വയലുകളിൽ വിളകൾ കൃഷി ചെയ്യാനും കാട്ടിൽ പോയി വേട്ടയാടാനും വിറക് കൊണ്ടുവരാനും നദീതീരത്ത് പോയി കളിമണ്ണ് അല്ലെങ്കിൽ മത്സ്യം കൊണ്ടുവരാനും അതിജീവനത്തിന് ആവശ്യമായ മറ്റ് എല്ലാ ജോലികളും ചെയ്തിരുന്നിരിക്കാം. ജനകീയ വിശ്വാസത്തിന് വിപരീതമായി, നിയോലിത്തിക്ക് ജനതയ്ക്ക് ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങൾക്ക് മികച്ച ലഭ്യത അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നു.[3]

ഏകദേശം ബി.സി. 3000 മുതൽ 2750 വരെ, ഈ സംസ്കാരത്തിന് അവസാന കാലഘട്ടത്തിൽ മറ്റ് സമൂഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ചെമ്പ് ഈ മേഖലയിലുടനീളം പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. മറ്റ് സംസ്കാരങ്ങളിൽ നിന്നും കൊണ്ടുവന്ന അസംസ്കൃത ചെമ്പ് അയിരിനൊപ്പം വേട്ടയാടാനുള്ള ആയുധങ്ങളും മറ്റ് വസ്തുക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു.[3] നിയോലിത്തിക്കിൽ നിന്ന് ചാൽക്കോലിത്തിക്ക് അല്ലെങ്കിൽ ചെമ്പ് യുഗത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തെ ഇത് അടയാളപ്പെടുത്തി. സംസ്കാരം അവസാനിക്കാറായപ്പോൾ വെങ്കല വസ്തുക്കൾ പുരാവസ്തു സൈറ്റുകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.

ആഹാരരീതി

[തിരുത്തുക]

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം കർഷകരെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സമൂഹമായിരുന്നു. മണ്ണൊരുക്കൽ, വിളവെടുപ്പ്, മൃഗപരിപാലനം എന്നിവയായിരുന്നു ഭൂരിഭാഗം ആളുകൾക്കും പ്രധാന തൊഴിൽ. അവരുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ധാന്യങ്ങളായിരുന്നു. ഗോതമ്പ്, ഓട്സ്, റൈ, ബാർലി, ചണ എന്നിവ അവർ കൃഷി ചെയ്തു, ഇത് കളിമൺ അടുപ്പുകളിലോ ചൂടാക്കിയ കല്ലുകളിലോ പുളിപ്പിക്കാത്ത അപ്പമായി അവർ ചുട്ടെടുത്തു. പീസ്, ബീൻസ്, വൈൻ മുന്തിരി എന്നിവയും അവർ കൃഷി ചെയ്തിരുന്നു. എങ്കിലും അവർ വൈൻ ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നുവെന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവുകളില്ല.[43] അവർ തേനീച്ചകളെ വളർത്തിയിരുന്നുവെന്നതിനും തെളിവുകളുണ്ട്.[44]

വലിയ വാസസ്ഥലങ്ങളിലെ നിവാസികൾക്ക് ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും സസ്യഭക്ഷണമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്, ഭക്ഷണത്തിൽ വെറും 10% മാത്രമേ മാംസം ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ.[45][46][47] ധാന്യങ്ങൾക്ക് പുറമെ പയറുവർഗ്ഗങ്ങളും കൃഷി ചെയ്തിരുന്നതിനാൽ നിവാസികൾക്ക് പ്രോട്ടീൻ കുറവ് അനുഭവിച്ചിരുന്നില്ല.

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സൈറ്റുകളിൽ നിന്നുള്ള മൃഗാവശിഷ്ടങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് നിവാസികൾ മൃഗപരിപാലനം നടത്തിയിരുന്നുവെന്നാണ്. അവർ വളർത്തിയിരുന്ന മൃഗങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും കന്നുകാലികൾ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു, കുറഞ്ഞ എണ്ണം പന്നികൾ, ആടുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവർ വരച്ചിരുന്ന മൃഗങ്ങൾക്ക് ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്നും അവർ വണ്ടിക്കാളകളെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി മനസ്സിലാക്കാം.[43] കുതിരകൾക്ക് ചിത്രങ്ങളും അവശിഷ്ടങ്ങളും സൈറ്റുകളിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കാട്ടുകുതിരകൾക്ക് ആണോ അതോ ഇണക്കിവളർത്തിയ കുതിരകൾക്ക് ആണോ എന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ട്. അവർ കാട്ടുകുതിരകളെ മാംസത്തിനായി വേട്ടയാടിയിരുന്നുവെന്നാണ് കരുതുന്നത്.

വേട്ടയാടൽ അവരുടെ ഭക്ഷണരീതിക്ക് അനുബന്ധമായിരുന്നു. ഇരയെ പിടിക്കാൻ അവർ കെണികൾ ഉപയോഗിച്ചു, കൂടാതെ വില്ലും അമ്പും കുന്തവും ക്ലബ്ബുകളും ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ആയുധങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചു. മൃഗങ്ങളെ പിന്തുടരാൻ അവർ ചിലപ്പോൾ വേഷപ്രച്ഛന്നരായി.[48] ചുവന്ന മാൻ, റോ മാൻ, കുറുക്കൻ, തവിട്ട് കരടി എന്നിവയ്ക്ക് അവശിഷ്ടങ്ങൾ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സൈറ്റുകളിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

സാങ്കേതികവിദ്യ, ഭൗതിക സംസ്കാരം

[തിരുത്തുക]

കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സംസ്കാരം അതിൻ്റെ വ്യതിരിക്തമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ, വാസ്തുവിദ്യ, സങ്കീർണ്ണമായി അലങ്കരിച്ച മൺപാത്രങ്ങൾ,[49] രൂപങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അറിയപ്പെടുന്നു, ഇവയെല്ലാം പുരാവസ്തു അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിൻ്റെ ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ, അക്കാലത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സാങ്കേതികമായി വികസിച്ച സമൂഹങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്.[4] സെറാമിക് ഉൽപ്പാദനം, ഭവന നിർമ്മാണം, കൃഷി, നെയ്ത തുണിത്തരങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി അവർ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിച്ചു.

ആചാരങ്ങൾ, മതം

[തിരുത്തുക]

ചില കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സമൂഹങ്ങളിൽ വാസസ്ഥലത്തിന് മധ്യഭാഗത്തായി ഒരു പ്രത്യേക കെട്ടിടം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്, പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ ഇതിനെ വിശുദ്ധ സങ്കേതങ്ങളായി തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഈ സങ്കേതങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പുരാവസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് കെട്ടിടത്തിനുള്ളിൽ മനഃപൂർവ്വം കുഴിച്ചിട്ടതാണ്, അവ വ്യക്തമായും മതപരമായ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. ഈ സമൂഹത്തിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് ചില വിശ്വാസങ്ങളെയും ഒരുപക്ഷേ ചില ആചാരങ്ങളെയും ഘടനയെയും കുറിച്ചുള്ള ഉൾക്കാഴ്ചകൾ ഇവ നൽകുന്നു. കൂടാതെ, വീടുകൾക്കുള്ളിലും മതപരമായ സ്വഭാവമുള്ള പുരാവസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പുരാവസ്തുക്കളിൽ പലതും കളിമൺ പ്രതിമകളോ രൂപങ്ങളോ ആണ്. പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ ഇവയിൽ പലതിനെയും ഫെറ്റിഷുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ടോട്ടെമുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത്തരം പ്രതിമകൾ കുക്കൂടെനി-ട്രിപ്പിലിയ സൈറ്റുകളിൽ ധാരാളമായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.[30] അവ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ പല മ്യൂസിയങ്ങളിലും പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കുറിപ്പുകൾ

[തിരുത്തുക]
  1. ↑ Arponen, V. P. J.; Ohlrau, René; Kerig, Tim (2024). "The Capability Approach and Archaeological Interpretation of Transformations: On the Role of Philosophy for Archaeology". Open Archaeology. 10 20240013. doi:10.1515/opar-2024-0013.
  2. ↑ "7,000 years ago, Neolithic optical art flourished – Technology & science – Science – DiscoveryNews.com". NBC News. 22 September 2008. Archived from the original on 24 December 2015. Retrieved 24 December 2015.
  3. 1 2 3 4 Mantu, Cornelia-Magda (2000). "Cucuteni–Tripolye cultural complex: relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area". Studia Antiqua et Archaeologica. VII. Iași, Romania: Iași University: 267. OCLC 228808567. Archived from the original on 11 July 2011.
  4. 1 2 3 4 5 6 Mallory, James P (1989). In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05052-X. OCLC 246601873.
  5. ↑ Diachenko, Aleksandr; Francesco Menotti (2012). "The gravity model: monitoring the formation and development of the Tripolye culture giant-settlements in Ukraine". Journal of Archaeological Science. 39 (8): 2810–2817. Bibcode:2012JArSc..39.2810D. doi:10.1016/j.jas.2012.04.025.
  6. ↑ Müller, Johannes. "High precision Tripolye settlement plans, demographic estimations and settlement organization". academia.edu. Archived from the original on 13 January 2017. Retrieved 6 May 2018.
  7. ↑ Müller, Johannes; Rassmann, Knut; Videiko, Mykhailo (2016). Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100–3400 BCE. Taylor & Francis. p. 347. ISBN 978-1-317-24791-3.
  8. ↑ Gaydarska, Bisserka; Nebbia, Marco; Chapman, John (2020). "Trypillia Megasites in Context: Independent Urban Development in Chalcolithic Eastern Europe". Cambridge Archaeological Journal (in ഇംഗ്ലീഷ്). 30 (1): 97–121. doi:10.1017/S0959774319000301. ISSN 0959-7743.
  9. 1 2 3 Kirleis, Wiebke; Corso, Marta Dal; Pashkevych, Galyna; Schlütz, Frank; Hofmann, Robert; Terna, Andreea; Dreibrodt, Stefan; Rud, Vitalii; Videiko, Mykhailo Y.; Müller, Johannes (1 January 2024). "A complex subsistence regime revealed for Cucuteni–Trypillia sites in Chalcolithic eastern Europe based on new and old macrobotanical data". Vegetation History and Archaeobotany (in ഇംഗ്ലീഷ്). 33 (1): 75–90. Bibcode:2024VegHA..33...75K. doi:10.1007/s00334-023-00936-y. ISSN 1617-6278.
  10. ↑ Chapman, John; Gaydarska, Bisserka; Nebbia, Marco (31 May 2019). "The Origins of Trypillia Megasites". Frontiers in Digital Humanities. 6 10. doi:10.3389/fdigh.2019.00010. ISSN 2297-2668.
  11. 1 2 Kovtun, Valeria (6 August 2021). "Cucuteni-Trypillia: Eastern Europe's lost civilisation". www.bbc.com (in ബ്രിട്ടീഷ് ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 18 September 2024.
  12. 1 2 Parpola, Asko (1 September 2015). The Roots of Hinduism: The Early Aryans and The Indus Civilization (in ഇംഗ്ലീഷ്). Oxford University Press. pp. 43–46. doi:10.1093/acprof:oso/9780190226909.001.0001. ISBN 978-0-19-022690-9.
  13. ↑ Hofmann, Robert; Müller-Scheeßel, Nils; Müller, Johannes (2024). "Trypillia mega-sites: a social levelling concept?". Antiquity (in ഇംഗ്ലീഷ്). 98 (398): 380–400. doi:10.15184/aqy.2024.18. ISSN 0003-598X.
  14. ↑ Prostak, Sergio (2 July 2024). "Trypillia Mega-Sites Avoided Wealth Inequalities between Individual Households, Archaeologists Say". Sci.News: Breaking Science News (in അമേരിക്കൻ ഇംഗ്ലീഷ്). Retrieved 18 September 2024.
  15. ↑ Haarmann, Harald (2020). Advancement in Ancient Civilizations: Life, Culture, Science and Thought (in ഇംഗ്ലീഷ്). Jefferson, North Carolina: McFarland & Company, Inc., Publishers. p. 40. ISBN 978-1-4766-4075-4.
  16. ↑ Fowler, Chris; Harding, Jan; Hofmann, Daniela, eds. (1 March 2015). The Oxford Handbook of Neolithic Europe (in ഇംഗ്ലീഷ്). Oxford University Press. p. 113. doi:10.1093/oxfordhb/9780199545841.001.0001. ISBN 978-0-19-954584-1.
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 Monah, Dan (2005), "Religie si arta in cultura Cucuteni" [Religion and art in Cucuteni culture], in Dumitroaia, Gheorghe (ed.), Primul muzeu Cucuteni din Romania [The first Cucuteni museum for Romania], Bibliotheca memoriae antiquitatis XV (in റൊമാനിയൻ), Piatra-Neamț, Romania: Editura Foton, pp. 162–173, OCLC 319165024
  18. 1 2 "Cucuteni-Trypillya: una grande civiltà dell'antica Europa" [Cucuteni–Trypillia: a great civilization of ancient Europe] (Press release) (in ഇറ്റാലിയൻ). Sapienza – Università di Roma. 16 September – 31 October 2008. Archived from the original on 17 July 2011. Retrieved 21 November 2009.
  19. ↑ Beldiceanu, Nicolae (1885). "Antichitățile de la Cucuteni" [The Antiquities at Cucuteni]. Schiță Arheologică (in റൊമാനിയൻ). Iași.
  20. ↑ Butureanu, Grigore (1989). "Notita asupra sapaturilor si cercetarilor facute la Cucuteni" [Note on the Diggings and Research at Cucuteni]. Arhiva Societății științifice și Literare din Iași (in റൊമാനിയൻ). I.
  21. ↑ "In search of time past". The Institute of archaeology in Iași. Archived from the original on 4 September 2011. Retrieved 21 November 2009.
  22. 1 2 "Welcome to the Trypillian e-Museum". The Trypillian Civilization Society. Archived from the original on 7 June 2008. Retrieved 21 November 2009.
  23. ↑ Videiko, Mykhailo. "Trypillian Civilization in the prehistory of Europe". The Trypillian Civilization Society. Archived from the original on 21 June 2008. Retrieved 21 November 2009.
  24. 1 2 Taranec, Natalie. "The Trypilska Kultura – The Spiritual Birthplace of Ukraine?". The Trypillian Civilization Society. Archived from the original on 21 June 2008. Retrieved 21 November 2009.
  25. ↑ Ellis, Linda (1984). The Cucuteni–Tripolye culture: study in technology and the origins of complex society. BAR international series. Vol. 217. Oxford: British Archaeological Reports (B.A.R). ISBN 0-86054-279-3. OCLC 11385722.
  26. ↑ Mallory, J.P.; Adams, D.Q. (1997), Encyclopedia of Indo-European Culture, Chicago: Fitzroy Dearborn, OCLC 37931209
  27. ↑ Schmidt, Hubert (1932), Cucuteni in der oberen Moldau, Rumănien: die befestigte Siedlung mit bemalter Keramik von der Steinkupferzeit bis in die vollentwickelte Bronzezeit [Cucuteni in upper Moldova, Romania: the fortified settlement with painted pottery from the stone age to the copper age] (in ജർമ്മൻ), Berlin: W. de Gruyter, OCLC 4942033
  28. 1 2 3 Lazarovici, Cornelia-Magda (2010). "New data regarding the chronology of the Pre-Cucuteni, Cucuteni and Horodiștea–Erbiceni cultures". PANTA RHEI: Studies on the Chronology and Cultural Development of South-Eastern and Central Europe in Earlier Prehistory Presented to Juraj Pavúk on the Occasion of His 75th Birthday: 71–94.
  29. ↑ Passek, Tatiana Sergeyevna (1949), Periodizatsiia tripolʹskikh poseleniĭ, iii–ii tysiacheletie do n. ė. [Trypillia settlement periodization…], Materialy i issledovaniia po arkheologii SSSR (in റഷ്യൻ), vol. 10, Moscow: Izd-vo Akademii nauk SSSR, OCLC 27000780, OL 22401126M
  30. 1 2 Bailey, Douglass W. (2005). Prehistoric figurines: representation and corporeality in the Neolithic. London; New York: Routledge. OCLC 56686499.
  31. ↑ Khol, Philip L. (2002). "Archeological transformations: crossing the pastoral/agricultural bridge". Iranica Antiqua. 37. Leiden: E.J. Brill: 151–190. OCLC 60616426. Archived from the original on 17 July 2011. Retrieved 21 November 2009.
  32. 1 2 Zbenovich, Vladimir G. (1 June 1996). "The Tripolye culture: Centenary of research". Journal of World Prehistory (in ഇംഗ്ലീഷ്). 10 (2): 199–241. doi:10.1007/BF02221076. ISSN 1573-7802. S2CID 161588641.
  33. ↑ Cornelia-Magda Mantu (PDF file) Cucuteni–Tripolye Cultural Complex: Relations and Synchronisms with Other Contemporaneous Cultures from the Black Sea Area. Archived 8 ജൂൺ 2015 at the Wayback Machine Studia Antiqua et Archaeologica, VII, 2000
  34. ↑ Fibonacci Numbers In The Ancient "Cucuteni" Culture. Romania Journal (2023) - www.romaniajournal.ro
  35. ↑ Gimbutas (1982:1)
  36. ↑ Gimbutas (1997:309)
  37. ↑ Gelabert 2022.
  38. ↑ Immel, Alexander; Țerna, Stanislav; Simalcsik, Angela; Susat, Julian; Šarov, Oleg; Sîrbu, Ghenadie; Hofmann, Robert; Müller, Johannes; Nebel, Almut; Krause-Kyora, Ben (6 March 2020). "Gene-flow from steppe individuals into Cucuteni-Trypillia associated populations indicates long-standing contacts and gradual admixture". Scientific Reports (in ഇംഗ്ലീഷ്). 10 (1): 4253. Bibcode:2020NatSR..10.4253I. doi:10.1038/s41598-020-61190-0. ISSN 2045-2322. PMC 7060214. PMID 32144348.
  39. ↑ Nikitin, Alexey G; Ivanova, Svetlana; Kiosak, Dmytro; Badgerow, Jessica; Pashnick, Jeff (June 2017). "Subdivisions of haplogroups U and C encompass mitochondrial DNA lineages of Eneolithic–Early Bronze Age Kurgan populations of western North Pontic steppe". Journal of Human Genetics (in ഇംഗ്ലീഷ്). 62 (6): 605–613. doi:10.1038/jhg.2017.12. ISSN 1434-5161. PMID 28148921. S2CID 7459815.
  40. ↑ Anthony, David W. (2007). The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-05887-0.
  41. ↑ Bulliet, Richard W. (2016). The Wheel: Inventions And Reinventions (in ഇംഗ്ലീഷ്). New York: Columbia University Press. pp. 6, 51–70. ISBN 978-0-231-54061-2.
  42. ↑ Chapman, John; Videiko, Mikhail Yu; Hale, Duncan; Gaydarska, Bisserka; Burdo, Natalia; Rassmann, Knut; Mischka, Carsten; Müller, Johannes; Korvin-Piotrovskiy, Aleksey (2014). "The Second Phase of the Trypillia Mega-Site Methodological Revolution: A New Research Agenda". European Journal of Archaeology (in ഇംഗ്ലീഷ്). 17 (3): 369–406. doi:10.1179/1461957114Y.0000000062. ISSN 1461-9571.
  43. 1 2 Comșa, Eugen (1973). "Cultura plantelor în cursul epocii neolitice pe teritoriul României" [Cultivated plants of the Neolithic current epoch in Romanian territory]. Terra Nostra: Culegere de Materiale Privind Istoria Agriculturii în România (Our Earth: Selections from a Material Perspective of Agricultural History in Romania). 3. Bucharest: Consiliul Superior al Agriculturii: 243–252. OCLC 72954112.
  44. ↑ Crane, Eva (1999), The world history of beekeeping and honey hunting, New York: Routledge, pp. 40–41, ISBN 0-415-92467-7, OCLC 41049690
  45. ↑ ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; ":7" എന്ന പേരിലെ അവലംബങ്ങൾക്ക് എഴുത്തൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല.
  46. ↑ ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; ":8" എന്ന പേരിലെ അവലംബങ്ങൾക്ക് എഴുത്തൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല.
  47. ↑ ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; ":6" എന്ന പേരിലെ അവലംബങ്ങൾക്ക് എഴുത്തൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല.
  48. ↑ ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; "Cucoș1" എന്ന പേരിലെ അവലംബങ്ങൾക്ക് എഴുത്തൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല.
  49. ↑ Tkachuk, Taras (2000-03-01). Знакові системи трипільсько-кукутенської культурно-історичної спільності [Sign systems of Trypillia-Cucuteni culture] (in ഇംഗ്ലീഷ്). Translated by Melnyk, Oleksandr (2nd ed.). Ivano-Frankivsk: Oleksandr Melnyk (published 2021). ISBN 978-966-286-214-0.

അവലംബങ്ങൾ

[തിരുത്തുക]

ഗ്രന്ഥസൂചി

[തിരുത്തുക]

English

  • Bailey, Douglass Whitfield, Prehistoric figurines: representation and corporeality in the Neolithic. London; New York, Routledge, 2005. ISBN 0-415-33151-X OCLC 56686499
  • Bailey, Douglass Whitfield; Whittle, Alasdair W.R.; Cummings, Vicki, eds. (Un)settling the neolithic. Oxford: Oxbow, 2005. ISBN 1-84217-179-8 OCLC 62472378

പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ

[തിരുത്തുക]
"https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=കുക്കുട്ടെനി-ട്രൈപിലിയ_സംസ്കാരം&oldid=4660968" എന്ന താളിൽനിന്ന് ശേഖരിച്ചത്