വംശസ്ഥം

വംശസ്ഥം: ഒരു സം‍സ്കൃത‍വർണ്ണവൃത്തം. ജഗതി എന്ന ഛന്ദസ്സിൽ പെട്ട (ഒരു വരിയിൽ 12 അക്ഷരങ്ങൾ) സമവൃത്തം.

ലക്ഷണം

മലയാളത്തിൽ:

ജതങ്ങൾ വംശസ്ഥമതാം ജരങ്ങളും

സംസ്കൃതത്തിൽ:

जतौ तु वंशस्थमुदीरितं जरौ।
ജതൗ തു വംശസ്ഥമുദീരിതം ജരൗ।

“ജ ത ജ ര” എന്നീ ഗണങ്ങൾ വരുന്ന വൃത്തമാണു വംശസ്ഥം.

v - v - - v v - v - v -

ഉദാഹരണങ്ങൾ

1. എ.ആർ. രാജരാജവർമ്മയുടെ മലയാളശാകുന്തളം എന്ന ശാകുന്തളപരിഭാഷയിൽ നിന്നു്.

മരങ്ങൾ കായേറ്റു കുനിഞ്ഞു ചാഞ്ഞിടും;

ധരിച്ചു നീരം ജലദങ്ങൾ തൂങ്ങിടും;

ശിരസ്സു സത്തർക്കുയരാ സമൃദ്ധിയാൽ;

പരോപകാരിക്കിതു ജന്മസിദ്ധമാം.

സാദൃശ്യമുള്ള മറ്റു വൃത്തങ്ങൾ

1. വംശസ്ഥത്തിന്റെ അവസാനത്തെ അക്ഷരം കളഞ്ഞാൽ ഉപേന്ദ്രവജ്ര എന്ന വൃത്തമാകും.
2. വംശസ്ഥത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ലഘുവിനു പകരം ഗുരു ആയാൽ ഇന്ദ്രവംശ എന്ന വൃത്തമാകും.
3. വംശസ്ഥവും ഇന്ദ്രവംശയും കലർന്ന വൃത്തത്തെയും ഉപജാതി എന്നു പറയും.

മറ്റു വിവരങ്ങൾ

1. കാളിദാസന്റെ കുമാരസംഭവം കാവ്യത്തിലെ അഞ്ചാം സർഗ്ഗം ഈ വൃത്തത്തിലാണു്.

    വൃത്തമഞ്ജരിയിലെ വൃത്തങ്ങൾ