നരേന്ദ്ര മോദി

വിക്കിപീഡിയ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശം.
നരേന്ദ്ര മോദി


പദവിയിൽ
7 ഒക്ടോബർ 2001 – ഇതു വരെ
ഗവർണർ Sunder Singh Bhandari
Kailashpati Mishra
Balram Jakhar
Nawal Kishore Sharma
SC Jamir
Kamla Beniwal
മുൻ‌ഗാമി കേശുഭായ് പട്ടേൽ
നിയോജക മണ്ഡലം മാണിനഗർ

ബിജെപിയുടെ ജനറൽ സെക്രട്ടറി
പദവിയിൽ
19 മെയ് 1998 – ഒക്ടോബർ 2001
പിൻ‌ഗാമി സുനിൽ ശാസ്ത്രി

ബിജെപിയുടെ ദേശീയ സെക്രട്ടറി
പദവിയിൽ
20 നവംബർ 1995 – 19 മെയ് 1998

ജനനം (1950-09-17) സെപ്റ്റംബർ 17, 1950 (63 വയസ്സ്)
വാട്നഗർ, മെഹ്സാന ജില്ല, ഗുജറാത്ത്, ഇന്ത്യ
രാഷ്ടീയകക്ഷി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി
ജീവിതപങ്കാളി(കൾ) യെശോദാ ബെൻ[1]
ഭവനം ഗാന്ധിനഗർ, ഗുജറാത്ത്
ഒപ്പ്
വെബ്‌സൈറ്റ് www.narendramodi.in
As of June 18, 2006
Source: ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ

ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയും ബി.ജെ.പിയുടെ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയനേതാവുമാണ് നരേന്ദ്ര ദാമോദർദാസ് മോദി എന്ന നരേന്ദ്ര മോദി (ഗുജറാത്തി:નરેંદ્ર દામોદરદાસ મોદી, ജനനം സെപ്റ്റംബർ 17, 1950). 1989 മുതൽ 1995-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുവരെ ഗുജറാത്തിൽ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ആസൂത്രകനായിരുന്ന[2] നരേന്ദ്ര മോദി ഗുജറാത്തിൽ ബി.ജെ.പി. ഒരു പ്രമുഖ ശക്തിയാവുന്നതിൽ പങ്കുവഹിച്ചു. നിയമസഭ ഉപതെരഞ്ഞെടുപ്പിലേറ്റ പരാജയം മൂലം കേശുഭായ് പട്ടേൽ രാജിവച്ചതിനെത്തുടർന്ന് 2001 ഒക്ടോബർ 7-ന് ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റെടുത്ത നരേന്ദ്രമോദി അന്നു മുതൽ തുടർച്ചയായി ഭരണം നടത്തുന്നു.

2002-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബി.ജെ.പി-ക്ക് 182 അംഗ നിയമസഭയിൽ 126 സീറ്റുകൾ ലഭിക്കുകയും മോദി വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 2002-ൽ (തിരഞ്ഞെടുപ്പിനു മുൻപ്) ഗുജറാത്തിൽ നടന്ന വംശീയ കലാപത്തിൽ സർക്കാരിന്റെ പരാജയവും നീതിനിഷേധവും ആരോപിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രത്യേകം നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. [3] ഗുജറാത്ത് കലാപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസുകൾ അന്വേഷിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച പ്രത്യേകാന്വേഷണസംഘ(എസ്.ഐ.ടി.)ത്തിനു മുമ്പാകെ ഹാജരായ നരേന്ദ്രമോഡി ക്രിമിനൽ കേസിൽ ചോദ്യം ചെയ്യലിനു വിധേയമാകുന്ന രാജ്യത്തെ ആദ്യ മുഖ്യമന്ത്രിയാണ്‌.[4]

ജീവിതരേഖ[തിരുത്തുക]

ഒരു തികഞ്ഞ സസ്യാഹാരി[5] ആയ മോദി, വളരെ ലളിതമായ[അവലംബം ആവശ്യമാണ്] ജീവിതം ആണ് നയിക്കുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. പഴയ ബോംബെ സംസ്ഥാനത്തിലെ മെഹ്സാന ജില്ലയിലെ വട്നഗറിൽ ഒരു ഇടത്തരം കുടുംബത്തിലാണ് മോഡി ജനിച്ചത്‌. 2001 മുതൽ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രി ആയ മോദി ആർ.എസ്.എസ്സിൽ ഇപ്പോഴും പ്രചാരക് ആയി തുടരുന്നു.

കുട്ടിക്കാലം, ആദ്യകാലം[തിരുത്തുക]

തന്റെ 64-ാമത്തെ ജന്മദിനത്തിൽ (സെപ്റ്റംബർ 17, 2013) അമ്മ ഹീരാബെന്നിനോടൊപ്പം.

ഉത്തരഗുജറാത്തിലെ മെഹ്സാന ജില്ലയിലെ വഡ്‌നഗർ എന്ന ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ പലചരക്കു വ്യാപാരികളുടെ കുടുംബത്തിലാണ് 1950 സെപ്റ്റംബർ 17-ൽ നരേന്ദ്രമോദി ജനിച്ചത്.[6][7] ദാമോദർദാസ് മൂൽചന്ദ് മോദിയുടേയും, ഹീരാബെന്നിന്റേയും ആറുമക്കളിൽ മൂന്നാമനായി ആയിരുന്നു മോദിയുടെ ജനനം. [8][9][10] വഡ്‌നറിൽത്തന്നെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സർ‌വ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി[11]. വിദ്യാഭ്യസത്തിനു ശേഷം ആർ.എസ്.എസ്സിൽ ആകൃഷ്ടനായി പ്രചാരക് ആയി പ്രവർത്തിച്ചു. കൗമാര കാലത്ത് തന്റെ സഹോദരനൊപ്പം ഒരു ചായക്കട നടത്തിയിരുന്ന മോഡി, അതിനു ശേഷം സാമൂഹ്യസേവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും അഖില ഭാരതീയ വിദ്യാർത്ഥി പരിഷത്തിൽ വിദ്യാർത്ഥി നേതാവാകുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ബി.ജെ.പി, നവനിർമ്മാൺ എന്നീ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു.

കുടുംബം[തിരുത്തുക]

വിവാഹം ചെയ്തിട്ടില്ല എന്നാണ് 2014-വരെ പൊതുവേ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ 2014-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നാമനിർദ്ദേശ പത്രിക സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ താൻ വിവാഹിതനാണെന്നും, യെശോദാ ബെൻ എന്നാണ് ഭാര്യയുടെ പേരെന്നും സത്യവാങ്മൂലത്തിൽ പരാമർശിച്ചിരുന്നു.[1] 1968-ൽ[12] തന്റെ പതിനേഴാം വയസ്സിൽ യെശോദാ ബെനിനെ വിവാഹം കഴിച്ച മോദി,[13] വിവാഹത്തിനു ശേഷം ചില മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഭാര്യയുമായി പിരിയുകയും ചെയ്തു.[1] ആ കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു സാമൂഹികാചാരപ്രകാരം വിവാഹിതനാകുകമാത്രമാണ് മോദി ചെയ്തതെന്ന് മോദിയുടെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരൻ സോമഭായ് അവകാശപ്പെടുന്നു. ഭാര്യയായ യശോദയെ പഠനം പൂർത്തിയാക്കാൻ നിർബദ്ധിച്ച് സ്വഗൃഹത്തിലേക്കയച്ചിട്ടാണ് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി മോദി വീടു വിട്ടതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.[12][10] ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും, 2014 ഫെബ്രുവരിയിൽ, ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ നടത്തിയ ഒരു പ്രസംഗത്തിൽ മോദി താൻ വിവാഹിതനല്ലാത്തതിനാൽ അഴിമതിക്കെതിരേ പൊരുതാനുള്ള ഏറ്റവും നല്ലയാളാണെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി.[14][15]

ഗുജറാത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി[തിരുത്തുക]

മോദി ഗുജറാത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി മൂന്നു തവണ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ആദ്യം 2001-ൽ കേശുഭായ് പട്ടേൽ സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞിടത്തേക്ക് അദ്ദേഹത്തിനു പകരം ബി.ജെ.പിയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി മോദി സ്ഥാനമേറ്റെടുത്തു. അതിനു ശേഷം നടന്ന മൂന്നു നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും ബി.ജെ.പിയുടെ സർക്കാർ അധികാരത്തിൽ വരുകയും 2002-ലും 2007-ലും തുടർന്ന 2012-ലും മോദി തന്നെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി തുടരുകയും ചെയ്തു.

ഒന്നാം തവണ (2001 - 2002)[തിരുത്തുക]

ഗുജറാത്ത് കലാപം[തിരുത്തുക]

രണ്ടാം തവണ (2002 - 2007)[തിരുത്തുക]

മൂന്നാം തവണ (2007 - 2012)[തിരുത്തുക]

നാലാം തവണ (2012 - ഇപ്പോൾ )[തിരുത്തുക]

നേട്ടങ്ങൾ[തിരുത്തുക]

ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നടിഞ്ഞ ഗുജറാത്തിനെ മികച്ച സംസ്ഥാനമാക്കി[അവലംബം ആവശ്യമാണ്] മാറ്റിയതിൽ സുപ്രധാന പങ്കു വഹിച്ചു. 12220 പേർ മരിക്കുകയും, പതിനായിരങ്ങൾ ഭവന രഹിതരായി അഭയാർഥി ക്യാമ്പുകളിൽ കഴിയുകയും, ബാധിത പ്രദേശത്തെ 80% ഭക്ഷണ സാധനങ്ങളും ജല സ്രോതസ്സുകളും ഉപയോഗശൂന്യമായി പോകയും, ചെയ്ത സാഹചര്യത്തിൽ ജനജീവിതത്തെ തിരികെ കൊണ്ട് വരാനും,പുനരധിവസിപ്പിക്കാനും, തകർന്ന സമ്പത്ത വ്യവസ്ഥയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനും നരേന്ദ്ര മോഡി ശ്രമിച്ചു. നരേന്ദ്ര മോഡിയുടെ ഭരണത്തിൽ ദുരന്ത മേല്നോട്ടത്തിനും, പുനരധിവാസം, അപകട സാധ്യത നിർമാർജനം എന്നിവയ്ക്ക് സംയുക്ത രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ സസകാവ സെര്ടിഫികെറ്റ് ഓഫ് മെറിറ്റ്‌ 2003 ഒക്ടോബർ 16ഇന് ഗുജറാത്ത്‌ സംസ്ഥാനത്തിന് ലഭിച്ചു.[16]

വിമർശനങ്ങൾ[തിരുത്തുക]

2002 ഫെബ്രുവരി 28-നു ഗോധ്രയിൽ ഉണ്ടായ 59 ഹിന്ദു തീർഥാടകരെ തീവണ്ടിയിലിട്ടു കത്തിച്ചു കൊന്ന[17] ഗോധ്ര സംഭവം അഥവാ ഗോധ്ര തീവണ്ടി കത്തിക്കൽ സംഭവത്തെ തുടർന്ന് സമീപ പ്രദേശങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി വർഗ്ഗീയകലാപം നടന്നു. കലാപത്തെ ഒതുക്കുന്നതിലും പ്രതികളെ പിടികൂടുന്നതിലും നരേന്ദ്ര മോഡി തികഞ്ഞ അനാസ്ഥ പുലർത്തി എന്ന് ശക്തമായ ആരോപണങ്ങൾ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. നരേന്ദ്ര മോഡിയുടെ മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗമായിരുന്ന ബി.ജെ.പി നേതാവ് മായാ കോഡ്നാനി ഗുജറാത്ത് കലാപത്തിൽ കുറ്റക്കാരിയാണെന്ന് കോടതിയിൽ തെളിഞ്ഞതിനാൽ രാജിവെക്കുകയുണ്ടായി[18][19]. ഗോധ്ര തീവണ്ടി ദുരന്തത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഗുജറാത്തിൽ നരേന്ദ്രമോഡി വിളിച്ചു ചേർത്ത ഉന്നതതല ഇന്റലിജൻസ് യോഗത്തിൽ , "ഹിന്ദുക്കൾ പ്രതികരിക്കും ആരും തടയരുത്" എന്ന നിർദേശം നൽകുകയുണ്ടായെന്ന് അക്കാലത്ത് ഗുജറാത്ത് ഡി.ജി.പി. ആയിരുന്ന ആർ.ബി. ശ്രീകുമാർ ആരോപിക്കുന്നു.[20] വർഗീയ കലാപത്തിന്‌ എല്ലാവിധ ഒത്താശയും ചെയ്തു എന്ന ശക്തമായ ആരോപണം നിലനിൽകുന്നതിനാൽ അമേരിക്ക നിരവധി തവണ അദ്ദേഹത്തിന്‌ വിസ നിഷേധിക്കുകയുണ്ടായി.[21][22] ഒമാനിലേക്കുള്ള മോദിയുടെ ഒരു യാത്രയും വിവാദമാവുകയും ഒടുവിൽ അത് വേണ്ടന്ന് വെക്കുകയും ചെയ്തു.[23][24][25].

2008-ൽ ഗുജറാത്തിലെ പ്രഥാന തെരുവുകളിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന 107-ഉം ചെറു തെരുവുകളിലുണ്ടായിരുന്നു 312-ഉം ക്ഷേത്രങ്ങൾ പൊളിച്ചു നീക്കിയത് നരേന്ദ്രമോഡിക്കെതിരേ വി.എച്.പി മുതലായ ഹൈന്ദവ സംഘടനകളുടെ പ്രതിഷേധത്തിനിടയാക്കി. അനധികൃതമായി കൈയ്യേറി നിർമ്മിച്ചതായി കണ്ടതിനാലാണിവയെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതെന്നായിരുന്നു വിശദീകരണം.[26] [27][28] പിന്നീട് 2013-ൽ ക്ഷേത്രങ്ങളേക്കാൾ ആവശ്യം കക്കൂസുകളാണ് ഇന്ത്യക്കാവശ്യം എന്ന മോദിയുടെ പ്രസ്ഥാവനയും ഹൈന്ദവ സംഘടനകളുടെ കഠിനവിമർശനം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി.[29]

2002 ൽ ഗുജറാത്തിലെ ഐ.പി.എസ് ഓഫീസറായിരുന്ന (ഇന്റലിജൻസ്) സഞ്ജീവ് ഭട്ട് നരേന്ദ്രമോദിക്കെതിരായി 2011 ഏപ്രിൽ 21 ന് സുപ്രീംകോടതിയിൽ നൽകിയ സത്യവാങ്മൂലത്തിൽ, താൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്റലിജൻസ് മേധാവികൾ പങ്കെടുത്ത യോഗത്തിൽ, ഹിന്ദുക്കളെ അവരുടെ പ്രതികാരം തീർക്കാൻ അനുവദിക്കണമെന്ന് നരേന്ദ്രമോദി ആവശ്യപ്പെട്ടു എന്നാരോപിച്ചു[30]. ഗുജറാത്ത് കലാപകാലത്ത് മോഡിസർക്കാറിന്റെ അവഗണനയും നിഷ്ക്രിയത്തവും സംസ്ഥാനത്ത് 500-ലധികം മതസ്ഥാപനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെടാൻ ഇടവന്നു എന്ന് ഗുജറാത്ത് ഹൈക്കോടതി 2012 ഫെബ്രുവരി 8 ന് നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ സ്ഥാപനങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കേണ്ടത് സർക്കാറിന്റെ ബാധ്യതയാണെന്നും കോടതി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു[31].

ഗുജറാത്ത് കലാപത്തിൽ നരേന്ദ്രമോഡിക്കെതിരെ കേസെടുക്കാൻ മതിയായ തെളിവുകളുണ്ടെന്ന് സുപ്രീം കോടതി നിയമിച്ച അമിക്കസ് ക്യൂറി രാജു രാമചന്ദ്രൻ സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ശുപാർശചെയ്തു.[32][33]

താരതമ്യേന സമ്പന്നസംസ്ഥാനമായി കരുതപ്പെടുന്ന ഗുജറാത്തിന്റെ മാനവവികസനസൂചകങ്ങൾ മിക്കവയും പരിതാപകരമാണെന്നും, കുട്ടികളുടെ പോഷകക്കുറവിന്റെ കാര്യത്തിൽ അർദ്ധ-സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയുടേതിനേക്കാൾ കഷ്ടമായ അതിന്റെ നില മോദിയുടെ ഭരണകാലത്ത് കൂടുതൽ മോശമായെന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മദ്ധ്യവർഗ്ഗത്തിലെ സൗന്ദര്യഭ്രമം മൂത്ത കുട്ടികൾ പോഷഹാകാരം മനഃപൂർവം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണ് കുട്ടികൾക്കിടയിലെ കുപോഷണപ്പെരുപ്പിന്റെ കാരണമെന്ന മോദിയുടെ വിശദീകരണം വിമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുമുണ്ട്[34].

ഗുജറാത്തിലെ നരേന്ദ്രമോഡിയുടെ വികസനം താഴെതട്ടിലുള്ള ജനങ്ങളിലെത്താത്തതും സമുഹത്തിലെ സമ്പന്നവിഭാഗത്തിനു മാത്രം ഗുണം ചെയ്യുന്നതുമാണെന്ന വിമർശനവും ചില കോണുകളിൽ നിന്നും ശക്തമായി ഉയർന്നുവരികയുണ്ടായി.[35][36]

പുറം കണ്ണികൾ[തിരുത്തുക]

Commons:Category
വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലെ Narendra Modi എന്ന വർഗ്ഗത്തിൽ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ പ്രമാണങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്:
  1. ബി.ബി.സി
  2. ‌ജീവചരിത്രം 1
  3. ‌ജീവചരിത്രം 2

അവലംബം[തിരുത്തുക]

  1. 1.0 1.1 1.2 "മോദി സമ്മതിച്ചു; ഞാൻ വിവാഹിതൻ , ഭാര്യ യെശോദാ ബെൻ" (തിരഞ്ഞെടുപ്പു വാർത്തകൾ). മാതൃഭൂമി (ഭാഷ: മലയാളം). 09 ഏപ്രിൽ 2014. യഥാർത്ഥ സൈറ്റിൽ നിന്ന് 2014-04-10 06:47:28-നു ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത്: 10 ഏപ്രിൽ 2014. 
  2. "Chief Minister". gujaratassembly.gov.in (ഭാഷ: ആംഗലേയം). ഗുജ്റാത്ത് വിധാന സഭ. യഥാർത്ഥ സൈറ്റിൽ നിന്ന് 10 ഏപ്രിൽ 2014 06:55:42-നു ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത്: 10 ഏപ്രിൽ 2014. 
  3. "We have no orders to save you". Human Rights watch. 2005. ശേഖരിച്ചത്: നവംബർ 2, 2006. 
  4. മോഡിയെ ചോദ്യം ചെയ്തു മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ 2010, മാർച്ച് 28
  5. http://www.theguardian.com/world/2003/aug/18/india.lukeharding
  6. "Bihar BJP goes big on Narendra Modi's birthday, says many want him as PM". Patna: NDTV. 17 September 2012. ശേഖരിച്ചത്: 11 April 2013. 
  7. Bhatt, Sheela (16 September 2011). "Why fasting is no big deal for Narendra Modi". Rediff.com. ശേഖരിച്ചത്: 11 April 2013. 
  8. "Profile: Narendra Modi". Express news service. ശേഖരിച്ചത്: 22 May 2013. 
  9. Jose, Vinod K. (1 March 2012). "The Emperor Uncrowned". The Caravan (Delhi Press). pp. 2–4. ശേഖരിച്ചത്: 11 April 2013. 
  10. 10.0 10.1 "വിവാഹിതനെന്ന്‌ മോദിയുടെ സത്യവാങ്മൂലം; അരനൂറ്റാണ്ട്‌ മുമ്പത്തെ സാമൂഹ്യാചാരം മാത്രമെന്ന്‌ സഹോദരൻ" (പത്രലേഖനം). ജന്മഭൂമി (ഭാഷ: മലയാളം). 11 ഏപ്രിൽ 2014. യഥാർത്ഥ സൈറ്റിൽ നിന്ന് 2014-04-11 06:45:17-നു ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത്: 11 ഏപ്രിൽ 2014. 
  11. http://www.narendramodi.org/bio.htm (ശേഖരിച്ചത് 2009 മാർച്ച് 21)
  12. 12.0 12.1 "ദൈവങ്ങൾക്ക് നന്ദി പറയാൻ...യശോദ തീർത്ഥാടനത്തിലാണ്" (പത്രലേഖനം). കേരളകൗമുദി (ഭാഷ: മലയാളം). 11 ഏപ്രിൽ 2014. യഥാർത്ഥ സൈറ്റിൽ നിന്ന് 2014-04-11 06:39:17-നു ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത്: 11 ഏപ്രിൽ 2014. 
  13. "താൻ വിവാഹിതനെന്ന് മോദി" (പത്രലേഖനം). ജന്മഭൂമി (ഭാഷ: മലയാളം). ഏപ്രിൽ 10, 2014. യഥാർത്ഥ സൈറ്റിൽ നിന്ന് 2014-04-10 09:34:58-നു ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത്: 10 ഏപ്രിൽ 2014. 
  14. "I am single, so best man to fight graft: Narendra Modi". Times of India. 
  15. "'I am single, who will I be corrupt for?' says Narendra Modi". NDTV. 
  16. "Gujarat State Disaster Management Authority (GSDMA), Gujrat, India - 2003 United Nations Sasakawa Award for Disaster Reduction" (ഭാഷ: ആഗലേയം). unisdr.org. 2003. p. 4. യഥാർത്ഥ സൈറ്റിൽ നിന്ന് 2008-10-13 10:54:22-നു ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത്: 2014 ജനുവരി 4. 
  17. http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=161986
  18. ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്
  19. റെഡ്ഡീഫ്
  20. ചെറുകര സണ്ണിലൂക്കോസ് (ഒക്ടോബർ 19, 2008). "മുസ്ലീം വംശഹത്യയ്ക്ക് മോഡി നിർദ്ദേശിച്ചു : ഗുജറാത്ത് മുൻ ഡി.ജി.പി. ആർ.ബി. ശ്രീകുമാർ കലാപത്തിനുപിന്നിലെ ഗൂഢാലോചനയെക്കുറിച്ച്" (അഭിമുഖം). കേരളശബ്ദം (ഭാഷ: മലയാളം) (കേരളശബ്ദം): 10, 12, 19. ശേഖരിച്ചത്: 10 ഏപ്രിൽ 2014. 
  21. റെഡ്ഡീഫ് ഓൺലൈൻ
  22. ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ് ഓൺലൈൻ
  23. http://www.livemint.com/2009/10/23223446/After-the-US-now-Oman-govt-sh.html
  24. ഒമർ ഖിലാഡി (നവംബർ 10, 2009). "Not Relevant Indians?" (പത്രലേഖനം). ഔട്ട്ലുക്ക് ഇന്ത്യ (ഭാഷ: ആംഗലേയം). യഥാർത്ഥ സൈറ്റിൽ നിന്ന് 2012-10-18 12:54:32-നു ആർക്കൈവ് ചെയ്തത്. ശേഖരിച്ചത്: 10 ഏപ്രിൽ 2014. 
  25. http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-06/india/29516329_1_amicus-jakia-jafri-sanjiv-bhatt
  26. ജ്യോതി തോട്ടം (മാർച്ച് 16, 2012). "Why Narendra Modi is India’s Most Loved and Loathed Politician" (പത്രലേഖനം). റ്റൈംസ്.കോം (ഭാഷ: ആംഗലേയം). വേൾഡ്.റ്റൈംസ്.കോം. ശേഖരിച്ചത്: 14 ഏപ്രിൽ 2014. 
  27. Rahul Mangaonkar; Kevin Antao (നവംബർ 13, 2008, 01.06AM IST). "80 temples demolished in Modi's capital" (പത്രലേഖനം). റ്റൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ.ഇന്ത്യറ്റൈംസ്.കോം (ഭാഷ: ആംഗലേയം). TNN. ശേഖരിച്ചത്: 14 ഏപ്രിൽ 2014. 
  28. Meghdoot Sharon (നവംബർ 14, 2008 09:46am IST). "Modi on temple demolition drive, VHP fumes" (പത്രലേഖനം). ഐബിഎൻലൈവ്.കോം (ഭാഷ: ആംഗലേയം). CNN-IBN. ശേഖരിച്ചത്: 14 ഏപ്രിൽ 2014. 
  29. "Togadia slams Modi for ‘toilets first, temples later’ comment" (പത്രലേഖനം). ദ ഹിന്ദു.കോം (ഭാഷ: മലയാളം) (Allahabad). PTI. ഒക്ടോബർ 3, 2013. ശേഖരിച്ചത്: 14 ഏപ്രിൽ 2014. 
  30. യാഹൂ ന്യൂസ് ഏപ്രിൽ 22 ,2011
  31. ദ ഹിന്ദു, 2012 ഫെബ്രുവരി 09
  32. http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1591276/2012-05-08/india
  33. "കവർസ്റ്റോറി" (ഭാഷ: മലയാളം). മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് ലക്കം 734. 2012 മാർച്ച് 19. ശേഖരിച്ചത്: 2013 മെയ് 05. 
  34. 2012 സെപ്തംബർ 1-ൽ ദ ഹിന്ദു ദിനപ്പത്രം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച മുഖപ്രസംഗം, The Modi Index
  35. ഗുജറാത്ത് വികസനം വെറും കെട്ടുകഥയോ? -മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ 2011 സെപ്റ്റംബർ 19
  36. രാം പുനിയാനിയുടെ ക്രോഡീകരിച്ച റിപ്പോർട്ട്-മിത്ത് ഓഫ് വൈബ്രന്റ് ഗുജറാത്ത്
"http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=നരേന്ദ്ര_മോദി&oldid=1940742" എന്ന താളിൽനിന്നു ശേഖരിച്ചത്